SammavacaСлово Будды

MN 118 M iii 78

Ānāpānasati Sutta

Сутта о внимательности к дыханию

[ānāpāna + sati]

Знаменитая сутта о практике анапанассати и о том, как она ведёт к практике четырёх сатипаттхан, и далее — к совершенствованию семи бодджханг, ясного видения и освобождения.

Нажмите на любое слово пали, чтобы увидеть его значение.

Текст дан двумя колонками целиком, без построчного выравнивания.

Evaṁ me sutaṁ— ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati pubbārāme migāramātupāsāde sambahulehi abhiññātehi abhiññātehi therehi sāvakehi saddhiṁ— āyasmatā ca sāriputtena āyasmatā ca mahāmoggallānena āyasmatā ca mahākassapena āyasmatā ca mahākaccāyanena āyasmatā ca mahākoṭṭhikena āyasmatā ca mahākappinena āyasmatā ca mahācundena āyasmatā ca anuruddhena āyasmatā ca revatena āyasmatā ca ānandena, aññehi ca abhiññātehi abhiññātehi therehi sāvakehi saddhiṁ.

Tena kho pana samayena therā bhikkhū nave bhikkhū ovadanti anusāsanti. Appekacce therā bhikkhū dasapi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū vīsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū tiṁsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū cattārīsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti. Te ca navā bhikkhū therehi bhikkhūhi ovadiyamānā anusāsiyamānā uḷāraṁ pubbenāparaṁ visesaṁ jānanti.

Tena kho pana samayena bhagavā tadahuposathe pannarase pavāraṇāya puṇṇāya puṇṇamāya rattiyā bhikkhusaṅghaparivuto abbhokāse nisinno hoti. Atha kho bhagavā tuṇhībhūtaṁ tuṇhībhūtaṁ bhikkhusaṅghaṁ anuviloketvā bhikkhū āmantesi:

“āraddhosmi, bhikkhave, imāya paṭipadāya; āraddhacittosmi, bhikkhave, imāya paṭipadāya. Tasmātiha, bhikkhave, bhiyyoso mattāya vīriyaṁ ārabhatha appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya. Idhevāhaṁ sāvatthiyaṁ komudiṁ cātumāsiniṁ āgamessāmī”ti.

Assosuṁ kho jānapadā bhikkhū: “bhagavā kira tattheva sāvatthiyaṁ komudiṁ cātumāsiniṁ āgamessatī”ti. Te jānapadā bhikkhū sāvatthiṁ osaranti bhagavantaṁ dassanāya.

Te ca kho therā bhikkhū bhiyyoso mattāya nave bhikkhū ovadanti anusāsanti. Appekacce therā bhikkhū dasapi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū vīsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū tiṁsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū cattārīsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti. Te ca navā bhikkhū therehi bhikkhūhi ovadiyamānā anusāsiyamānā uḷāraṁ pubbenāparaṁ visesaṁ jānanti.

Tena kho pana samayena bhagavā tadahuposathe pannarase komudiyā cātumāsiniyā puṇṇāya puṇṇamāya rattiyā bhikkhusaṅghaparivuto abbhokāse nisinno hoti. Atha kho bhagavā tuṇhībhūtaṁ tuṇhībhūtaṁ bhikkhusaṅghaṁ anuviloketvā bhikkhū āmantesi:

“Apalāpāyaṁ, bhikkhave, parisā; nippalāpāyaṁ, bhikkhave, parisā; suddhā sāre patiṭṭhitā. Tathārūpo ayaṁ, bhikkhave, bhikkhusaṅgho; tathārūpā ayaṁ, bhikkhave, parisā yathārūpā parisā āhuneyyā pāhuneyyā dakkhiṇeyyā añjalikaraṇīyā anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassa. Tathārūpo ayaṁ, bhikkhave, bhikkhusaṅgho; tathārūpā ayaṁ, bhikkhave, parisā yathārūpāya parisāya appaṁ dinnaṁ bahu hoti, bahu dinnaṁ bahutaraṁ. Tathārūpo ayaṁ, bhikkhave, bhikkhusaṅgho; tathārūpā ayaṁ, bhikkhave, parisā yathārūpā parisā dullabhā dassanāya lokassa. Tathārūpo ayaṁ, bhikkhave, bhikkhusaṅgho; tathārūpā ayaṁ, bhikkhave, parisā yathārūpaṁ parisaṁ alaṁ yojanagaṇanāni dassanāya gantuṁ puṭosenāpi.

Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṁyojanā sammadaññāvimuttā— evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe.

Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātikā tattha parinibbāyino anāvattidhammā tasmā lokā— evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe.

Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā rāgadosamohānaṁ tanuttā sakadāgāmino sakideva imaṁ lokaṁ āgantvā dukkhassantaṁ karissanti— evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe.

Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā sotāpannā avinipātadhammā niyatā sambodhiparāyanā— evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe.

Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ bhāvanānuyogamanuyuttā viharanti— evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe.

Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe catunnaṁ sammappadhānānaṁ bhāvanānuyogamanuyuttā viharanti …pe… catunnaṁ iddhipādānaṁ … pañcannaṁ indriyānaṁ … pañcannaṁ balānaṁ … sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ … ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa bhāvanānuyogamanuyuttā viharanti— evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe. Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe mettābhāvanānuyogamanuyuttā viharanti … karuṇābhāvanānuyogamanuyuttā viharanti … muditābhāvanānuyogamanuyuttā viharanti … upekkhābhāvanānuyogamanuyuttā viharanti … asubhabhāvanānuyogamanuyuttā viharanti … aniccasaññābhāvanānuyogamanuyuttā viharanti— evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe. Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe ānāpānassatibhāvanānuyogamanuyuttā viharanti.

Ānāpānassati, bhikkhave, bhāvitā bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṁsā. Ānāpānassati, bhikkhave, bhāvitā bahulīkatā cattāro satipaṭṭhāne paripūreti. Cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti. Satta bojjhaṅgā bhāvitā bahulīkatā vijjāvimuttiṁ paripūrenti.

Kathaṁ bhāvitā ca, bhikkhave, ānāpānassati kathaṁ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṁsā?

Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṁ ābhujitvā ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā. So satova assasati satova passasati.

Dīghaṁ vā assasanto ‘dīghaṁ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṁ vā passasanto ‘dīghaṁ passasāmī’ti pajānāti; rassaṁ vā assasanto ‘rassaṁ assasāmī’ti pajānāti, rassaṁ vā passasanto ‘rassaṁ passasāmī’ti pajānāti; ‘sabbakāyapaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sabbakāyapaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passasissāmī’ti sikkhati.

‘Pītipaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘pītipaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘sukhapaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sukhapaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ passasissāmī’ti sikkhati.

‘Cittapaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittapaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘abhippamodayaṁ cittaṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘abhippamodayaṁ cittaṁ passasissāmī’ti sikkhati; ‘samādahaṁ cittaṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘samādahaṁ cittaṁ passasissāmī’ti sikkhati; ‘vimocayaṁ cittaṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘vimocayaṁ cittaṁ passasissāmī’ti sikkhati.

‘Aniccānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘aniccānupassī passasissāmī’ti sikkhati; ‘virāgānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘virāgānupassī passasissāmī’ti sikkhati; ‘nirodhānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘nirodhānupassī passasissāmī’ti sikkhati; ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati.

Evaṁ bhāvitā kho, bhikkhave, ānāpānassati evaṁ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṁsā.

Kathaṁ bhāvitā ca, bhikkhave, ānāpānassati kathaṁ bahulīkatā cattāro satipaṭṭhāne paripūreti?

Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhu dīghaṁ vā assasanto ‘dīghaṁ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṁ vā passasanto ‘dīghaṁ passasāmī’ti pajānāti; rassaṁ vā assasanto ‘rassaṁ assasāmī’ti pajānāti, rassaṁ vā passasanto ‘rassaṁ passasāmī’ti pajānāti; ‘sabbakāyapaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sabbakāyapaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passasissāmī’ti sikkhati; kāye kāyānupassī, bhikkhave, tasmiṁ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ. Kāyesu kāyaññatarāhaṁ, bhikkhave, evaṁ vadāmi yadidaṁ—assāsapassāsā. Tasmātiha, bhikkhave, kāye kāyānupassī tasmiṁ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.

Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhu ‘pītipaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘pītipaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘sukhapaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sukhapaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ passasissāmī’ti sikkhati; vedanāsu vedanānupassī, bhikkhave, tasmiṁ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ. Vedanāsu vedanāññatarāhaṁ, bhikkhave, evaṁ vadāmi yadidaṁ—assāsapassāsānaṁ sādhukaṁ manasikāraṁ. Tasmātiha, bhikkhave, vedanāsu vedanānupassī tasmiṁ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.

Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhu ‘cittapaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittapaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘abhippamodayaṁ cittaṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘abhippamodayaṁ cittaṁ passasissāmī’ti sikkhati; ‘samādahaṁ cittaṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘samādahaṁ cittaṁ passasissāmī’ti sikkhati; ‘vimocayaṁ cittaṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘vimocayaṁ cittaṁ passasissāmī’ti sikkhati; citte cittānupassī, bhikkhave, tasmiṁ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ. Nāhaṁ, bhikkhave, muṭṭhassatissa asampajānassa ānāpānassatiṁ vadāmi. Tasmātiha, bhikkhave, citte cittānupassī tasmiṁ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.

Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhu ‘aniccānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘aniccānupassī passasissāmī’ti sikkhati; ‘virāgānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘virāgānupassī passasissāmī’ti sikkhati; ‘nirodhānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘nirodhānupassī passasissāmī’ti sikkhati; ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati; dhammesu dhammānupassī, bhikkhave, tasmiṁ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ. So yaṁ taṁ abhijjhādomanassānaṁ pahānaṁ taṁ paññāya disvā sādhukaṁ ajjhupekkhitā hoti. Tasmātiha, bhikkhave, dhammesu dhammānupassī tasmiṁ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.

Evaṁ bhāvitā kho, bhikkhave, ānāpānassati evaṁ bahulīkatā cattāro satipaṭṭhāne paripūreti.

Kathaṁ bhāvitā ca, bhikkhave, cattāro satipaṭṭhānā kathaṁ bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti?

Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ, upaṭṭhitāssa tasmiṁ samaye sati hoti asammuṭṭhā. Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhuno upaṭṭhitā sati hoti asammuṭṭhā, satisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti. Satisambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, satisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.

So tathāsato viharanto taṁ dhammaṁ paññāya pavicinati pavicayati parivīmaṁsaṁ āpajjati. Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathāsato viharanto taṁ dhammaṁ paññāya pavicinati pavicayati parivīmaṁsaṁ āpajjati, dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, dhammavicayasambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.

Tassa taṁ dhammaṁ paññāya pavicinato pavicayato parivīmaṁsaṁ āpajjato āraddhaṁ hoti vīriyaṁ asallīnaṁ. Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhuno taṁ dhammaṁ paññāya pavicinato pavicayato parivīmaṁsaṁ āpajjato āraddhaṁ hoti vīriyaṁ asallīnaṁ, vīriyasambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, vīriyasambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, vīriyasambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.

Āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā. Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhuno āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā, pītisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, pītisambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, pītisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.

Pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati. Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhuno pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati, passaddhisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, passaddhisambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, passaddhisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.

Passaddhakāyassa sukhino cittaṁ samādhiyati. Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhuno passaddhakāyassa sukhino cittaṁ samādhiyati, samādhisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, samādhisambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, samādhisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.

So tathāsamāhitaṁ cittaṁ sādhukaṁ ajjhupekkhitā hoti. Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathāsamāhitaṁ cittaṁ sādhukaṁ ajjhupekkhitā hoti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, upekkhāsambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.

Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhu vedanāsu …pe…

citte … dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ, upaṭṭhitāssa tasmiṁ samaye sati hoti asammuṭṭhā. Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhuno upaṭṭhitā sati hoti asammuṭṭhā, satisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, satisambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, satisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati. So tathāsato viharanto taṁ dhammaṁ paññāya pavicinati pavicayati parivīmaṁsaṁ āpajjati. Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathāsato viharanto taṁ dhammaṁ paññāya pavicinati pavicayati parivīmaṁsaṁ āpajjati, dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, dhammavicayasambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati. Tassa taṁ dhammaṁ paññāya pavicinato pavicayato parivīmaṁsaṁ āpajjato āraddhaṁ hoti vīriyaṁ asallīnaṁ. Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhuno taṁ dhammaṁ paññāya pavicinato pavicayato parivīmaṁsaṁ āpajjato āraddhaṁ hoti vīriyaṁ asallīnaṁ, vīriyasambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, vīriyasambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, vīriyasambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati. Āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā. Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhuno āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā, pītisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, pītisambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, pītisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati. Pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati. Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhuno pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati, passaddhisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, passaddhisambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, passaddhisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati. Passaddhakāyassa sukhino cittaṁ samādhiyati. Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhuno passaddhakāyassa sukhino cittaṁ samādhiyati, samādhisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, samādhisambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, samādhisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.

So tathāsamāhitaṁ cittaṁ sādhukaṁ ajjhupekkhitā hoti. Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathāsamāhitaṁ cittaṁ sādhukaṁ ajjhupekkhitā hoti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, upekkhāsambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.

Evaṁ bhāvitā kho, bhikkhave, cattāro satipaṭṭhānā evaṁ bahulīkatā satta sambojjhaṅge paripūrenti.

Kathaṁ bhāvitā ca, bhikkhave, satta bojjhaṅgā kathaṁ bahulīkatā vijjāvimuttiṁ paripūrenti?

Idha, bhikkhave, bhikkhu satisambojjhaṅgaṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ. Dhammavicayasambojjhaṅgaṁ bhāveti …pe… vīriyasambojjhaṅgaṁ bhāveti … pītisambojjhaṅgaṁ bhāveti … passaddhisambojjhaṅgaṁ bhāveti … samādhisambojjhaṅgaṁ bhāveti … upekkhāsambojjhaṅgaṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ.

Evaṁ bhāvitā kho, bhikkhave, satta bojjhaṅgā evaṁ bahulīkatā vijjāvimuttiṁ paripūrentī”ti. Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti. Ānāpānassatisuttaṁ niṭṭhitaṁ aṭṭhamaṁ.

Введение

Так я слышал. Однажды Благословенный жил в Саваттхи, во дворце матери Мигары, в Восточном парке, вместе с многими знаменитыми старшими учениками: достопочтенным Сарипуттой, достопочтенным Махамоггалланой, достопочтенным Махакашьяпой, достопочтенным Махакаччаной, достопочтенным Махакоттхитой, достопочтенным Махакаппиной, достопочтенным Махачундой, достопочтенным Ануруддхой, достопочтенным Реватой, достопочтенным Анандой и другими знаменитыми старшими учениками. В то время старшие бхикку обучали и наставляли новых бхикку: некоторые старшие бхикку обучали и наставляли десять новых бхикку; некоторые — двадцать; некоторые — тридцать; некоторые — сорок. И эти новые бхикку, обученные и наставленные старшими бхикку, последовательно достигали высоких результатов.

И в то время, в день собрания (упосатха) пятнадцатого числа, в ночь церемонии Паварана, когда луна была полна, Благословенный сидел на открытом воздухе, окружённый орденом бхикку. Тогда, обозревая молчаливый орден бхикку, он обратился к ним с такими словами:

«Я доволен, бхикку, этим прогрессом; я доволен, бхикку, этим прогрессом. Поэтому, стремитесь ещё усерднее достичь недостигнутого, добиться недобитого, осознать неосознанное. Я останусь здесь, в Саваттхи, до комудийской луны четвёртого месяца».

Бхикку из деревенских районов услышали: «Благословенный, кажется, останется там, в Саваттхи, до комудийской луны четвёртого месяца». И те бхикку из деревенских районов отправились в Саваттхи, чтобы увидеть Благословенного. И старшие бхикку ещё более усердно обучали и наставляли новых бхикку, и те новые бхикку последовательно достигали высоких результатов.

И в то время, в день собрания пятнадцатого числа, в ночь комудийской луны четвёртого месяца, когда луна была полна, Благословенный сидел на открытом воздухе, окружённый орденом бхикку. Тогда, обозревая молчаливый орден бхикку, он обратился к ним с такими словами:

«Свободна от болтовни, бхикку, эта община, свободна от пустой болтовни, бхикку, эта община; она очищена и состоит только из сердцевины. Такова, бхикку, эта община; такова, бхикку, эта община.

«Такова община, бхикку, которая достойна даров, достойна гостеприимства, достойна подношений, достойна почтения, как непревзойдённое поле заслуг для мира.

«Такова община, бхикку, что маленький дар, данный ей, становится великим, а большой дар становится ещё больше.

«Такова община, бхикку, каковую миру трудно будет увидеть подобную.

«Такова община, бхикку, которую стоило бы пройти много миль с рюкзаком, чтобы увидеть.

«Есть, бхикку, в этом ордене бхикку, бхикку, которые являются архатами, у которых разрушены асавы, которые прожили жизнь, сделали то, что должно быть сделано, сложили бремя, достигли высшего блага, разрушили оковы бытия и, познав истину, освобождены — таковы бхикку в этом ордене.

«Есть бхикку, которые, уничтожив пять нижних оков, снова появятся спонтанно (в Чистых Обителях) и там достигнут полного угасания, не возвращаясь сюда из того мира.

«Есть бхикку, которые, уничтожив три оковы, и ослабив жадность, ненависть и заблуждение, являются однократными возвращенцами; вернувшись однажды в этот мир, они положат конец страданиям.

«Есть бхикку, которые, уничтожив три оковы, являются входящими в поток, и больше не подвержены состояниям горя, уверены в своём будущем, направлены на полное просветление.

«Есть бхикку, которые преданы практике четырёх основ внимательности… практике четырёх правильных усилий… практике четырёх дорог к силе… практике пяти способностей… практике пяти сил… практике семи факторов просветления… практике благородного восьмеричного пути… практике доброжелательности… практике сострадания… практике альтруистической радости… практике уравновешенности… практике медитации на нечистое… практике восприятия непостоянства… практике внимательности к дыханию».

Внимательность к дыханию

«Внимательность к дыханию (ānāpānassati), бхикку, развитая и многократно практикуемая, приносит великие плоды, великую пользу; внимательность к дыханию, развитая и многократно практикуемая, совершенствует четыре основы внимательности; четыре основы внимательности, развитые и многократно практикуемые, совершенствуют семь факторов просветления; семь факторов просветления, развитые и многократно практикуемые, совершенствуют ясное видение и освобождение.

«И как, бхикку, многократно практикуемая внимательность к дыханию приносит великие плоды, великую пользу?

Метод: четыре тетрады

«Так, бхикку, бхикку, ушедший в лес, к подножию дерева или в пустую хижину, садится; скрестив ноги, выпрямив тело, установив внимательность перед собой, постоянно внимательный, он вдыхает и выдыхает.

Первая тетрада (Созерцание тела)

(i) «Делая долгий вдох, он знает: ‘Я делаю долгий вдох’; или делая долгий выдох, он знает: ‘Я делаю долгий выдох’».
(ii) «Делая короткий вдох, он знает: ‘Я делаю короткий вдох’; или делая короткий выдох, он знает: ‘Я делаю короткий выдох’».
(iii) «‘Ощущая всё тело, я буду вдыхать’ — так он тренируется; ‘ощущая всё тело, я буду выдыхать’ — так он тренируется».
(iv) «‘Успокаивая телесную формацию, я буду вдыхать’ — так он тренируется; ‘успокаивая телесную формацию, я буду выдыхать’ — так он тренируется».

Вторая тетрада (Созерцание чувств)

(v) «‘Ощущая восторг, я буду вдыхать’ — так он тренируется; ‘ощущая восторг, я буду выдыхать’ — так он тренируется».
(vi) «‘Ощущая блаженство, я буду вдыхать’ — так он тренируется; ‘ощущая блаженство, я буду выдыхать’ — так он тренируется».
(vii) «‘Ощущая ментальную формацию, я буду вдыхать’ — так он тренируется; ‘ощущая ментальную формацию, я буду выдыхать’ — так он тренируется».
(viii) «‘Успокаивая ментальную формацию, я буду вдыхать’ — так он тренируется; ‘успокаивая ментальную формацию, я буду выдыхать’ — так он тренируется».

Третья тетрада (Созерцание ума)

(ix) «‘Ощущая ум, я буду вдыхать’ — так он тренируется; ‘ощущая ум, я буду выдыхать’ — так он тренируется».
(x) «‘Радуя ум, я буду вдыхать’ — так он тренируется; ‘радуя ум, я буду выдыхать’ — так он тренируется».
(xi) «‘Концентрируя ум, я буду вдыхать’ — так он тренируется; ‘концентрируя ум, я буду выдыхать’ — так он тренируется».
(xii) «‘Освобождая ум, я буду вдыхать’ — так он тренируется; ‘освобождая ум, я буду выдыхать’ — так он тренируется».

Четвёртая тетрада (Созерцание умственных объектов)

(xiii) «‘Созерцая непостоянство, я буду вдыхать’ — так он тренируется; ‘созерцая непостоянство, я буду выдыхать’ — так он тренируется».
(xiv) «‘Созерцая исчезновение, я буду вдыхать’ — так он тренируется; ‘созерцая исчезновение, я буду выдыхать’ — так он тренируется».
(xv) «‘Созерцая прекращение, я буду вдыхать’ — так он тренируется; ‘созерцая прекращение, я буду выдыхать’ — так он тренируется».
(xvi) «‘Созерцая отрешение, я буду вдыхать’ — так он тренируется; ‘созерцая отрешение, я буду выдыхать’ — так он тренируется».

Так развивается внимательность к дыханию, приносящая великие плоды и большую пользу.

Совершенствование четырёх основ внимательности

«И как, бхикку, многократно практикуемая внимательность к дыханию совершенствует четыре основы внимательности?

А. (i–iv) Созерцание тела

«В каком бы случае бхикку, вдыхая долгий вдох, знает: ‘Я вдыхаю долгий вдох’; или выдыхая долгий выдох, знает: ‘Я выдыхаю долгий выдох’; вдыхая короткий вдох, знает: ‘Я вдыхаю короткий вдох’; выдыхая короткий выдох, знает: ‘Я выдыхаю короткий выдох’; тренируется так: ‘Я буду вдыхать, ощущая всё тело (дыхания)’; тренируется так: ‘Я буду выдыхать, ощущая всё тело (дыхания)’; тренируется так: ‘Я буду вдыхать, успокаивая телесную формацию’; тренируется так: ‘Я буду выдыхать, успокаивая телесную формацию’ — в таком случае, бхикку, бхикку пребывает, созерцая тело в теле, усердный, ясно понимающий, внимательный, отбросивший жадность и печаль по отношению к миру.

«Я говорю, что это, бхикку, определённое тело среди тел, а именно дыхание. Вот почему в таком случае бхикку пребывает, созерцая тело в теле, ясно понимающий, внимательный, отбросивший жадность и печаль по отношению к миру.

B. (v–viii) Созерцание чувств

«В каком бы случае бхикку тренируется так: ‘Я буду вдыхать, ощущая восторг’; ‘Я буду выдыхать, ощущая восторг’; ‘Я буду вдыхать, ощущая блаженство’; ‘Я буду выдыхать, ощущая блаженство’; ‘Я буду вдыхать, ощущая ментальную формацию’; ‘Я буду выдыхать, ощущая ментальную формацию’; ‘Я буду вдыхать, успокаивая ментальную формацию’; ‘Я буду выдыхать, успокаивая ментальную формацию’ — в таком случае бхикку пребывает, созерцая чувства в чувствах, усердный, ясно понимающий, внимательный, отбросивший жадность и печаль по отношению к миру.

«Я говорю, что это, бхикку, определённое чувство среди чувств, а именно полное внимание к вдыханию и выдыханию.

C. (ix–xii) Созерцание ума

«В каком бы случае бхикку тренируется так: ‘Я буду вдыхать, ощущая ум’; ‘Я буду выдыхать, ощущая ум’; ‘Я буду вдыхать, радуя ум’; ‘Я буду выдыхать, радуя ум’; ‘Я буду вдыхать, концентрируя ум’; ‘Я буду выдыхать, концентрируя ум’; ‘Я буду вдыхать, освобождая ум’; ‘Я буду выдыхать, освобождая ум’ — в таком случае бхикку пребывает, созерцая ум в уме, усердный, ясно понимающий, внимательный, отбросивший жадность и печаль по отношению к миру.

«Я не говорю, бхикку, что существует развитие внимательности к дыханию у забывчивого и неясно понимающего.

D. (xiii–xvi) Созерцание умственных объектов

«В каком бы случае бхикку тренируется так: ‘Я буду вдыхать, созерцая непостоянство’; ‘Я буду выдыхать, созерцая непостоянство’; ‘Я буду вдыхать, созерцая исчезновение’; ‘Я буду выдыхать, созерцая исчезновение’; ‘Я буду вдыхать, созерцая прекращение’; ‘Я буду выдыхать, созерцая прекращение’; ‘Я буду вдыхать, созерцая отрешение’; ‘Я буду выдыхать, созерцая отрешение’ — в таком случае бхикку пребывает, созерцая умственные объекты в умственных объектах, усердный, ясно понимающий, внимательный, отбросивший жадность и печаль по отношению к миру.

«Увидев с пониманием, что есть отказ от жадности и печали, он становится тем, кто смотрит с полной уравновешенностью.

«Так развивается внимательность к дыханию, совершенствуя четыре основы внимательности».

Совершенствование семи факторов просветления

«И как, бхикку, многократно практикуемые четыре основы внимательности совершенствуют семь факторов просветления?

A. На основе созерцания тела

(1) «В каком бы случае бхикку пребывает, созерцая тело в теле, усердный, ясно понимающий, внимательный, отбросивший жадность и печаль по отношению к миру — в таком случае неотступная внимательность устанавливается в нём. Когда неотступная внимательность установлена — фактор просветления внимательности пробуждается в нём, и он развивает его, и развитием приходит к совершенству в нём».

«Пребывая таким образом внимательным, он исследует, изучает это состояние с пониманием и приступает к его изучению».

(2) «Когда бхикку, пребывая внимательным, исследует это состояние с пониманием — фактор просветления исследования состояний пробуждается в нём, и он приходит к совершенству в нём».

«У него, кто исследует это состояние, пробуждается неутомимая энергия».

(3) «Когда у бхикку пробуждается неутомимая энергия — фактор просветления энергии пробуждается в нём, и он приходит к совершенству в нём».

«У него, кто пробудил энергию, возникает неземная радость».

(4) «Когда у бхикку, пробудившего энергию, возникает неземная радость — фактор просветления радости пробуждается в нём, и он приходит к совершенству в нём».

«Тело и ум того, чьё сознание удерживается радостью, становятся успокоенными».

(5) «Когда тело и ум бхикку становятся успокоенными — фактор просветления успокоенности пробуждается в нём, и он приходит к совершенству в нём».

«Ум того, кто успокоен в теле и счастлив, становится сосредоточенным».

(6) «Когда ум бхикку становится сосредоточенным — фактор просветления сосредоточенности пробуждается в нём, и он приходит к совершенству в нём».

«Он становится тем, кто смотрит с полной уравновешенностью на ум, таким образом сосредоточенный».

(7) «Когда бхикку смотрит с полной уравновешенностью на ум — фактор просветления уравновешенности пробуждается в нём, и он приходит к совершенству в нём».

B. На основе созерцания чувств — D. На основе созерцания умственных объектов

«В каком бы случае бхикку пребывает, созерцая чувства в чувствах… — те же семь факторов просветления приходят к совершенству в нём.

«В каком бы случае бхикку пребывает, созерцая ум в уме… — те же семь факторов приходят к совершенству.

«В каком бы случае бхикку пребывает, созерцая умственные объекты в умственных объектах… — те же семь факторов приходят к совершенству».

«Так развитые, бхикку, многократно практикуемые четыре основы внимательности выполняют семь факторов просветления».

Совершенствование ясного видения и освобождения

«И как, бхикку, многократно практикуемые семь факторов просветления совершенствуют ясное видение (vijjā) и освобождение (vimutti)?

(1) «Здесь, бхикку, бхикку развивает фактор просветления внимательности, зависящий от уединения, от исчезновения, от прекращения, приводящий к отрешению.
(2) «Он развивает фактор просветления исследования состояний, зависящий от уединения, от исчезновения, от прекращения, приводящий к отрешению.
(3) «Он развивает фактор просветления энергии…
(4) «Он развивает фактор просветления радости…
(5) «Он развивает фактор просветления успокоенности…
(6) «Он развивает фактор просветления сосредоточенности…
(7) «Он развивает фактор просветления уравновешенности, зависящий от уединения, от исчезновения, от прекращения, приводящий к отрешению.

«Так развитые, бхикку, многократно практикуемые семь факторов просветления совершенствуют ясное видение и освобождение».

Так сказал Благословенный. Радостные, бхикку возликовали от его слов.