AN 3.70 PTS AN 1.205 7. Большая глава
Uposathasutta
Упосатха
Нажмите на любое слово пали, чтобы увидеть его значение.
Evaṁ me sutaṁ— ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati pubbārāme migāramātupāsāde.
Так я слышал. Однажды Благословенный проживал в Саваттхи, в Восточном парке, во дворце Мигараматы.
Atha kho visākhā migāramātā tadahuposathe yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho visākhaṁ migāramātaraṁ bhagavā etadavoca: “handa kuto nu tvaṁ, visākhe, āgacchasi divā divassā”ti?
И тогда, на день Упосатхи, Висакха Мигарамата подошла к Благословенному, поклонилась ему и села рядом. Тогда Благословенный сказал ей: «Почему, Висакха, ты пришла средь бела дня?»
“Uposathāhaṁ, bhante, ajja upavasāmī”ti.
«Сегодня, уважаемый, я соблюдаю Упосатху».
“Tayo khome, visākhe, uposathā. Katame tayo? Gopālakuposatho, nigaṇṭhuposatho, ariyuposatho.
«Висакха, есть три вида Упосатхи. Какие три? Пастушья Упосатха. Упосатха нигантхов. Упосатха благородных.
Kathañca, visākhe, gopālakuposatho hoti? Seyyathāpi, visākhe, gopālako sāyanhasamaye sāmikānaṁ gāvo niyyātetvā iti paṭisañcikkhati: ‘ajja kho gāvo amukasmiñca amukasmiñca padese cariṁsu, amukasmiñca amukasmiñca padese pānīyāni piviṁsu; sve dāni gāvo amukasmiñca amukasmiñca padese carissanti, amukasmiñca amukasmiñca padese pānīyāni pivissantī’ti; evamevaṁ kho, visākhe, idhekacco uposathiko iti paṭisañcikkhati: ‘ahaṁ khvajja idañcidañca khādanīyaṁ khādiṁ, idañcidañca bhojanīyaṁ bhuñjiṁ; sve dānāhaṁ idañcidañca khādanīyaṁ khādissāmi, idañcidañca bhojanīyaṁ bhuñjissāmī’ti. So tena abhijjhāsahagatena cetasā divasaṁ atināmeti. Evaṁ kho, visākhe, gopālakuposatho hoti. Evaṁ upavuttho kho, visākhe, gopālakuposatho na mahapphalo hoti na mahānisaṁso na mahājutiko na mahāvipphāro.
И как, Висакха, соблюдается пастушья Упосатха? Представь, Висакха, как вечером пастух возвращает коров своим владельцам. Он рассуждает так: «Сегодня коровы кормились в таком-то и таком-то месте и пили воду в таком-то и таком-то месте. Завтра коровы будут кормиться в таком-то и таком-то месте и пить воду в таком-то и таком-то месте». Точно так же бывает так, когда некий человек, соблюдая Упосатху, рассуждает так: «Сегодня я ем ту и эту еду. Сегодня я ем ту и эту пищу. Завтра я буду есть ту и эту еду. Завтра я буду есть ту и эту пищу». Таким образом он проводит день с жаждой и влечением в своём уме. Вот каким образом соблюдается пастушья Упосатха. Подобным образом соблюдаемая пастушья Упосатха не приносит большого плода и результата, как и не является неимоверно сверкающей и всепроникающей.
Kathañca, visākhe, nigaṇṭhuposatho hoti? Atthi, visākhe, nigaṇṭhā nāma samaṇajātikā. Te sāvakaṁ evaṁ samādapenti: ‘ehi tvaṁ, ambho purisa, ye puratthimāya disāya pāṇā paraṁ yojanasataṁ tesu daṇḍaṁ nikkhipāhi; ye pacchimāya disāya pāṇā paraṁ yojanasataṁ tesu daṇḍaṁ nikkhipāhi; ye uttarāya disāya pāṇā paraṁ yojanasataṁ tesu daṇḍaṁ nikkhipāhi; ye dakkhiṇāya disāya pāṇā paraṁ yojanasataṁ tesu daṇḍaṁ nikkhipāhī’ti. Iti ekaccānaṁ pāṇānaṁ anuddayāya anukampāya samādapenti, ekaccānaṁ pāṇānaṁ nānuddayāya nānukampāya samādapenti. Te tadahuposathe sāvakaṁ evaṁ samādapenti: ‘ehi tvaṁ, ambho purisa, sabbacelāni nikkhipitvā evaṁ vadehi— nāhaṁ kvacani kassaci kiñcanatasmiṁ, na ca mama kvacani katthaci kiñcanatatthī’ti. Jānanti kho panassa mātāpitaro: ‘ayaṁ amhākaṁ putto’ti; sopi jānāti: ‘ime mayhaṁ mātāpitaro’ti. Jānāti kho panassa puttadāro: ‘ayaṁ mayhaṁ bhattā’ti; sopi jānāti: ‘ayaṁ mayhaṁ puttadāro’ti. Jānanti kho panassa dāsakammakaraporisā: ‘ayaṁ amhākaṁ ayyo’ti; sopi jānāti: ‘ime mayhaṁ dāsakammakaraporisā’ti. Iti yasmiṁ samaye sacce samādapetabbā musāvāde tasmiṁ samaye samādapenti. Idaṁ tassa musāvādasmiṁ vadāmi. So tassā rattiyā accayena bhoge adinnaṁyeva paribhuñjati. Idaṁ tassa adinnādānasmiṁ vadāmi. Evaṁ kho, visākhe, nigaṇṭhuposatho hoti. Evaṁ upavuttho kho, visākhe, nigaṇṭhuposatho na mahapphalo hoti na mahānisaṁso na mahājutiko na mahāvipphāro.
И как, Висакха, соблюдается Упосатха нигантхов? Висакха, есть отшельники, которые зовутся нигантхами. Они предписывают своим последователям следующее: «Ну же, почтенный, отбрось дубину по отношению к живым существам, проживающим на расстоянии более сотни йоджан в восточной части света. Отбрось дубину по отношению к живым существам, проживающим на расстоянии более сотни йоджан в западной части света. Отбрось дубину по отношению к живым существам, проживающим на расстоянии более сотни йоджан в северной части света. Отбрось дубину по отношению к живым существам, проживающим на расстоянии более сотни йоджан в южной части света». Так они предписывают им быть благожелательными и сострадательными к некоторым живым существам, но не к другим. На день Упосатхи они предписывают своим последователям следующее: «Ну же, почтенный, отложив все вещи, декламируй: «Я нигде не являюсь принадлежностью кого-либо, как и нет ничего где-либо в любом месте, что было бы моим». Однако его родители знают: «Это наш сын». И он знает: «Это мои родители». Его жена и дети знают: «Это тот, кто нас содержит». И он знает: «Это мои жена и дети». Его рабы, рабочие и слуги знают: «Это наш хозяин». И он знает: «Это мои рабы, рабочие и слуги». Таким образом, в том случае, когда им следует предписывать соблюдение правдивости, нигантхи предписывают им говорить ложь. Это, я говорю тебе, является лживой речью. Когда прошла ночь, он пользуется имуществом, которое ему не было дано. Это, я говорю тебе, является взятием того, что не было дано. Вот каким образом соблюдается Упосатха нигантхов. Подобным образом соблюдаемая Упосатха нигантхов не приносит большого плода и результата, как и не является неимоверно сверкающей и всепроникающей.
Kathañca, visākhe, ariyuposatho hoti? Upakkiliṭṭhassa, visākhe, cittassa upakkamena pariyodapanā hoti. Kathañca, visākhe, upakkiliṭṭhassa cittassa upakkamena pariyodapanā hoti? Idha, visākhe, ariyasāvako tathāgataṁ anussarati: ‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti. Tassa tathāgataṁ anussarato cittaṁ pasīdati, pāmojjaṁ uppajjati, ye cittassa upakkilesā te pahīyanti, seyyathāpi, visākhe, upakkiliṭṭhassa sīsassa upakkamena pariyodapanā hoti.
И как, Висакха, соблюдается Упосатха благородных? Загрязнённый ум очищается приложением старания. И как загрязнённый ум очищается приложением старания? Вот, Висакха, благородный ученик памятует о Татхагате так: «Благословенный – это тот, кто достиг совершенства, полностью просветлённый, совершенный в истинном знании и поведении, счастливейший, знаток миров, непревзойдённый вождь тех, кто должен обуздать себя, учитель богов и людей, просветлённый, благословенный». Когда благородный ученик памятует о Татхагате, его ум становится безмятежным, возникает радость, и загрязнения ума отбрасываются точно так же, как если грязную голову вымыть с приложением старания.
Kathañca, visākhe, upakkiliṭṭhassa sīsassa upakkamena pariyodapanā hoti? Kakkañca paṭicca mattikañca paṭicca udakañca paṭicca purisassa ca tajjaṁ vāyāmaṁ paṭicca, evaṁ kho, visākhe, upakkiliṭṭhassa sīsassa upakkamena pariyodapanā hoti. Evamevaṁ kho, visākhe, upakkiliṭṭhassa cittassa upakkamena pariyodapanā hoti.
И как, Висакха, человек моет грязную голову с приложением старания? С помощью чистящей пасты, глины, воды и соответствующих усилий со стороны человека. Именно так его голова, будучи грязной, очищается приложением старания. Точно так же загрязнённый ум очищается приложением старания.
Kathañca, visākhe, upakkiliṭṭhassa cittassa upakkamena pariyodapanā hoti? Idha, visākhe, ariyasāvako tathāgataṁ anussarati: ‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti. Tassa tathāgataṁ anussarato cittaṁ pasīdati, pāmojjaṁ uppajjati, ye cittassa upakkilesā te pahīyanti. Ayaṁ vuccati, visākhe: ‘ariyasāvako brahmuposathaṁ upavasati, brahmunā saddhiṁ saṁvasati, brahmañcassa ārabbha cittaṁ pasīdati, pāmojjaṁ uppajjati, ye cittassa upakkilesā te pahīyanti’. Evaṁ kho, visākhe, upakkiliṭṭhassa cittassa upakkamena pariyodapanā hoti.
И как загрязнённый ум очищается приложением старания? Вот, Висакха, благородный ученик памятует о Татхагате: «Благословенный – это тот, кто достиг совершенства, полностью просветлённый, совершенный в истинном знании и поведении, счастливейший, знаток миров, непревзойдённый вождь тех, кто должен обуздать себя, учитель богов и людей, просветлённый, благословенный». Его ум становится безмятежным, возникает радость, и загрязнения ума отбрасываются. Такой человек зовётся благородным учеником, который соблюдает Упосатху Брахмы, который пребывает с Брахмой, и с размышлением о Брахме его ум становится безмятежным, возникает радость, и загрязнения ума отбрасываются. Вот каким образом загрязнённый ум очищается приложением старания.
Upakkiliṭṭhassa, visākhe, cittassa upakkamena pariyodapanā hoti. Kathañca, visākhe, upakkiliṭṭhassa cittassa upakkamena pariyodapanā hoti? Idha, visākhe, ariyasāvako dhammaṁ anussarati: ‘svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṁ veditabbo viññūhī’ti. Tassa dhammaṁ anussarato cittaṁ pasīdati, pāmojjaṁ uppajjati, ye cittassa upakkilesā te pahīyanti, seyyathāpi, visākhe, upakkiliṭṭhassa kāyassa upakkamena pariyodapanā hoti.
Загрязнённый ум, Висакха, очищается приложением старания. И как загрязнённый ум очищается приложением старания? Вот, Висакха, благородный ученик памятует о Дхамме так: «Дхамма превосходно провозглашена Благословенным, видимая здесь и сейчас, незамедлительно действенная, приглашающая к исследованию, ведущая вперёд, переживаемая мудрыми для себя». Когда благородный ученик памятует о Дхамме, его ум становится безмятежным, возникает радость, и загрязнения ума отбрасываются точно так же, как если грязное тело вымыть с приложением старания.
Kathañca, visākhe, upakkiliṭṭhassa kāyassa upakkamena pariyodapanā hoti? Sottiñca paṭicca, cuṇṇañca paṭicca, udakañca paṭicca, purisassa ca tajjaṁ vāyāmaṁ paṭicca. Evaṁ kho, visākhe, upakkiliṭṭhassa kāyassa upakkamena pariyodapanā hoti. Evamevaṁ kho, visākhe, upakkiliṭṭhassa cittassa upakkamena pariyodapanā hoti.
И как, Висакха, человек моет грязное тело с приложением старания? С помощью банной щётки, порошка извести, воды и соответствующих усилий со стороны человека. Именно так его тело, будучи грязным, очищается приложением старания. Точно так же загрязнённый ум очищается приложением старания.
Kathañca, visākhe, upakkiliṭṭhassa cittassa upakkamena pariyodapanā hoti? Idha, visākhe, ariyasāvako dhammaṁ anussarati: ‘svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṁ veditabbo viññūhī’ti. Tassa dhammaṁ anussarato cittaṁ pasīdati, pāmojjaṁ uppajjati, ye cittassa upakkilesā te pahīyanti. Ayaṁ vuccati, visākhe, ‘ariyasāvako dhammuposathaṁ upavasati, dhammena saddhiṁ saṁvasati, dhammañcassa ārabbha cittaṁ pasīdati, pāmojjaṁ uppajjati, ye cittassa upakkilesā te pahīyanti’. Evaṁ kho, visākhe, upakkiliṭṭhassa cittassa upakkamena pariyodapanā hoti.
И как загрязнённый ум очищается приложением старания? Вот, Висакха, благородный ученик памятует о Дхамме: «Дхамма превосходно провозглашена Благословенным, видимая здесь и сейчас, незамедлительно действенная, приглашающая к исследованию, ведущая вперёд, переживаемая мудрыми для себя». Его ум становится безмятежным, возникает радость, и загрязнения ума отбрасываются. Такой человек зовётся благородным учеником, который соблюдает Упосатху Дхаммы, который пребывает с Дхаммой, и размышляя о Дхамме, его ум становится безмятежным, возникает радость, и загрязнения ума отбрасываются. Вот каким образом загрязнённый ум очищается приложением старания.
Upakkiliṭṭhassa, visākhe, cittassa upakkamena pariyodapanā hoti. Kathañca, visākhe, upakkiliṭṭhassa cittassa upakkamena pariyodapanā hoti? Idha, visākhe, ariyasāvako saṅghaṁ anussarati: ‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, ujuppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, ñāyappaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, sāmīcippaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, yadidaṁ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā esa bhagavato sāvakasaṅgho āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassā’ti. Tassa saṅghaṁ anussarato cittaṁ pasīdati, pāmojjaṁ uppajjati, ye cittassa upakkilesā te pahīyanti, seyyathāpi, visākhe, upakkiliṭṭhassa vatthassa upakkamena pariyodapanā hoti.
Загрязнённый ум, Висакха, очищается приложением старания. И как загрязнённый ум очищается приложением старания? Вот, Висакха, благородный ученик памятует о Сангхе так: «Сангха учеников Благословенного практикует хороший путь, практикует прямой путь, практикует верный путь, практикует правильный путь; другими словами, четыре пары или восемь, типов личностей – это Сангха учеников Благословенного: достойная даров, достойная гостеприимства, достойная подношений, достойная почтительного приветствия, несравненное поле заслуг для мира». Когда благородный ученик памятует о Сангхе, его ум становится безмятежным, возникает радость и загрязнения ума отбрасываются точно так же, как если грязную ткань вымыть с приложением старания.
Kathañca, visākhe, upakkiliṭṭhassa vatthassa upakkamena pariyodapanā hoti? Usmañca paṭicca, khārañca paṭicca, gomayañca paṭicca, udakañca paṭicca, purisassa ca tajjaṁ vāyāmaṁ paṭicca. Evaṁ kho, visākhe, upakkiliṭṭhassa vatthassa upakkamena pariyodapanā hoti. Evamevaṁ kho, visākhe, upakkiliṭṭhassa cittassa upakkamena pariyodapanā hoti.
И как, Висакха, человек моет грязную ткань с приложением старания? С помощью тепла, щёлока, коровьего навоза, воды и соответствующих усилий со стороны человека. Именно так эта грязная ткань очищается приложением старания Точно так же загрязнённый ум очищается приложением старания
Kathañca, visākhe, upakkiliṭṭhassa cittassa upakkamena pariyodapanā hoti? Idha, visākhe, ariyasāvako saṅghaṁ anussarati: ‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho …pe… anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassā’ti. Tassa saṅghaṁ anussarato cittaṁ pasīdati, pāmojjaṁ uppajjati, ye cittassa upakkilesā te pahīyanti. Ayaṁ vuccati, visākhe, ‘ariyasāvako saṅghuposathaṁ upavasati, saṅghena saddhiṁ saṁvasati, saṅghañcassa ārabbha cittaṁ pasīdati, pāmojjaṁ uppajjati, ye cittassa upakkilesā te pahīyanti’. Evaṁ kho, visākhe, upakkiliṭṭhassa cittassa upakkamena pariyodapanā hoti.
И как загрязнённый ум очищается приложением старания? Вот, Висакха, благородный ученик памятует о Сангхе «Сангха учеников Благословенного практикует хороший путь, практикует прямой путь, практикует верный путь, практикует правильный путь; другими словами, четыре пары или восемь, типов личностей – это Сангха учеников Благословенного: достойная даров, достойная гостеприимства, достойная подношений, достойная почтительного приветствия, несравненное поле заслуг для мира». Его ум становится безмятежным, возникает радость, и загрязнения ума отбрасываются. Такой человек зовётся благородным учеником, который соблюдает Упосатху Сангхи, который пребывает с Сангхой, и размышляя о Сангхе, его ум становится безмятежным, возникает радость, и загрязнения ума отбрасываются. Вот каким образом загрязнённый ум очищается приложением старания.
Upakkiliṭṭhassa, visākhe, cittassa upakkamena pariyodapanā hoti. Kathañca, visākhe, upakkiliṭṭhassa cittassa upakkamena pariyodapanā hoti? Idha, visākhe, ariyasāvako attano sīlāni anussarati akhaṇḍāni acchiddāni asabalāni akammāsāni bhujissāni viññuppasatthāni aparāmaṭṭhāni samādhisaṁvattanikāni. Tassa sīlaṁ anussarato cittaṁ pasīdati, pāmojjaṁ uppajjati, ye cittassa upakkilesā te pahīyanti, seyyathāpi, visākhe, upakkiliṭṭhassa ādāsassa upakkamena pariyodapanā hoti.
Загрязнённый ум, Висакха, очищается приложением старания. И как загрязнённый ум очищается приложением старания? Вот, Висакха, благородный ученик памятует о своём нравственном поведении как о прочном, цельном, незапятнанном, неиспорченном, освобождающем, восхваляемом мудрецами, нецепляемом, ведущим к сосредоточению. Когда благородный ученик памятует о своём нравственном поведении, его ум становится безмятежным, возникает радость, и загрязнения ума отбрасываются точно так же, как если грязное зеркало вымыть с приложением старания.
Kathañca, visākhe, upakkiliṭṭhassa ādāsassa upakkamena pariyodapanā hoti? Telañca paṭicca, chārikañca paṭicca, vālaṇḍupakañca paṭicca, purisassa ca tajjaṁ vāyāmaṁ paṭicca. Evaṁ kho, visākhe, upakkiliṭṭhassa ādāsassa upakkamena pariyodapanā hoti. Evamevaṁ kho, visākhe, upakkiliṭṭhassa cittassa upakkamena pariyodapanā hoti.
И как, Висакха, человек моет грязное зеркало с приложением старания? С помощью масла, пепла, свёрнутой ткани и соответствующих усилий со стороны человека. Именно так это грязное зеркало очищается приложением старания. Точно так же загрязнённый ум очищается приложением старания.
Kathañca, visākhe, upakkiliṭṭhassa cittassa upakkamena pariyodapanā hoti? Idha, visākhe, ariyasāvako attano sīlāni anussarati akhaṇḍāni …pe… samādhisaṁvattanikāni. Tassa sīlaṁ anussarato cittaṁ pasīdati, pāmojjaṁ uppajjati, ye cittassa upakkilesā te pahīyanti. Ayaṁ vuccati, visākhe, ‘ariyasāvako sīluposathaṁ upavasati, sīlena saddhiṁ saṁvasati, sīlañcassa ārabbha cittaṁ pasīdati, pāmojjaṁ uppajjati, ye cittassa upakkilesā te pahīyanti’. Evaṁ kho, visākhe, upakkiliṭṭhassa cittassa upakkamena pariyodapanā hoti.
И как загрязнённый ум очищается приложением старания? Вот, Висакха, благородный ученик памятует о своём нравственном поведении как о прочном, цельном, незапятнанном, неиспорченном, освобождающем, восхваляемом мудрецами, нецепляемом, ведущим к сосредоточению. Его ум становится безмятежным, возникает радость, и загрязнения ума отбрасываются. Такой человек зовётся благородным учеником, который соблюдает Упосатху нравственного поведения, который пребывает с нравственным поведением, и размышляя о нравственном поведении, его ум становится безмятежным, возникает радость, и загрязнения ума отбрасываются. Вот каким образом загрязнённый ум очищается приложением старания.
Upakkiliṭṭhassa, visākhe, cittassa upakkamena pariyodapanā hoti. Kathañca, visākhe, upakkiliṭṭhassa cittassa upakkamena pariyodapanā hoti? Idha, visākhe, ariyasāvako devatā anussarati: ‘santi devā cātumahārājikā, santi devā tāvatiṁsā, santi devā yāmā, santi devā tusitā, santi devā nimmānaratino, santi devā paranimmitavasavattino, santi devā brahmakāyikā, santi devā tatuttari. Yathārūpāya saddhāya samannāgatā tā devatā ito cutā tatthupapannā, mayhampi tathārūpā saddhā saṁvijjati. Yathārūpena sīlena samannāgatā tā devatā ito cutā tatthupapannā, mayhampi tathārūpaṁ sīlaṁ saṁvijjati. Yathārūpena sutena samannāgatā tā devatā ito cutā tatthupapannā, mayhampi tathārūpaṁ sutaṁ saṁvijjati. Yathārūpena cāgena samannāgatā tā devatā ito cutā tatthupapannā, mayhampi tathārūpo cāgo saṁvijjati. Yathārūpāya paññāya samannāgatā tā devatā ito cutā tatthupapannā, mayhampi tathārūpā paññā saṁvijjatī’ti. Tassa attano ca tāsañca devatānaṁ saddhañca sīlañca sutañca cāgañca paññañca anussarato cittaṁ pasīdati, pāmojjaṁ uppajjati, ye cittassa upakkilesā te pahīyanti, seyyathāpi, visākhe, upakkiliṭṭhassa jātarūpassa upakkamena pariyodapanā hoti.
Загрязнённый ум, Висакха, очищается приложением старания. И как загрязнённый ум очищается приложением старания? Вот, Висакха, благородный ученик памятует о дэвах так: «Существуют дэвы мира Четырёх великих царей, дэвы Таватимсы, дэвы Ямы, дэвы Туситы, дэвы, наслаждающиеся творениями, дэвы, имеющие власть над творениями других, дэвы свиты Брахмы и дэвы, что превыше этих. Наделённые таким-то уровнем веры, они, умерев здесь в этой жизни, переродились там. Точно такая же вера есть и у меня тоже. Наделённые таким-то уровнем нравственного поведения… учёности… щедрости… мудрости, они, умерев в этой жизни, переродились там. Точно такая же мудрость есть и у меня тоже». Когда благородный ученик памятует о вере, нравственности, учёности, щедрости и мудрости в себе, как и в тех дэвах, его ум становится безмятежным, возникает радость, и загрязнения ума отбрасываются точно так же, как если загрязнённое золото очистить с приложением старания.
Kathañca, visākhe, upakkiliṭṭhassa jātarūpassa upakkamena pariyodapanā hoti? Ukkañca paṭicca, loṇañca paṭicca, gerukañca paṭicca, nāḷikasaṇḍāsañca paṭicca, purisassa ca tajjaṁ vāyāmaṁ paṭicca. Evaṁ kho, visākhe, upakkiliṭṭhassa jātarūpassa upakkamena pariyodapanā hoti. Evamevaṁ kho, visākhe, upakkiliṭṭhassa cittassa upakkamena pariyodapanā hoti.
И как, Висакха, человек очищает загрязнённое золото с приложением старания? С помощью печи, соли, красного мела, мехов и щипцов и соответствующих усилий со стороны человека. Именно так это загрязнённое золото очищается приложением старания. Точно так же загрязнённый ум очищается приложением старания.
Kathañca, visākhe, upakkiliṭṭhassa cittassa upakkamena pariyodapanā hoti? Idha, visākhe, ariyasāvako devatā anussarati: ‘santi devā cātumahārājikā, santi devā tāvatiṁsā …pe… santi devā tatuttari. Yathārūpāya saddhāya samannāgatā tā devatā ito cutā tatthupapannā, mayhampi tathārūpā saddhā saṁvijjati. Yathārūpena sīlena … sutena … cāgena … paññāya samannāgatā tā devatā ito cutā tatthupapannā, mayhampi tathārūpā paññā saṁvijjatī’ti. Tassa attano ca tāsañca devatānaṁ saddhañca sīlañca sutañca cāgañca paññañca anussarato cittaṁ pasīdati, pāmojjaṁ uppajjati, ye cittassa upakkilesā te pahīyanti. Ayaṁ vuccati, visākhe, ‘ariyasāvako devatuposathaṁ upavasati, devatāhi saddhiṁ saṁvasati, devatā ārabbha cittaṁ pasīdati, pāmojjaṁ uppajjati, ye cittassa upakkilesā te pahīyanti’. Evaṁ kho, visākhe, upakkiliṭṭhassa cittassa upakkamena pariyodapanā hoti.
И как загрязнённый ум очищается приложением старания? Вот, Висакха, благородный ученик памятует о дэвах: Наделённые таким-то уровнем веры, они, умерев здесь в этой жизни, переродились там. Точно такая же вера есть и у меня тоже. Наделённые таким-то уровнем нравственного поведения… учёности… щедрости… мудрости, они, умерев в этой жизни, переродились там. Точно такая же мудрость есть и у меня тоже». Его ум становится безмятежным, возникает радость, и загрязнения ума отбрасываются. Такой человек зовётся благородным учеником, который соблюдает Упосатху дэв, который пребывает с дэвами, и размышляя о дэвах, его ум становится безмятежным, возникает радость, и загрязнения ума отбрасываются. Вот каким образом загрязнённый ум очищается приложением старания.
Sa kho so, visākhe, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati: ‘yāvajīvaṁ arahanto pāṇātipātaṁ pahāya pāṇātipātā paṭiviratā nihitadaṇḍā nihitasatthā lajjī dayāpannā sabbapāṇabhūtahitānukampī viharanti; ahampajja imañca rattiṁ imañca divasaṁ pāṇātipātaṁ pahāya pāṇātipātā paṭivirato nihitadaṇḍo nihitasattho lajjī dayāpanno sabbapāṇabhūtahitānukampī viharāmi. Imināpi aṅgena arahataṁ anukaromi, uposatho ca me upavuttho bhavissati.
Этот благородный ученик, Висакха, рассуждает так: «Покуда они живы, араханты отказываются от убийства и воздерживаются от убийства живых существ. Они пребывают в сострадании ко всем живым существам, откинув дубину, откинув оружие, добросовестные и милосердные. Сегодня, в течение этой ночи и этого дня, я тоже откажусь от убийства и буду воздерживаться от убийства живых существ. Я тоже буду пребывать в сострадании ко всем живым существам, откинув дубину, откинув оружие, добросовестным и милосердным. Так в этом отношении я буду подражать арахантам и буду соблюдать Упосатху.
Yāvajīvaṁ arahanto adinnādānaṁ pahāya adinnādānā paṭiviratā dinnādāyī dinnapāṭikaṅkhī, athenena sucibhūtena attanā viharanti; ahampajja imañca rattiṁ imañca divasaṁ adinnādānaṁ pahāya adinnādānā paṭivirato dinnādāyī dinnapāṭikaṅkhī, athenena sucibhūtena attanā viharāmi. Imināpi aṅgena arahataṁ anukaromi, uposatho ca me upavuttho bhavissati.
Покуда они живы, араханты отказываются брать то, что не дано, воздерживаются брать то, что им не дано. Они берут только то, что им дают, ожидают только того, что им дают, пребывают в чистоте, не крадут. Сегодня, в течение этой ночи и этого дня, я тоже откажусь брать то, что не дано, буду воздерживаться брать то, что не дано. Буду пребывать чистым, не буду красть. Так в этом отношении я буду подражать арахантам и буду соблюдать Упосатху.
Yāvajīvaṁ arahanto abrahmacariyaṁ pahāya brahmacārī ārācārī viratā methunā gāmadhammā; ahampajja imañca rattiṁ imañca divasaṁ abrahmacariyaṁ pahāya brahmacārī ārācārī virato methunā gāmadhammā. Imināpi aṅgena arahataṁ anukaromi, uposatho ca me upavuttho bhavissati.
Покуда они живы, араханты отказываются от нецеломудрия и соблюдают целомудрие, живут отдельно, воз держиваясь от половых сношений, которые привычны среди простых людей. Сегодня, в течение этой ночи и этого дня, я тоже откажусь от не-целомудрия, буду жить отдельно, воздерживаясь от половых сношений, которые привычны среди простых людей. Так в этом отношении я буду подражать арахантам и буду соблюдать Упосатху.
Yāvajīvaṁ arahanto musāvādaṁ pahāya musāvādā paṭiviratā saccavādī saccasandhā thetā paccayikā avisaṁvādakā lokassa; ahampajja imañca rattiṁ imañca divasaṁ musāvādaṁ pahāya musāvādā paṭivirato saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṁvādako lokassa. Imināpi aṅgena arahataṁ anukaromi, uposatho ca me upavuttho bhavissati.
Покуда они живы, араханты отказываются от лживой речи, воздерживаются от лживой речи. Они говорят истину, держатся за истину. В этом они прочны, надёжны, не обманывают мир. Сегодня, в течение этой ночи и этого дня, я тоже откажусь от лжи и буду воздер живаться от лживой речи. Буду говорить истину, держатся за истину, буду в этом прочен, надёжен, не буду обманывать мир. Так в этом отношении я буду подражать арахантам и буду соблюдать Упосатху.
Yāvajīvaṁ arahanto surāmerayamajjapamādaṭṭhānaṁ pahāya surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā; ahampajja imañca rattiṁ imañca divasaṁ surāmerayamajjapamādaṭṭhānaṁ pahāya surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato. Imināpi aṅgena arahataṁ anukaromi, uposatho ca me upavuttho bhavissati.
Покуда они живы, араханты отказываются от хмельного, вина, одурманивающих веществ, что являются основой для беспечности. Сегодня, в течение этой ночи и этого дня, я тоже откажусь от хмельного, вина, одурманивающих веществ, что являются основой для беспечности. Так в этом отношении я буду подражать арахантам и буду соблюдать Упосатху.
Yāvajīvaṁ arahanto ekabhattikā rattūparatā viratā vikālabhojanā; ahampajja imañca rattiṁ imañca divasaṁ ekabhattiko rattūparato virato vikālabhojanā. Imināpi aṅgena arahataṁ anukaromi, uposatho ca me upavuttho bhavissati.
Покуда они живы, араханты едят один раз в день, воздерживаются от принятия еды ночью и вне надлежащего времени днём. Сегодня, в течение этой ночи и этого дня, я также буду есть один раз в день, воздерживаться от принятия еды ночью и вне надлежащего времени днём. Так в этом отношении я буду подражать арахантам и буду соблюдать Упосатху.
Yāvajīvaṁ arahanto naccagītavāditavisūkadassanamālāgandhavilepanadhāraṇamaṇḍanavibhūsanaṭṭhānā paṭiviratā; ahampajja imañca rattiṁ imañca divasaṁ naccagītavāditavisūkadassanamālāgandhavilepanadhāraṇamaṇḍanavibhūsanaṭṭhānā paṭivirato. Imināpi aṅgena arahataṁ anukaromi, uposatho ca me upavuttho bhavissati.
Покуда они живы, араханты воздерживаются от танцев, пения, музыки, неуместных зрелищ, а также от украшения себя и наведения красоты посредством ношения гирлянд, применения ароматов и мазей. Сегодня, в течение этой ночи и этого дня, я тоже буду воздерживаться от танцев, пения, музыки, неуместных зрелищ, а также от украшения себя и наведения красоты посредством ношения гирлянд, применения ароматов и мазей. Так в этом отношении я буду подражать арахантам и буду соблюдать Упосатху.
Yāvajīvaṁ arahanto uccāsayanamahāsayanaṁ pahāya uccāsayanamahāsayanā paṭiviratā nīcaseyyaṁ kappenti mañcake vā tiṇasanthārake vā; ahampajja imañca rattiṁ imañca divasaṁ uccāsayanamahāsayanaṁ pahāya uccāsayanamahāsayanā paṭivirato nīcaseyyaṁ kappemi mañcake vā tiṇasanthārake vā. Imināpi aṅgena arahataṁ anukaromi, uposatho ca me upavuttho bhavissatī’ti.
Покуда они живы, араханты отказываются от роскошных постелей и воздерживаются от использования высоких и роскошных постелей. Они ложатся на постель низкую, либо на небольшую кровать, либо на соломенную циновку. Сегодня, в течение этой ночи и этого дня, я тоже откажусь от роскошных постелей и буду воздерживаться от использования высоких и роскошных постелей. Я лягу на постель низкую, либо на небольшую кровать, либо на соломенную циновку. Так в этом отношении я буду подражать арахантам и буду соблюдать Упосатху».
Evaṁ kho, visākhe, ariyuposatho hoti. Evaṁ upavuttho kho, visākhe, ariyuposatho mahapphalo hoti mahānisaṁso mahājutiko mahāvipphāro.
Вот каким образом, Висакха, соблюдается Упосатха благородных. Если кто-либо соблюдал Упосатху так, как это делают благородные, то это принесёт ему великий плод и пользу, и эта Упосатха неимоверно сверкающая и всепроникающая.
Kīvamahapphalo hoti kīvamahānisaṁso kīvamahājutiko kīvamahāvipphāro? Seyyathāpi, visākhe, yo imesaṁ soḷasannaṁ mahājanapadānaṁ pahūtarattaratanānaṁ issariyādhipaccaṁ rajjaṁ kāreyya, seyyathidaṁ— aṅgānaṁ, magadhānaṁ, kāsīnaṁ, kosalānaṁ, vajjīnaṁ, mallānaṁ, cetīnaṁ, vaṅgānaṁ, kurūnaṁ, pañcālānaṁ, macchānaṁ, sūrasenānaṁ, assakānaṁ, avantīnaṁ, gandhārānaṁ, kambojānaṁ, aṭṭhaṅgasamannāgatassa uposathassa etaṁ kalaṁ nāgghati soḷasiṁ. Taṁ kissa hetu? Kapaṇaṁ, visākhe, mānusakaṁ rajjaṁ dibbaṁ sukhaṁ upanidhāya.
И до какой степени она приносит великий плод и пользу? Представь, Висакха, как если бы человек осуществлял владычество и царствование над этими шестнадцатью великими странами, имея в обилии семь драгоценностей, а именно странами Ангов, Магадхов, Касиев, Косал, Вадджей, Маллов, Четиев, Вангов, Куру, Панчал, Маччхов, Сурасенов, Ассаков, Авантиев, Гандхарцев, Камбоджиев. Это не стоило бы и одной шестнадцатой соблюдения Упосатхи, полной в восьми факторах. И почему? Потому что царствование людей ничтожно по сравнению с небесным счастьем.
Yāni, visākhe, mānusakāni paññāsa vassāni, cātumahārājikānaṁ devānaṁ eso eko rattindivo. Tāya rattiyā tiṁsarattiyo māso. Tena māsena dvādasamāsiyo saṁvaccharo. Tena saṁvaccharena dibbāni pañca vassasatāni cātumahārājikānaṁ devānaṁ āyuppamāṇaṁ. Ṭhānaṁ kho panetaṁ, visākhe, vijjati yaṁ idhekacco itthī vā puriso vā aṭṭhaṅgasamannāgataṁ uposathaṁ upavasitvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā cātumahārājikānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjeyya. Idaṁ kho panetaṁ, visākhe, sandhāya bhāsitaṁ: ‘kapaṇaṁ mānusakaṁ rajjaṁ dibbaṁ sukhaṁ upanidhāya’.
Ведь для дэв, управляемых Четырьмя великими божественными царями, одна ночь и один день равняются пятидесяти человеческим годам. Тридцать таких дней составляют месяц, а двенадцать таких месяцев составляют год. Жизненный срок этих дэв – пятьсот таких небесных лет. И есть возможность, Висакха, что мужчина или женщина, соблюдающая Упосатху в восьми полных факторах, с распадом тела, после смерти, переродится среди дэв, управляемых Четырьмя великими божественными царями. В отношении этого я сказал, что царствование людей ничтожно по сравнению с небесным счастьем.
Yaṁ, visākhe, mānusakaṁ vassasataṁ, tāvatiṁsānaṁ devānaṁ eso eko rattindivo. Tāya rattiyā tiṁsarattiyo māso. Tena māsena dvādasamāsiyo saṁvaccharo. Tena saṁvaccharena dibbaṁ vassasahassaṁ tāvatiṁsānaṁ devānaṁ āyuppamāṇaṁ. Ṭhānaṁ kho panetaṁ, visākhe, vijjati yaṁ idhekacco itthī vā puriso vā aṭṭhaṅgasamannāgataṁ uposathaṁ upavasitvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā tāvatiṁsānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjeyya. Idaṁ kho panetaṁ, visākhe, sandhāya bhāsitaṁ: ‘kapaṇaṁ mānusakaṁ rajjaṁ dibbaṁ sukhaṁ upanidhāya’.
Для дэв Таватимсы одна ночь и один день равняются сотне человеческих лет. Тридцать таких дней составляют месяц, а двенадцать таких месяцев составляют год. Жизненный срок этих дэв – тысяча таких небесных лет. И есть возможность, Висакха, что мужчина или женщина, соблюдающая Упосатху в восьми полных факторах, с распадом тела, после смерти, переродится среди дэв Таватимсы. В отношении этого я сказал, что царствование людей ничтожно по сравнению с небесным счастьем.
Yāni, visākhe, mānusakāni dve vassasatāni, yāmānaṁ devānaṁ eso eko rattindivo. Tāya rattiyā tiṁsarattiyo māso. Tena māsena dvādasamāsiyo saṁvaccharo. Tena saṁvaccharena dibbāni dve vassasahassāni yāmānaṁ devānaṁ āyuppamāṇaṁ. Ṭhānaṁ kho panetaṁ, visākhe, vijjati yaṁ idhekacco itthī vā puriso vā aṭṭhaṅgasamannāgataṁ uposathaṁ upavasitvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā yāmānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjeyya. Idaṁ kho panetaṁ, visākhe, sandhāya bhāsitaṁ: ‘kapaṇaṁ mānusakaṁ rajjaṁ dibbaṁ sukhaṁ upanidhāya’.
Для дэв Ямы одна ночь и один день равняются двум сотням человеческих лет. Тридцать таких дней составляют месяц, а двенадцать таких месяцев составляют год. Жизненный срок этих дэв – две тысячи таких небесных лет. И есть возможность, Висакха, что мужчина или женщина, соблюдающая Упосатху в восьми полных факторах, с распадом тела, после смерти, переродится среди дэв Ямы. Для дэв Туситы одна ночь и один день равняются четырём сотням человеческих лет. Тридцать таких дней составляют месяц, а двенадцать таких месяцев составляют год. Жизненный срок этих дэв – четыре тысячи таких небесных лет. И есть возможность… переродится среди дэв Туситы… Для дэв, наслаждающихся творениями, одна ночь и один день равняются восьми сотням человеческих лет. Тридцать таких дней составляют месяц, а двенадцать таких месяцев составляют год. Жизненный срок этих дэв – восемь тысяч таких небесных лет. И есть возможность… переродится среди дэв, наслаждающихся творениями… Для дэв, управляющих творениями других, одна ночь и один день равняются шестнадцати сотням человеческих лет. Тридцать таких дней составляют месяц, а двенадцать таких месяцев составляют год. что царствование людей ничтожно по сравнению с небесным счастьем.
Yāni, visākhe, mānusakāni cattāri vassasatāni, tusitānaṁ devānaṁ eso eko rattindivo. Tāya rattiyā tiṁsarattiyo māso. Tena māsena dvādasamāsiyo saṁvaccharo. Tena saṁvaccharena dibbāni cattāri vassasahassāni tusitānaṁ devānaṁ āyuppamāṇaṁ. Ṭhānaṁ kho panetaṁ, visākhe, vijjati yaṁ idhekacco itthī vā puriso vā aṭṭhaṅgasamannāgataṁ uposathaṁ upavasitvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā tusitānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjeyya. Idaṁ kho panetaṁ, visākhe, sandhāya bhāsitaṁ: ‘kapaṇaṁ mānusakaṁ rajjaṁ dibbaṁ sukhaṁ upanidhāya’.
Для дэв, Туситы, одна ночь и один день равняются четырем сотням человеческих лет. Тридцать таких дней составляют месяц, а двенадцать таких месяцев составляют год. Жизненный срок этих дэв – четыре тысяч таких небесных лет. И есть возможность, Висакха, что мужчина или женщина, соблюдающая Упосатху в восьми полных факторах, с распадом тела, после смерти, переродится среди дэв Туситы. В отношении этого я сказал,
Yāni, visākhe, mānusakāni aṭṭha vassasatāni, nimmānaratīnaṁ devānaṁ eso eko rattindivo. Tāya rattiyā tiṁsarattiyo māso. Tena māsena dvādasamāsiyo saṁvaccharo. Tena saṁvaccharena dibbāni aṭṭha vassasahassāni nimmānaratīnaṁ devānaṁ āyuppamāṇaṁ. Ṭhānaṁ kho panetaṁ, visākhe, vijjati yaṁ idhekacco itthī vā puriso vā aṭṭhaṅgasamannāgataṁ uposathaṁ upavasitvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā nimmānaratīnaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjeyya. Idaṁ kho panetaṁ, visākhe, sandhāya bhāsitaṁ: ‘kapaṇaṁ mānusakaṁ rajjaṁ dibbaṁ sukhaṁ upanidhāya’.
Для дэв, наслаждающихся творениями, одна ночь и один день равняются восьми сотням человеческих лет. Тридцать таких дней составляют месяц, а двенадцать таких месяцев составляют год. Жизненный срок этих дэв – восемь тысяч таких небесных лет. И есть возможность, Висакха, что мужчина или женщина, соблюдающая Упосатху в восьми полных факторах, с распадом тела, после смерти, переродится среди дэв, наслаждающихся творениями. В отношении этого я сказал, что царствование людей ничтожно по сравнению с небесным счастьем.
Yāni, visākhe, mānusakāni soḷasa vassasatāni, paranimmitavasavattīnaṁ devānaṁ eso eko rattindivo. Tāya rattiyā tiṁsarattiyo māso. Tena māsena dvādasamāsiyo saṁvaccharo. Tena saṁvaccharena dibbāni soḷasa vassasahassāni paranimmitavasavattīnaṁ devānaṁ āyuppamāṇaṁ. Ṭhānaṁ kho panetaṁ, visākhe, vijjati yaṁ idhekacco itthī vā puriso vā aṭṭhaṅgasamannāgataṁ uposathaṁ upavasitvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā paranimmitavasavattīnaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjeyya. Idaṁ kho panetaṁ, visākhe, sandhāya bhāsitaṁ: ‘kapaṇaṁ mānusakaṁ rajjaṁ dibbaṁ sukhaṁ upanidhāyā’ti.
Для дэв, управляющих творениями других, одна ночь и один день равняются шестнадцати сотням человеческих лет. Тридцать таких дней составляют месяц, а двенадцать таких месяцев составляют год. Жизненный срок этих дэв – шестнадцать тысяч таких небесных лет. И есть возможность, Висакха, что мужчина или женщина, соблюдающая Упосатху в восьми полных факторах, с распадом тела, после смерти, переродится среди дэв, управляющих творениями других. В отношении этого я сказал, что царствование людей ничтожно по сравнению с небесным счастьем».
Pāṇaṁ na haññe na cadinnamādiye, Musā na bhāse na ca majjapo siyā; Abrahmacariyā virameyya methunā, Rattiṁ na bhuñjeyya vikālabhojanaṁ.
«Не должно убивать существ, Иль брать что не было дано. Не должно лгать и пить вино. И от сношений откажись, В ненадлежащий час не ешь.
Mālaṁ na dhāre na ca gandhamācare, Mañce chamāyaṁ va sayetha santhate; Etañhi aṭṭhaṅgikamāhuposathaṁ, Buddhena dukkhantagunā pakāsitaṁ.
Оставь гирлянды, ароматы, Спи на подстилке на земле. Вот какова Упосатха восьми – Что Будда сам провозгласил, Достиг конца страданий кто.
Cando ca suriyo ca ubho sudassanā, Obhāsayaṁ anupariyanti yāvatā; Tamonudā te pana antalikkhagā, Nabhe pabhāsanti disāvirocanā.
Пока вращаются и солнце, и луна, Пока вращаются и солнце, и луна, Идя по небосводу, рассеивают тьму, Они сверкают в небе, озаряя целый мир.
Etasmiṁ yaṁ vijjati antare dhanaṁ, Muttā maṇi veḷuriyañca bhaddakaṁ; Siṅgī suvaṇṇaṁ atha vāpi kañcanaṁ, Yaṁ jātarūpaṁ haṭakanti vuccati.
И всё богатство целой этой сферы – И жемчуга, алмазы, превосходнейший берилл, И рог из золота, из золота гора, Как и естественное золото, зовут что „хатака“ -
Aṭṭhaṅgupetassa uposathassa, Kalampi te nānubhavanti soḷasiṁ; Candappabhā tāragaṇā ca sabbe.
Как и естественное золото, зовут что „хатака“ - Упосатхи, из факторов восьми что состоит, Как и скопление звёзд в сравнение не идёт Всего с одной шестнадцатой сияния луны.
Tasmā hi nārī ca naro ca sīlavā, Aṭṭhaṅgupetaṁ upavassuposathaṁ; Puññāni katvāna sukhudrayāni, Aninditā saggamupenti ṭhānan”ti.
И нравственная женщина, и нравственный мужчина, Кто соблюдал Упосатху из факторов восьми, Заслуги накопили, что к счастью приведут, Они безукоризненны, идут на небеса»
Dasamaṁ.
Mahāvaggo sattamo.
Tassuddānaṁ
Titthabhayañca venāgo, sarabho kesamuttiyā; Sāḷho cāpi kathāvatthu, titthiyamūluposathoti.