SammavacaСлово Будды

DN 16 PTS DN 2.72

Mahāparinibbānasutta

Большое наставление об окончательной Ниббане

Нажмите на любое слово пали, чтобы увидеть его значение.

Evaṁ me sutaṁ— ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate. Tena kho pana samayena rājā māgadho ajātasattu vedehiputto vajjī abhiyātukāmo hoti. So evamāha: “ahaṁ hime vajjī evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve ucchecchāmi vajjī, vināsessāmi vajjī, anayabyasanaṁ āpādessāmī”ti.

Так я слышал: однажды Благословенный проживал в Раджагахе, на горе Гиджджхакута. В это самое время правитель Магадхи Аджатасатту Видехипутта захотел напасть на ваджджиян. Он сказал: „Я искореню ваджджиян, столь сильных и могучих, я уничтожу ваджджиян, я принесу ваджджиянам крах и разрушение“.

Atha kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto vassakāraṁ brāhmaṇaṁ magadhamahāmattaṁ āmantesi: “ehi tvaṁ, brāhmaṇa, yena bhagavā tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā mama vacanena bhagavato pāde sirasā vandāhi, appābādhaṁ appātaṅkaṁ lahuṭṭhānaṁ balaṁ phāsuvihāraṁ puccha: ‘rājā, bhante, māgadho ajātasattu vedehiputto bhagavato pāde sirasā vandati, appābādhaṁ appātaṅkaṁ lahuṭṭhānaṁ balaṁ phāsuvihāraṁ pucchatī’ti. Evañca vadehi: ‘rājā, bhante, māgadho ajātasattu vedehiputto vajjī abhiyātukāmo. So evamāha: “ahaṁ hime vajjī evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve ucchecchāmi vajjī, vināsessāmi vajjī, anayabyasanaṁ āpādessāmī”’ti. Yathā te bhagavā byākaroti, taṁ sādhukaṁ uggahetvā mama āroceyyāsi. Na hi tathāgatā vitathaṁ bhaṇantī”ti.

И правитель Магадхи Аджатасатту Видехипутта обратился к своему главному министру, брахману Вассакаре: „Ступай, о брахман, пойди к Благословенному, склонись в почтении к ногам его, спроси его от моего имени, нет ли у него недугов и болезней, есть ли силы, легко и комфортно ли ему живётся: „О досточтимый, правитель Магадхи Аджатасатту кланяется в ноги Благословенному, спрашивает нет ли у него недугов и болезней, есть ли силы, легко и комфортно ли ему живётся?“ И скажи ты ему тогда: „Правитель Магадхи Аджатасатту Видехипутта захотел напасть на ваджджиян. И он говорит: „Я искореню ваджджиян, столь сильных и могучих, я уничтожу ваджджиян, я принесу ваджджиянам крах и разрушение“. И хорошо запомнив все, что скажет Благословенный, перескажи мне потом. Ибо Татхагаты никогда не говорят неправды“.

1. Vassakārabrāhmaṇa

Брахман Вассакара

“Evaṁ, bho”ti kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto rañño māgadhassa ajātasattussa vedehiputtassa paṭissutvā bhaddāni bhaddāni yānāni yojetvā bhaddaṁ bhaddaṁ yānaṁ abhiruhitvā bhaddehi bhaddehi yānehi rājagahamhā niyyāsi, yena gijjhakūṭo pabbato tena pāyāsi. Yāvatikā yānassa bhūmi, yānena gantvā, yānā paccorohitvā pattikova yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi.

„Да будет так, господин!“, - ответил брахман Вассакара правителю Магадхи Аджатасатту Видехипутте. Приказав запрячь великолепные колесницы, он воссел на одну из них и, выехав из Раджагахи, направился к горе Гиджджхакута. Подъехав на колеснице так близко, насколько позволяла дорога, он вышел и пешком подошёл к Благословенному. Подойдя к Благословенному он обменялся с ним дружественными приветствиями.

Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto bhagavantaṁ etadavoca: “rājā, bho gotama, māgadho ajātasattu vedehiputto bhoto gotamassa pāde sirasā vandati, appābādhaṁ appātaṅkaṁ lahuṭṭhānaṁ balaṁ phāsuvihāraṁ pucchati. Rājā, bho gotama, māgadho ajātasattu vedehiputto vajjī abhiyātukāmo. So evamāha: ‘ahaṁ hime vajjī evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve ucchecchāmi vajjī, vināsessāmi vajjī, anayabyasanaṁ āpādessāmī’”ti.

Обменявшись приветствиями с Благословенным в дружественной и уважительной манере, брахман сел в стороне от него. Сидя в стороне, брахман Вассакара так сказал Благословенному: „Господин Готама, правитель Магадхи Аджатасатту Видехипутта кланяется в ноги господину Готаме и спрашивает, нет ли у него недугов и болезней, есть ли силы, легко и комфортно ли ему живётся. Господин Готама, правитель Магадхи Аджатасатту Видехипутта хочет напасть на ваджджиян. Он говорит: „Я искореню ваджджиян, столь сильных и могучих, я уничтожу ваджджиян, я принесу ваджджиянам крах и разрушение““.

2. Rājaaparihāniyadhamma

Условия, предотвращающие упадок государства

Tena kho pana samayena āyasmā ānando bhagavato piṭṭhito ṭhito hoti bhagavantaṁ bījayamāno. Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: “kinti te, ānanda, sutaṁ, ‘vajjī abhiṇhaṁ sannipātā sannipātabahulā’”ti?

В это время почтенный Ананда стоял позади Благословенного, обмахивая его. И Благословенный обратился к почтенному Ананде: „Слышал ли ты, Ананда, что ваджджияне часто собираются и регулярно приходят на собрания?“

“Sutaṁ metaṁ, bhante: ‘vajjī abhiṇhaṁ sannipātā sannipātabahulā’”ti.

„Досточтимый, я слышал, что ваджджияне часто собираются и регулярно приходят на собрания.“

“Yāvakīvañca, ānanda, vajjī abhiṇhaṁ sannipātā sannipātabahulā bhavissanti, vuddhiyeva, ānanda, vajjīnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

„Ананда, пока ваджджияне часто собираются и регулярно приходят на собрания, до тех пор можно ожидать их процветания, а не упадка“.

Kinti te, ānanda, sutaṁ, ‘vajjī samaggā sannipatanti, samaggā vuṭṭhahanti, samaggā vajjikaraṇīyāni karontī’”ti?

„Слышал ли ты, Ананда, что ваджджияне все вместе собираются, вместе расходятся и вместе совершают ваджджиянские дела?“

“Sutaṁ metaṁ, bhante: ‘vajjī samaggā sannipatanti, samaggā vuṭṭhahanti, samaggā vajjikaraṇīyāni karontī’”ti.

„Досточтимый, я слышал, что ваджджияне все вместе собираются, вместе расходятся и вместе совершают ваджджиянские дела“.

“Yāvakīvañca, ānanda, vajjī samaggā sannipatissanti, samaggā vuṭṭhahissanti, samaggā vajjikaraṇīyāni karissanti, vuddhiyeva, ānanda, vajjīnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

„Ананда, пока ваджджияне будут все вместе собираться, все вместе расходиться и все вместе совершать ваджджиянские дела, до тех пор можно ожидать их процветания, а не упадка“.

Kinti te, ānanda, sutaṁ, ‘vajjī apaññattaṁ na paññapenti, paññattaṁ na samucchindanti, yathāpaññatte porāṇe vajjidhamme samādāya vattantī’”ti?

„Слышал ли ты, Ананда, что ваджджияне не устанавливают ничего не установленного, не отменяют ничего из установленного и следуют тому, что было установлено их древней традицией?“

“Sutaṁ metaṁ, bhante: ‘vajjī apaññattaṁ na paññapenti, paññattaṁ na samucchindanti, yathāpaññatte porāṇe vajjidhamme samādāya vattantī’”ti.

„Досточтимый, я слышал что ваджджияне не устанавливают ничего не установленного, не отменяют ничего из установленного и следуют тому, что было установлено их древней традицией.“

“Yāvakīvañca, ānanda, vajjī apaññattaṁ na paññapessanti, paññattaṁ na samucchindissanti, yathāpaññatte porāṇe vajjidhamme samādāya vattissanti, vuddhiyeva, ānanda, vajjīnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

„Ананда, пока ваджджияне не устанавливают ничего не установленного, не отменяют ничего из установленного и следуют тому, что было установлено их древней традицией, до тех пор можно ожидать их процветания, а не упадка“.

Kinti te, ānanda, sutaṁ, ‘vajjī ye te vajjīnaṁ vajjimahallakā, te sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti, tesañca sotabbaṁ maññantī’”ti?

„Слышал ли ты, Ананда, что ваджджияне уважают своих старейшин, преклоняются, чтят, почитают и считают заслуживающими слушания?“

“Sutaṁ metaṁ, bhante: ‘vajjī ye te vajjīnaṁ vajjimahallakā, te sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti, tesañca sotabbaṁ maññantī’”ti.

„Досточтимый, я слышал что ваджджияне уважают своих старейшин, преклоняются, чтят, почитают и считают заслуживающими слушания.“

“Yāvakīvañca, ānanda, vajjī ye te vajjīnaṁ vajjimahallakā, te sakkarissanti garuṁ karissanti mānessanti pūjessanti, tesañca sotabbaṁ maññissanti, vuddhiyeva, ānanda, vajjīnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

„Ананда, пока ваджджияне уважают своих старейшин, преклоняются, чтят, почитают и считают заслуживающими слушания, до тех пор можно ожидать их процветания, а не упадка.“

Kinti te, ānanda, sutaṁ, ‘vajjī yā tā kulitthiyo kulakumāriyo, tā na okkassa pasayha vāsentī’”ti?

„Слышал ли ты, Ананда, что ваджджияне не похищают, применив силу, женщин и девушек из семей и не селят в своих домах?“

“Sutaṁ metaṁ, bhante: ‘vajjī yā tā kulitthiyo kulakumāriyo tā na okkassa pasayha vāsentī’”ti.

„Досточтимый, я слышал что ваджджияне не похищают, применив силу, женщин и девушек из семей и не селят в своих домах.“

“Yāvakīvañca, ānanda, vajjī yā tā kulitthiyo kulakumāriyo, tā na okkassa pasayha vāsessanti, vuddhiyeva, ānanda, vajjīnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

„Ананда, пока ваджджияне не похищают, применив силу, женщин и девушек из семей и не селят в своих домах, до тех пор можно ожидать их процветания, а не упадка“.

Kinti te, ānanda, sutaṁ, ‘vajjī yāni tāni vajjīnaṁ vajjicetiyāni abbhantarāni ceva bāhirāni ca, tāni sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti, tesañca dinnapubbaṁ katapubbaṁ dhammikaṁ baliṁ no parihāpentī’”ti?

„Слышал ли ты, Ананда, что ваджджияне оказывают уважение, преклонение, почёт и почитание своим святилищам внутри (города) и за его пределами, и не позволяют поданным и совершённым им ранее справедливым подношениям прийти в упадок?“

“Sutaṁ metaṁ, bhante: ‘vajjī yāni tāni vajjīnaṁ vajjicetiyāni abbhantarāni ceva bāhirāni ca, tāni sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti tesañca dinnapubbaṁ katapubbaṁ dhammikaṁ baliṁ no parihāpentī’”ti.

„Досточтимый, я слышал что ваджджияне оказывают уважение, преклонение, почёт и почитание своим святилищам внутри (города) и за его пределами, и не позволяют поданным и совершённым им ранее справедливым подношениям прийти в упадок.“

“Yāvakīvañca, ānanda, vajjī yāni tāni vajjīnaṁ vajjicetiyāni abbhantarāni ceva bāhirāni ca, tāni sakkarissanti garuṁ karissanti mānessanti pūjessanti, tesañca dinnapubbaṁ katapubbaṁ dhammikaṁ baliṁ no parihāpessanti, vuddhiyeva, ānanda, vajjīnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

„Ананда, пока ваджджияне оказывают уважение, преклонение, почёт и почитание своим святилищам внутри (города) и за его пределами, и не позволяют поданным и совершённым им ранее справедливых подношениям прийти в упадок, до тех пор можно ожидать их процветания, а не упадка.“

Kinti te, ānanda, sutaṁ, ‘vajjīnaṁ arahantesu dhammikā rakkhāvaraṇagutti susaṁvihitā, kinti anāgatā ca arahanto vijitaṁ āgaccheyyuṁ, āgatā ca arahanto vijite phāsu vihareyyun’”ti?

„Слышал ли ты, Ананда, что ваджджияне обеспечивают подобающую защиту от препятствий для арахантов, так что ещё не пришедшие араханты могут прийти в их страну, а уже пришедшие араханты будут комфортно жить в ней?“

“Sutaṁ metaṁ, bhante ‘vajjīnaṁ arahantesu dhammikā rakkhāvaraṇagutti susaṁvihitā kinti anāgatā ca arahanto vijitaṁ āgaccheyyuṁ, āgatā ca arahanto vijite phāsu vihareyyun’”ti.

„Досточтимый, я слышал что ваджджияне обеспечивают подобающую защиту от препятствий для арахантов, так что ещё не пришедшие араханты могут прийти в их страну, а уже пришедшие араханты будут комфортно жить в ней.“

“Yāvakīvañca, ānanda, vajjīnaṁ arahantesu dhammikā rakkhāvaraṇagutti susaṁvihitā bhavissati, kinti anāgatā ca arahanto vijitaṁ āgaccheyyuṁ, āgatā ca arahanto vijite phāsu vihareyyunti. Vuddhiyeva, ānanda, vajjīnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihānī”ti.

„Ананда, пока ваджджияне обеспечивают подобающую защиту от препятствий для арахантов, так что ещё не пришедшие араханты могут прийти в их страну, а уже пришедшие араханты будут комфортно жить в ней, до тех пор можно ожидать их процветания, а не упадка“.

Atha kho bhagavā vassakāraṁ brāhmaṇaṁ magadhamahāmattaṁ āmantesi: “ekamidāhaṁ, brāhmaṇa, samayaṁ vesāliyaṁ viharāmi sārandade cetiye. Tatrāhaṁ vajjīnaṁ ime satta aparihāniye dhamme desesiṁ. Yāvakīvañca, brāhmaṇa, ime satta aparihāniyā dhammā vajjīsu ṭhassanti, imesu ca sattasu aparihāniyesu dhammesu vajjī sandississanti, vuddhiyeva, brāhmaṇa, vajjīnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihānī”ti.

Затем Благословенный обратился к брахману Вассакаре: „Однажды, брахман, я пребывал в Весали в святилище Сарандада. Там я поучал ваджджиян этим семи условиям, предотвращающим упадок. И пока те условия сохраняются среди ваджджиян, и пока ваджджияне будут следовать этим семи условиям, предотвращающим упадок, до тех пор можно ожидать их процветания, а не упадка“.

Evaṁ vutte, vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto bhagavantaṁ etadavoca: “ekamekenapi, bho gotama, aparihāniyena dhammena samannāgatānaṁ vajjīnaṁ vuddhiyeva pāṭikaṅkhā, no parihāni. Ko pana vādo sattahi aparihāniyehi dhammehi. Akaraṇīyāva, bho gotama, vajjī raññā māgadhena ajātasattunā vedehiputtena yadidaṁ yuddhassa, aññatra upalāpanāya aññatra mithubhedā. Handa ca dāni mayaṁ, bho gotama, gacchāma, bahukiccā mayaṁ bahukaraṇīyā”ti.

Когда так было сказано, брахман Вассакара так сказал Благословенному: „Господин Готама, если ваджджияне будут следовать хотя бы одному из этих условий, предотвращающих упадок, до тех пор можно ожидать их процветания, а не упадка. Чего уж говорить о том, если они будут следовать всем семи условиям, предотвращающим упадок. О господин Готама, правитель Магадхи Аджатасатту Ведехипутта не сможет победить ваджджиян силой оружия, но только путём дипломатии или настраивания их друг против друга. Но теперь, господин Готама, нам надо удалиться: много у нас дел, много обязанностей.“

“Yassadāni tvaṁ, brāhmaṇa, kālaṁ maññasī”ti. Atha kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.

„Поступай, как сочтешь необходимым, о брахман“, – ответил Благословенный. И брахман Вассакара, восхищенный и обрадованный словами Благословенного, поднялся с сидения и удалился.

3. Bhikkhuaparihāniyadhamma

Условия, предотвращающие упадок бхикку

Atha kho bhagavā acirapakkante vassakāre brāhmaṇe magadhamahāmatte āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: “gaccha tvaṁ, ānanda, yāvatikā bhikkhū rājagahaṁ upanissāya viharanti, te sabbe upaṭṭhānasālāyaṁ sannipātehī”ti.

Вскоре после того, как брахман Вассакара ушёл, Благословенный обратился к почтенному Ананде: „Ступай, Ананда, собери в зал собраний всех тех бхикку, которые живут в окрестности Раджагахи“.

“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā yāvatikā bhikkhū rājagahaṁ upanissāya viharanti, te sabbe upaṭṭhānasālāyaṁ sannipātetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca: “sannipatito, bhante, bhikkhusaṅgho, yassadāni, bhante, bhagavā kālaṁ maññatī”ti.

„Да будет так, досточтимый“, - ответил почтенный Ананда Благословенному и собрал в зале собраний всех бхикку, которые живут в окрестности Раджагахи. Собрав их, он подошёл к Благословенному, выразил ему почтение и встал в одной стороне от него. Стоя в одной стороне от него, почтенный Ананда так сказал Благословенному: „Досточтимый, бхикку собрались. Пусть досточтимый Благословенный делает что сочтёт необходимым“.

Atha kho bhagavā uṭṭhāyāsanā yena upaṭṭhānasālā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi: “satta vo, bhikkhave, aparihāniye dhamme desessāmi, taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasikarotha, bhāsissāmī”ti.

Тогда Благословенный встал со своего сидения и отправился в зал для собраний. Придя он сел на предназначенное для него сидение. Усевшись, Благословенный обратился к бхикку: „Я научу вас, о бхикку, семи условиям, предотвращающим упадок. Слушайте и тщательно внимайте, я буду говорить“.

“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ. Bhagavā etadavoca:

„Да будет так, досточтимый“, - ответили бхикку Благословенному. Благословенный говорил так:

“Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū abhiṇhaṁ sannipātā sannipātabahulā bhavissanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

„Пока бхикку часто собираются и регулярно приходят на собрания, до тех пор можно ожидать их процветания, а не упадка.

Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū samaggā sannipatissanti, samaggā vuṭṭhahissanti, samaggā saṅghakaraṇīyāni karissanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

Пока бхикку все вместе собираются, вместе расходятся и вместе совершают дела монашеской общины, до тех пор можно ожидать их процветания, а не упадка.

Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū apaññattaṁ na paññapessanti, paññattaṁ na samucchindissanti, yathāpaññattesu sikkhāpadesu samādāya vattissanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

Пока бхикку не устанавливают ничего не установленного, не отменяют ничего из установленного и следуют установленным нравственным факторам обучения, до тех пор можно ожидать их процветания, а не упадка.

Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū ye te bhikkhū therā rattaññū cirapabbajitā saṅghapitaro saṅghapariṇāyakā, te sakkarissanti garuṁ karissanti mānessanti pūjessanti, tesañca sotabbaṁ maññissanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

Пока бхикку уважают старших бхикку, давно находящихся в общине, давно ушедших в бездомную жизнь, отцов и руководителей общины, преклоняются перед ними, чтят, почитают и считают их заслуживающими слушания, до тех пор можно ожидать процветания бхикку, а не упадка.

Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū uppannāya taṇhāya ponobbhavikāya na vasaṁ gacchissanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

Пока бхикку не попадают во власть возникшей жажды, приводящей к новому состоянию бытия, до тех пор можно ожидать процветания бхикку, а не упадка.

Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū āraññakesu senāsanesu sāpekkhā bhavissanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

Пока бхикку привержены лесным жилищам, до тех пор можно ожидать процветания бхикку, а не упадка.

Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū paccattaññeva satiṁ upaṭṭhapessanti: ‘kinti anāgatā ca pesalā sabrahmacārī āgaccheyyuṁ, āgatā ca pesalā sabrahmacārī phāsu vihareyyun’ti. Vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

Пока бхикку устанавливают у себя памятование: „Пусть ещё не пришедшие хорошие друзья в монашеской жизни придут, а уже пришедшим хорошим друзьям в монашеской жизни живётся комфортно“, до тех пор можно ожидать процветания бхикку, а не упадка.

Yāvakīvañca, bhikkhave, ime satta aparihāniyā dhammā bhikkhūsu ṭhassanti, imesu ca sattasu aparihāniyesu dhammesu bhikkhū sandississanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

И пока эти семь условий, предотвращающих упадок, сохраняются среди бхикку, и пока бхикку будут следовать этим семи условиям, до тех пор можно ожидать их процветания, а не упадка.

Aparepi vo, bhikkhave, satta aparihāniye dhamme desessāmi, taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasikarotha, bhāsissāmī”ti. “Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ. Bhagavā etadavoca:

Я научу вас, о бхикку, другим семи условиям, предотвращающим упадок. Слушайте и тщательно внимайте, я буду говорить.“ „Да будет так, досточтимый“, - ответили бхикку Благословенному. Благословенный говорил так:

“Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū na kammārāmā bhavissanti na kammaratā na kammārāmatamanuyuttā, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

„Пока бхикку не радуются работе, не наслаждаются работой, не предаются радости работе, до тех пор можно ожидать их процветания, а не упадка.

Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū na bhassārāmā bhavissanti na bhassaratā na bhassārāmatamanuyuttā, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

Пока бхикку не радуются болтовне, не наслаждаются болтовнёй, не предаются радости болтовне, до тех пор можно ожидать их процветания, а не упадка.

Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū na niddārāmā bhavissanti na niddāratā na niddārāmatamanuyuttā, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

Пока бхикку не рады сну, не наслаждаются сном, не предаются радости сну, до тех пор можно ожидать их процветания, а не упадка.

Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū na saṅgaṇikārāmā bhavissanti na saṅgaṇikaratā na saṅgaṇikārāmatamanuyuttā, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

Пока бхикку не рады обществу, не наслаждаются обществом, не предаются радости обществу, до тех пор можно ожидать их процветания, а не упадка.

Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū na pāpicchā bhavissanti na pāpikānaṁ icchānaṁ vasaṁ gatā, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

Пока бхикку не имеют дурных желаний и не попадают во власть дурных желаний, до тех пор можно ожидать их процветания, а не упадка.

Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū na pāpamittā bhavissanti na pāpasahāyā na pāpasampavaṅkā, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

Пока бхикку не будут иметь дурных друзей, дурных товарищей, дурных компаньонов, до тех пор можно ожидать их процветания, а не упадка.

Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū na oramattakena visesādhigamena antarāvosānaṁ āpajjissanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

Пока бхикку не останавливаются на полпути с незначительным достижением, до тех пор можно ожидать их процветания, а не упадка.

Yāvakīvañca, bhikkhave, ime satta aparihāniyā dhammā bhikkhūsu ṭhassanti, imesu ca sattasu aparihāniyesu dhammesu bhikkhū sandississanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

И пока эти семь условий, предотвращающих упадок, сохраняются среди бхикку, и пока бхикку будут следовать этим семи условиям, до тех пор можно ожидать их процветания, а не упадка.

Aparepi vo, bhikkhave, satta aparihāniye dhamme desessāmi …pe…. Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū saddhā bhavissanti …pe… hirimanā bhavissanti … ottappī bhavissanti … bahussutā bhavissanti … āraddhavīriyā bhavissanti … upaṭṭhitassatī bhavissanti … paññavanto bhavissanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni. Yāvakīvañca, bhikkhave, ime satta aparihāniyā dhammā bhikkhūsu ṭhassanti, imesu ca sattasu aparihāniyesu dhammesu bhikkhū sandississanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

Я научу вас, о бхикку, другим семи условиям, предотвращающим упадок. Слушайте и тщательно внимайте, я буду говорить. Пока, бхикку, у бхикку будет убеждённость … стыд совершать дурное … страх совершать дурное … обученность … кипучее усердие … установленное памятование … пока они будут мудрыми, до тех пор можно ожидать их процветания, а не упадка. И пока эти семь условий, предотвращающих упадок, сохраняются среди бхикку, и пока бхикку будут следовать этим семи условиям, до тех пор можно ожидать их процветания, а не упадка.

Aparepi vo, bhikkhave, satta aparihāniye dhamme desessāmi, taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasikarotha, bhāsissāmī”ti. “Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ. Bhagavā etadavoca:

Я научу вас, о бхикку, другим семи условиям, предотвращающим упадок. Слушайте и тщательно внимайте, я буду говорить.“ „Да будет так, досточтимый“,- ответили бхикку Благословенному. Благословенный говорил так:

“Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhu satisambojjhaṅgaṁ bhāvessanti …pe… dhammavicayasambojjhaṅgaṁ bhāvessanti … vīriyasambojjhaṅgaṁ bhāvessanti … pītisambojjhaṅgaṁ bhāvessanti … passaddhisambojjhaṅgaṁ bhāvessanti … samādhisambojjhaṅgaṁ bhāvessanti … upekkhāsambojjhaṅgaṁ bhāvessanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

„Пока бхикку развивают памятование как фактор постижения … различение явлений как фактор постижения … усердие как фактор постижения … восторг как фактор постижения … расслабление как фактор постижения… собранность ума как фактор постижения … безмятежное наблюдение как фактор постижения, до тех пор можно ожидать их процветания, а не упадка.

Yāvakīvañca, bhikkhave, ime satta aparihāniyā dhammā bhikkhūsu ṭhassanti, imesu ca sattasu aparihāniyesu dhammesu bhikkhū sandississanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā no parihāni.

И пока эти семь условий, предотвращающих упадок, сохраняются среди бхикку, и пока бхикку будут следовать этим семи условиям, до тех пор можно ожидать их процветания, а не упадка.“

Aparepi vo, bhikkhave, satta aparihāniye dhamme desessāmi, taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasikarotha, bhāsissāmī”ti. “Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ. Bhagavā etadavoca:

Я научу вас, о бхикку, другим семи условиям, предотвращающим упадок. Слушайте и тщательно внимайте, я буду говорить. „Да будет так, досточтимый“, - ответили бхикку Благословенному. Благословенный говорил так:

“Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū aniccasaññaṁ bhāvessanti …pe… anattasaññaṁ bhāvessanti … asubhasaññaṁ bhāvessanti … ādīnavasaññaṁ bhāvessanti … pahānasaññaṁ bhāvessanti … virāgasaññaṁ bhāvessanti … nirodhasaññaṁ bhāvessanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

„Пока бхикку взращивают распознавание непостоянства… распознавание не являющегося мной… распознавание непривлекательности… распознавание недостатков… распознавание отбрасывания… распознавание затухания… распознавание прекращения, до тех пор можно ожидать их процветания, а не упадка.

Yāvakīvañca, bhikkhave, ime satta aparihāniyā dhammā bhikkhūsu ṭhassanti, imesu ca sattasu aparihāniyesu dhammesu bhikkhū sandississanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

И пока эти семь условий, предотвращающих упадок, сохраняются среди бхикку, и пока бхикку будут следовать этим семи условиям, до тех пор можно ожидать их процветания, а не упадка.

Cha vo, bhikkhave, aparihāniye dhamme desessāmi, taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasikarotha, bhāsissāmī”ti. “Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ. Bhagavā etadavoca:

Я научу вас, о бхикку, шести условиям, предотвращающим упадок. Слушайте и тщательно внимайте, я буду говорить.“ „Да будет так, досточтимый“, - ответили бхикку Благословенному. Благословенный говорил так:

“Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū mettaṁ kāyakammaṁ paccupaṭṭhāpessanti sabrahmacārīsu āvi ceva raho ca, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni. Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū mettaṁ vacīkammaṁ paccupaṭṭhāpessanti …pe… mettaṁ manokammaṁ paccupaṭṭhāpessanti sabrahmacārīsu āvi ceva raho ca, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

„Пока бхикку по отношению к товарищам по монашеской жизни демонстрируют дружелюбные поступки тела в обществе этих людей и в их отсутствии, до тех пор можно ожидать их процветания, а не упадка. Пока бхикку по отношению к товарищам по монашеской жизни демонстрируют дружелюбные поступки речи… ума в обществе этих людей и в их отсутствии, до тех пор можно ожидать их процветания, а не упадка.

Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū, ye te lābhā dhammikā dhammaladdhā antamaso pattapariyāpannamattampi tathārūpehi lābhehi appaṭivibhattabhogī bhavissanti sīlavantehi sabrahmacārīhi sādhāraṇabhogī, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

Пока бхикку будут непредвзято использовать свои согласующиеся с Дхаммой доходы, полученные согласующимся с Дхаммой путём, даже содержимое своих сосудов для подаяния, делясь ими с нравственными товарищами по монашеской жизни, до тех пор можно ожидать их процветания, а не упадка.

Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū yāni tāni sīlāni akhaṇḍāni acchiddāni asabalāni akammāsāni bhujissāni viññūpasatthāni aparāmaṭṭhāni samādhisaṁvattanikāni tathārūpesu sīlesu sīlasāmaññagatā viharissanti sabrahmacārīhi āvi ceva raho ca, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

Пока бхикку в обществе своих товарищей по монашеской жизни и в их отсутствии будут жить, объединённые с другими в нерастрёпанных, непродырявленных, равномерных, незапятнанных, освобождающих, восхваляемых мудрыми, неиспорченных, ведущих к собранности ума принципах нравственности, до тех пор можно ожидать их процветания, а не упадка.

Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū yāyaṁ diṭṭhi ariyā niyyānikā, niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāya, tathārūpāya diṭṭhiyā diṭṭhisāmaññagatā viharissanti sabrahmacārīhi āvi ceva raho ca, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

Пока бхикку в обществе своих товарищей по монашеской жизни и в их отсутствии будут жить, объединённые благородным и ведущим к цели взглядом, ведущим практикующего так согласно ему к полному прекращению страданий, до тех пор можно ожидать их процветания, а не упадка.

Yāvakīvañca, bhikkhave, ime cha aparihāniyā dhammā bhikkhūsu ṭhassanti, imesu ca chasu aparihāniyesu dhammesu bhikkhū sandississanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihānī”ti.

И пока эти шесть условий, предотвращающих упадок, сохраняются среди бхикку, и пока бхикку будут следовать этим семи условиям, до тех пор можно ожидать их процветания, а не упадка.“

(…)

Tatra sudaṁ bhagavā rājagahe viharanto gijjhakūṭe pabbate etadeva bahulaṁ bhikkhūnaṁ dhammiṁ kathaṁ karoti:

Пребывая в Раджагахе на горе Гиджджхакута, Благословенный часто давал следующее наставление бхикку:

“iti sīlaṁ, iti samādhi, iti paññā. Sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṁso. Samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṁsā. Paññāparibhāvitaṁ cittaṁ sammadeva āsavehi vimuccati, seyyathidaṁ— kāmāsavā, bhavāsavā, avijjāsavā”ti.

„Такова нравственность, такова собранность ума, такова мудрость. Великим становится плод, велика польза от собранности ума, когда она всемерно развита нравственным поведением. Великим становится плод, велика польза от мудрости, когда она всемерно развита собранностью ума. Всемерно развитый мудростью ум полностью освобождается от влечений, – а именно, от влечения к чувственным удовольствиям, от влечения к быванию, и от влечения к неведению“.

Atha kho bhagavā rājagahe yathābhirantaṁ viharitvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: “āyāmānanda, yena ambalaṭṭhikā tenupasaṅkamissāmā”ti.

Когда Благословенный пробыл в Раджагахе так долго, как он желал, он обратился к почтенному Ананде: „В путь, Ананда, пойдем в Амбалаттхику!“

“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena ambalaṭṭhikā tadavasari. Tatra sudaṁ bhagavā ambalaṭṭhikāyaṁ viharati rājāgārake. Tatrāpi sudaṁ bhagavā ambalaṭṭhikāyaṁ viharanto rājāgārake etadeva bahulaṁ bhikkhūnaṁ dhammiṁ kathaṁ karoti:

„Да будет так, досточтимый“, – отвечал Ананда Благословенному. Тогда Благословенный, окружённый большим собранием бхикку, отправился в Амбалаттхику. В Амбалаттхике Благословенный остановился в доме отдыха местного правителя. И находясь в доме отдыха правителя, что в Амбалаттхике, Благословенный тоже часто давал следующее наставление бхикку:

“iti sīlaṁ iti samādhi iti paññā. Sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṁso. Samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṁsā. Paññāparibhāvitaṁ cittaṁ sammadeva āsavehi vimuccati, seyyathidaṁ— kāmāsavā, bhavāsavā, avijjāsavā”ti.

„Такова нравственность, такова собранность ума, такова мудрость. Великим становится плод, велика польза от собранности ума, когда она всемерно развита нравственным поведением. Великим становится плод, велика польза от мудрости, когда она всемерно развита собранностью ума. Всемерно развитый мудростью ум полностью освобождается от влечений, – а именно, от влечения к чувственным удовольствиям, от влечения к быванию, и от влечения к неведению“.

Atha kho bhagavā ambalaṭṭhikāyaṁ yathābhirantaṁ viharitvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: “āyāmānanda, yena nāḷandā tenupasaṅkamissāmā”ti.

Когда Благословенный пробыл в Амбалаттхике так долго, как он желал, он обратился к почтенному Ананде: „В путь, Ананда, пойдем в Наланду!“

“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena nāḷandā tadavasari, tatra sudaṁ bhagavā nāḷandāyaṁ viharati pāvārikambavane.

„Да будет так, досточтимый“, – отвечал Ананда Благословенному. Тогда Благословенный, окружённый большим собранием бхикку, отправился в Наланду. В Наланде Благословенный остановился в манговой роще Паварики.

4. Sāriputtasīhanāda

Львиный рык Сарипутты

Atha kho āyasmā sāriputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā sāriputto bhagavantaṁ etadavoca: “evaṁ pasanno ahaṁ, bhante, bhagavati; na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro yadidaṁ sambodhiyan”ti.

И тогда почтенный Сарипутта пришел к тому месту, где находился Благословенный, выразил ему почтение и сел в одной стороне от него. Сидя в одной стороне от него почтенный Сарипутта так сказал Благословенному: „Досточтимый, у меня есть такая убеждённость в Благословенном, что ни в прошлом, ни сейчас, ни в будущем не будет ни одного отшельника или брахмана, кто превосходил бы Благословенного в истинном знании, а именно в постижении.“

“Uḷārā kho te ayaṁ, sāriputta, āsabhī vācā bhāsitā, ekaṁso gahito, sīhanādo nadito: ‘evaṁpasanno ahaṁ, bhante, bhagavati; na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro yadidaṁ sambodhiyan’ti.

„Возвышенная речь была сказана тобой голосом быка, о Сарипутта, сделано однозначное заключение, ты львиным рыком прорычал: „Досточтимый, у меня есть такая убеждённость в Благословенном, что ни в прошлом, ни сейчас, ни в будущем не будет ни одного отшельника или брахмана, кто превосходил бы Благословенного в истинном знании, а именно в постижении.“

Kiṁ te, sāriputta, ye te ahesuṁ atītamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto cetasā ceto paricca viditā: ‘evaṁsīlā te bhagavanto ahesuṁ itipi, evaṁdhammā evaṁpaññā evaṁvihārī evaṁvimuttā te bhagavanto ahesuṁ itipī’”ti?

Как это, Сарипутта? Те, кто в прошлом были достойными (арахантами), постигшими в совершенстве, разве ты познал, охватив своим умом умы этих благословенных: „Такова была нравственность этих благословенных, такова собранность ума, такова мудрость, таково пребывание, таково их освобождение?“.

“No hetaṁ, bhante”.

„Нет, почтенный“.

“Kiṁ pana te, sāriputta, ye te bhavissanti anāgatamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto cetasā ceto paricca viditā: ‘evaṁsīlā te bhagavanto bhavissanti itipi, evaṁdhammā evaṁpaññā evaṁvihārī evaṁvimuttā te bhagavanto bhavissanti itipī’”ti?

Но как это, Сарипутта? Те, кто в будущем будут достойными (арахантами), постигшими в совершенстве, разве ты познал, охватив своим умом умы этих благословенных: „Такова была нравственность этих благословенных, такова собранность ума, такова мудрость, таково пребывание, таково их освобождение?“.

“No hetaṁ, bhante”.

„Нет, почтенный“.

“Kiṁ pana te, sāriputta, ahaṁ etarahi arahaṁ sammāsambuddho cetasā ceto paricca vidito: ‘evaṁsīlo bhagavā itipi, evaṁdhammo evaṁpañño evaṁvihārī evaṁvimutto bhagavā itipī’”ti?

Но как это, Сарипутта? Я сейчас достойный (арахант), постигший в совершенстве - разве мой ум был охвачен и познан тобой: „Такова нравственность Благословенного, такова собранность ума, такова мудрость, таково пребывание, таково его освобождение?“.

“No hetaṁ, bhante”.

„Нет, почтенный“.

“Ettha ca hi te, sāriputta, atītānāgatapaccuppannesu arahantesu sammāsambuddhesu cetopariyañāṇaṁ natthi. Atha kiñcarahi te ayaṁ, sāriputta, uḷārā āsabhī vācā bhāsitā, ekaṁso gahito, sīhanādo nadito: ‘evaṁpasanno ahaṁ, bhante, bhagavati; na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro yadidaṁ sambodhiyan’”ti?

„У тебя, Сарипутта, нет знания, охватывающего умы достойных (арахантов), постигших в совершенстве будд прошлого, будущего и настоящего. Тогда зачем ты говоришь величайшую речь голосом быка, делаешь однозначное заключение, рычишь львиным рыком: „Досточтимый, у меня есть такая убеждённость в Благословенном, что ни в прошлом, ни сейчас, ни в будущем не будет ни одного отшельника или брахмана, кто превосходил бы Благословенного в высшем знании, а именно в постижении.“?

“Na kho me, bhante, atītānāgatapaccuppannesu arahantesu sammāsambuddhesu cetopariyañāṇaṁ atthi, api ca me dhammanvayo vidito. Seyyathāpi, bhante, rañño paccantimaṁ nagaraṁ daḷhuddhāpaṁ daḷhapākāratoraṇaṁ ekadvāraṁ, tatrassa dovāriko paṇḍito viyatto medhāvī aññātānaṁ nivāretā ñātānaṁ pavesetā. So tassa nagarassa samantā anupariyāyapathaṁ anukkamamāno na passeyya pākārasandhiṁ vā pākāravivaraṁ vā, antamaso biḷāranikkhamanamattampi. Tassa evamassa: ‘ye kho keci oḷārikā pāṇā imaṁ nagaraṁ pavisanti vā nikkhamanti vā, sabbe te imināva dvārena pavisanti vā nikkhamanti vā’ti.

„Досточтимый, у меня нет знания, охватывающего умы достойных (арахантов), постигших в совершенстве будд прошлого, будущего и настоящего, но я знаю принцип Дхаммы. Досточтимый, как если бы был приграничный королевский город с мощными укреплениями, крепкой окружной стеной и одними воротами, у которых стоял бы мудрый, опытный и умный привратник, не пускающий незнакомого и пропускающего знакомого. Обходя всю дорогу вокруг города он не видит ни отверстия в стыках стен ни щели, даже такой, где могла бы пробраться кошка. Таким образом он пришел к выводу: „Какие бы ни были крупные живые существа, входящие или выходящие из города – все они входят и выходят через эти врата“.

Evameva kho me, bhante, dhammanvayo vidito: ‘ye te, bhante, ahesuṁ atītamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu supatiṭṭhitacittā sattabojjhaṅge yathābhūtaṁ bhāvetvā anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambujjhiṁsu. Yepi te, bhante, bhavissanti anāgatamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu supatiṭṭhitacittā satta bojjhaṅge yathābhūtaṁ bhāvetvā anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambujjhissanti. Bhagavāpi, bhante, etarahi arahaṁ sammāsambuddho pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu supatiṭṭhitacitto satta bojjhaṅge yathābhūtaṁ bhāvetvā anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddho’”ti.

Таким же образом, о досточтимый, мною был понят принцип Дхаммы: „Какие бы ни были в прошлом достойные (араханты), постигшие в совершенстве, все те благословенные, устранив пять помех - загрязнений ума, ослабляющих мудрость, укрепив в своём уме четыре способа установления памятования, развив семь факторов постижения как они есть, стали полностью постигшими посредством непревзойдённого совершенного постижения. И какие бы ни были в будущем достойные (араханты), постигшие в совершенстве, все те благословенные, устранив пять помех - загрязнений ума, ослабляющих мудрость, укрепив в своём уме четыре способа установления памятования, развив семь факторов постижения как они есть, станут полностью постигшими посредством непревзойдённого совершенного постижения. И сейчас Благословенный - достойный (арахант), постигший в совершенстве, устранив пять помех - загрязнений ума, ослабляющих мудрость, укрепив в своём уме четыре способа установления памятования, развив семь факторов постижения как они есть, стал полностью постигшим посредством непревзойдённого совершенного постижения.“

Tatrapi sudaṁ bhagavā nāḷandāyaṁ viharanto pāvārikambavane etadeva bahulaṁ bhikkhūnaṁ dhammiṁ kathaṁ karoti:

И находясь в Наланде, в манговой роще Паварики, Благословенный часто давал следующее наставление бхикку:

“iti sīlaṁ, iti samādhi, iti paññā. Sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṁso. Samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṁsā. Paññāparibhāvitaṁ cittaṁ sammadeva āsavehi vimuccati, seyyathidaṁ— kāmāsavā, bhavāsavā, avijjāsavā”ti.

„Такова нравственность, такова собранность ума, такова мудрость. Великим становится плод, велика польза от собранности ума, когда она всемерно развита нравственным поведением. Великим становится плод, велика польза от мудрости, когда она всемерно развита собранностью ума. Всемерно развитый мудростью ум полностью освобождается от влечений, – а именно, от влечения к чувственным удовольствиям, от влечения к быванию, и от влечения к неведению“.

5. Dussīlaādīnava

Беды безнравственных людей

Atha kho bhagavā nāḷandāyaṁ yathābhirantaṁ viharitvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: “āyāmānanda, yena pāṭaligāmo tenupasaṅkamissāmā”ti.

Когда Благословенный пробыл в Наланде так долго, как он желал, он обратился к почтенному Ананде: „В путь, Ананда, пойдем в деревню Патали!“

“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena pāṭaligāmo tadavasari.

„Да будет так, досточтимый“ – отвечал Ананда Благословенному. Тогда Благословенный, окруженный большим собранием бхикку, отправился в деревню Патали.

Assosuṁ kho pāṭaligāmikā upāsakā: “bhagavā kira pāṭaligāmaṁ anuppatto”ti. Atha kho pāṭaligāmikā upāsakā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho pāṭaligāmikā upāsakā bhagavantaṁ etadavocuṁ: “adhivāsetu no, bhante, bhagavā āvasathāgāran”ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.

И мирские последователи Будды из деревни Патали услышали: „Говорят, Благословенный пришёл в деревню Патали“. Тогда мирские последователи из деревни Патали пришли к Благословенному, придя и выразив почтение, они сели в одной стороне от него. Сидя в одной стороне от него, мирские последователи из деревни Патали так сказали Благословенному: „Пусть досточтимый Благословенный согласится жить в нашем доме отдыха“. И Благословенный молча согласился.

Atha kho pāṭaligāmikā upāsakā bhagavato adhivāsanaṁ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā yena āvasathāgāraṁ tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā sabbasanthariṁ āvasathāgāraṁ santharitvā āsanāni paññapetvā udakamaṇikaṁ patiṭṭhāpetvā telapadīpaṁ āropetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu. Ekamantaṁ ṭhitā kho pāṭaligāmikā upāsakā bhagavantaṁ etadavocuṁ: “sabbasantharisanthataṁ, bhante, āvasathāgāraṁ, āsanāni paññattāni, udakamaṇiko patiṭṭhāpito, telapadīpo āropito; yassadāni, bhante, bhagavā kālaṁ maññatī”ti.

Тогда мирские последователи из деревни Патали, видя, что Благословенный согласился, поднялись с сидений, выразили ему почтение, уважительно обошли вокруг него и отправились в дом отдыха. Придя туда, они устлали все полы, приготовили сидения, установили сосуд с водой и масляную лампу. Затем они пришли к Благословенному, придя они выразили ему почтение и встали в одной стороне от него. Стоя в одной стороне от него мирские последователи из деревни Патали так сказали Благословенному: „Досточтимый, в доме отдыха устланы все полы, приготовлены сидения, установлен сосуд для воды и масляная лапма. Пусть досточтимый Благословенный делает что сочтёт необходимым“.

Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṁ bhikkhusaṅghena yena āvasathāgāraṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā pāde pakkhāletvā āvasathāgāraṁ pavisitvā majjhimaṁ thambhaṁ nissāya puratthābhimukho nisīdi. Bhikkhusaṅghopi kho pāde pakkhāletvā āvasathāgāraṁ pavisitvā pacchimaṁ bhittiṁ nissāya puratthābhimukho nisīdi bhagavantameva purakkhatvā. Pāṭaligāmikāpi kho upāsakā pāde pakkhāletvā āvasathāgāraṁ pavisitvā puratthimaṁ bhittiṁ nissāya pacchimābhimukhā nisīdiṁsu bhagavantameva purakkhatvā.

И Благословенный (в послеполуденное время) одевшись, и, неся сосуд для подаяния и одеяние, вместе с собранием бхикку отправился в дом отдыха. Омыв ноги, он вошел в помещение и сел у срединной колонны, лицом к востоку. И собрание бхикку, омыв ноги, вошло в дом отдыха и село вокруг Благословенного, по западной стене, лицом к востоку, так что Благословенный был перед ними. И мирские последователи из деревни Патали, омыв ноги, вошли в зал собраний и сели вдоль восточной стены лицом к западу, так что Благословенный был перед ними.

(…)

Atha kho bhagavā pāṭaligāmike upāsake āmantesi:

Тогда Благословенный обратился к мирским последователям из деревни Патали:

“pañcime, gahapatayo, ādīnavā dussīlassa sīlavipattiyā. Katame pañca?

„О домохозяева, таковы для безнравственного человека пять бед от отхода от нравственного поведения. Какие пять?

Idha, gahapatayo, dussīlo sīlavipanno pamādādhikaraṇaṁ mahatiṁ bhogajāniṁ nigacchati. Ayaṁ paṭhamo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.

Здесь, домохозяева, безнравственный, отошедший от нравственного поведения человек, по причине беспечности страдает от большой потери имущества. Такова для безнравственного человека первая беда из-за отхода от нравственного поведения.

Puna caparaṁ, gahapatayo, dussīlassa sīlavipannassa pāpako kittisaddo abbhuggacchati. Ayaṁ dutiyo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.

Кроме того, домохозяева, о безнравственном, отошедшем от нравственного поведения человеке, распространяется дурная молва. Такова для безнравственного человека вторая беда из-за отхода от нравственного поведения.

Puna caparaṁ, gahapatayo, dussīlo sīlavipanno yaññadeva parisaṁ upasaṅkamati—yadi khattiyaparisaṁ yadi brāhmaṇaparisaṁ yadi gahapatiparisaṁ yadi samaṇaparisaṁ—avisārado upasaṅkamati maṅkubhūto. Ayaṁ tatiyo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.

Кроме того, домохозяева, к какому бы собранию безнравственный, отошедший от нравственности человек ни подходил - будь то собрание кшатриев, собрание брахманов, собрание домохозяев или собрание отшельников - он подходит неуверенно и смущённо. Такова для безнравственного человека третья беда из-за отхода от нравственного поведения.

Puna caparaṁ, gahapatayo, dussīlo sīlavipanno sammūḷho kālaṁ karoti. Ayaṁ catuttho ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.

Кроме того, домохозяева, безнравственный, отошедший от нравственного поведения человек умирает в замешательстве. Такова для безнравственного человека четвёртая беда из-за отхода от нравственного поведения.

Puna caparaṁ, gahapatayo, dussīlo sīlavipanno kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati. Ayaṁ pañcamo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.

Кроме того, домохозяева, безнравственный, отошедший от нравственного поведения человек после разрушения тела, после смерти возрождается в неблагоприятных условиях, в дурном уделе, в низшем мире, в аду. Такова для безнравственного человека пятая беда из-за отхода от нравственного поведения.

Ime kho, gahapatayo, pañca ādīnavā dussīlassa sīlavipattiyā.

Таковы, о домохозяева, для безнравственного человека пять бед из-за отхода от нравственного поведения.

6. Sīlavantaānisaṁsa

Блага нравственных людей

Pañcime, gahapatayo, ānisaṁsā sīlavato sīlasampadāya. Katame pañca?

О домохозяева, таковы для нравственного человека пять благ от следования нравственному поведению. Какие пять?

Idha, gahapatayo, sīlavā sīlasampanno appamādādhikaraṇaṁ mahantaṁ bhogakkhandhaṁ adhigacchati. Ayaṁ paṭhamo ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya.

Здесь, о домохозяева, нравственный, следующий нравственному поведению человек, по причине небеспечности обретает большое богатство. Таково для нравственного человека первое благо от следования нравственному поведению.

Puna caparaṁ, gahapatayo, sīlavato sīlasampannassa kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchati. Ayaṁ dutiyo ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya.

Кроме того, о домохозяева, о нравственном, следующем нравственному поведению человеке распространяется добрая молва. Таково для нравственного человека второе благо от следования нравственному поведению.

Puna caparaṁ, gahapatayo, sīlavā sīlasampanno yaññadeva parisaṁ upasaṅkamati—yadi khattiyaparisaṁ yadi brāhmaṇaparisaṁ yadi gahapatiparisaṁ yadi samaṇaparisaṁ visārado upasaṅkamati amaṅkubhūto. Ayaṁ tatiyo ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya.

Кроме того, домохозяева, к какому бы собранию нравственный, следующий нравственному поведению человек ни подходил - будь то собрание кшатриев, собрание брахманов, собрание домохозяев или собрание отшельников - он подходит уверенно и без смущения. Таково для нравственного человека третье благо от следования нравственному поведению.

Puna caparaṁ, gahapatayo, sīlavā sīlasampanno asammūḷho kālaṁ karoti. Ayaṁ catuttho ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya.

Кроме того, домохозяева, нравственный, следующий нравственному поведению человек умирает без замешательства. Таково для нравственного человека четвёртое благо от следования нравственному поведению.

Puna caparaṁ, gahapatayo, sīlavā sīlasampanno kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati. Ayaṁ pañcamo ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya.

Кроме того, домохозяева, нравственный, следующий нравственному поведению человек после разрушения тела, после смерти возрождается в благом уделе, в счастливом мире. Таково для нравственного человека пятое благо от следования нравственному поведению.

Ime kho, gahapatayo, pañca ānisaṁsā sīlavato sīlasampadāyā”ti.

Таковы, домохозяева, для нравственного человека пять благ от следования нравственному поведению.

Atha kho bhagavā pāṭaligāmike upāsake bahudeva rattiṁ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā uyyojesi: “abhikkantā kho, gahapatayo, ratti, yassadāni tumhe kālaṁ maññathā”ti.

Так Благословенный до глубокой ночи радовал, восхищал, побуждал и вдохновлял мирских последователей из деревни Патали беседой о Дхамме. Затем он отпустил их, сказав: „О домохозяева, ночь почти на исходе, делайте что сочтёте необходимым.“

“Evaṁ, bhante”ti kho pāṭaligāmikā upāsakā bhagavato paṭissutvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkamiṁsu. Atha kho bhagavā acirapakkantesu pāṭaligāmikesu upāsakesu suññāgāraṁ pāvisi.

„Да будет так, досточтимый“, – отвечали мирские последователи из деревни Патали Благословенному. Они поднялись с сидений, выразили почтение, уважительно обошли вокруг Благословенного и ушли. И Благословенный, незадолго после ухода мирских последователей из деревни Патали, вошёл в пустое жилище.

7. Pāṭaliputtanagaramāpana

Строительство города Паталипутты

Tena kho pana samayena sunidhavassakārā magadhamahāmattā pāṭaligāme nagaraṁ māpenti vajjīnaṁ paṭibāhāya. Tena samayena sambahulā devatāyo sahasseva pāṭaligāme vatthūni pariggaṇhanti. Yasmiṁ padese mahesakkhā devatā vatthūni pariggaṇhanti, mahesakkhānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ. Yasmiṁ padese majjhimā devatā vatthūni pariggaṇhanti, majjhimānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ. Yasmiṁ padese nīcā devatā vatthūni pariggaṇhanti, nīcānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ.

В то же время Сунидха и Вассакара, министры Магадхи, строили город в деревне Патали, чтобы помешать ваджджиянам. И множество дэв, насчитывавшихся тысячами, заняли места в деревне Патали. В той местности, где заняли места сильные дэвы, умы могущественных правителей и министров стали склоняться к строительству жилищ в этих местах. В той местности, где заняли места дэвы среднего могущества, умы правителей и министров среднего могущества стали склоняться к строительству жилищ. В той местности, где заняли места дэвы слабого могущества, умы правителей и министров слабого могущества стали склоняться к строительству жилищ.

Addasā kho bhagavā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena tā devatāyo sahasseva pāṭaligāme vatthūni pariggaṇhantiyo. Atha kho bhagavā rattiyā paccūsasamayaṁ paccuṭṭhāya āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: “Ke nu kho, ānanda, pāṭaligāme nagaraṁ māpentī”ti?

Благословенный своим божественным оком, очищенным, превосходящим человеческое, увидел тысячи тех дэв, занявших места в деревне Патали. И вот, встав рано утром на рассвете, Благословенный обратился к почтенному Ананде: „Кто строит город в деревне Патали, Ананда?“

“Sunidhavassakārā, bhante, magadhamahāmattā pāṭaligāme nagaraṁ māpenti vajjīnaṁ paṭibāhāyā”ti.

„Досточтимый, Сунидха и Вассакара, министры Магадхи, строят город в деревне Патали, чтобы помешать ваджджиянам.“

“Seyyathāpi, ānanda, devehi tāvatiṁsehi saddhiṁ mantetvā; evameva kho, ānanda, sunidhavassakārā magadhamahāmattā pāṭaligāme nagaraṁ māpenti vajjīnaṁ paṭibāhāya. Idhāhaṁ, ānanda, addasaṁ dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena sambahulā devatāyo sahasseva pāṭaligāme vatthūni pariggaṇhantiyo. Yasmiṁ, ānanda, padese mahesakkhā devatā vatthūni pariggaṇhanti, mahesakkhānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ. Yasmiṁ padese majjhimā devatā vatthūni pariggaṇhanti, majjhimānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ. Yasmiṁ padese nīcā devatā vatthūni pariggaṇhanti, nīcānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ. Yāvatā, ānanda, ariyaṁ āyatanaṁ yāvatā vaṇippatho idaṁ agganagaraṁ bhavissati pāṭaliputtaṁ puṭabhedanaṁ. Pāṭaliputtassa kho, ānanda, tayo antarāyā bhavissanti— aggito vā udakato vā mithubhedā vā”ti.

„О Ананда, Сунидха и Вассакара, министры Магадхи, строят город в деревне Патали, чтобы помешать ваджджиянам как будто они советуются с дэвами мира Тридцати Трёх. Как я вижу, Ананда, божественным оком, очищенным, превосходящим человеческое, – множество дэв, насчитывавшихся тысячами, заняли места в деревне Патали. В той местности, Ананда, где заняли места сильные дэвы, умы сильных правителей и министров стали склоняться к строительству жилищ. В той местности, где заняли места дэвы средней силы, умы правителей и министров средней силы стали склоняться к строительству жилищ. В той местности, где заняли места слабые дэвы, умы слабых правителей и министров стали склоняться к строительству жилищ. На всю область распространения арьев, о Ананда, насколько распространятся торговые пути - это будет главный город Паталипутта, он будет местом вскрытия коробок с товарами. Но, Ананда, три опасности будут тяготеть над Паталипуттой: опасность огня, опасность воды и опасность раздоров“.

Atha kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodiṁsu, sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu, ekamantaṁ ṭhitā kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā bhagavantaṁ etadavocuṁ: “adhivāsetu no bhavaṁ gotamo ajjatanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā”ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.

В то время Сунидха и Вассакара отправились к Благословенному. Придя они обменялись с ним дружественными приветствиями. Обменявшись приветствиями с Благословенным в дружественной и уважительной манере они встали в одной стороне от него. Стоя в стороне, Сунидха и Вассакара так сказали Благословенному: „Пусть почтенный Готама примет приглашение пожаловать к нам завтра на трапезу вместе с собранием бхикку“. И Благословенный молча согласился.

Atha kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā bhagavato adhivāsanaṁ viditvā yena sako āvasatho tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā sake āvasathe paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṁ ārocāpesuṁ: “kālo, bho gotama, niṭṭhitaṁ bhattan”ti.

Тогда Сунидха и Вассакара, поняв, что Благословенный согласился, отправились в своё жилище. В своём жилище они приготовили превосходную пищу - твёрдую и мягкую. Когда настало время они сообщили Благословенному: „Пришло время, о почтенный Готама, еда готова“.

Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṁ bhikkhusaṅghena yena sunidhavassakārānaṁ magadhamahāmattānaṁ āvasatho tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesuṁ sampavāresuṁ. Atha kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā bhagavantaṁ bhuttāviṁ onītapattapāṇiṁ aññataraṁ nīcaṁ āsanaṁ gahetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu.

Рано утром Благословенный оделся, взял сосуд для подаяния и одеяние и вместе с собранием бхикку отправился в жилище Сунидхи и Вассакары. Придя, он сел на предназначенное для него сидение. И Сунидха и Вассакара лично угощали и потчевали собрание бхикку, возглавляемое Буддой, превосходной твёрдой и мягкой едой. И когда Благословенный закончил приём пищи и вынул руку из сосуда для подаяния, Сундиха и Вассакара взяли низкие сидения и сели в одной стороне.

Ekamantaṁ nisinne kho sunidhavassakāre magadhamahāmatte bhagavā imāhi gāthāhi anumodi:

Сидящим в одной стороне Сунидхе и Вассакаре Благословенный выразил благопожелание следующими стихами:

“Yasmiṁ padese kappeti, vāsaṁ paṇḍitajātiyo; Sīlavantettha bhojetvā, saññate brahmacārayo.

„Где бы ни обосновался мудрый человек Пусть он там питает людей нравственных, сдержанных, следующих монашескому образу жизни

Yā tattha devatā āsuṁ, tāsaṁ dakkhiṇamādise; Tā pūjitā pūjayanti, mānitā mānayanti naṁ.

Какие там есть дэвы - пусть им объявит о поданном. Почтённые им, они почтят и его, уваженные, они уважат и его.

Tato naṁ anukampanti, mātā puttaṁva orasaṁ; Devatānukampito poso, sadā bhadrāni passatī”ti.

Там они заботятся о нём, как мать о собственном сыне. Человек, о котором заботятся дэвы, всегда видит благое“.

Atha kho bhagavā sunidhavassakāre magadhamahāmatte imāhi gāthāhi anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.

И выразив этими строфами благопожелание Сунидхе и Вассакаре Благословенный встал со своего места и удалился.

Tena kho pana samayena sunidhavassakārā magadhamahāmattā bhagavantaṁ piṭṭhito piṭṭhito anubandhā honti: “yenajja samaṇo gotamo dvārena nikkhamissati, taṁ gotamadvāraṁ nāma bhavissati. Yena titthena gaṅgaṁ nadiṁ tarissati, taṁ gotamatitthaṁ nāma bhavissatī”ti.

Тогда Сунидха и Вассакара пошли вслед за Благословенным с намерением: „Те врата, через которые выйдет отшельник Готама, назовутся вратами Готамы, и тот брод, через который он пересечёт Ганг, назовётся бродом Готамы“.

Atha kho bhagavā yena dvārena nikkhami, taṁ gotamadvāraṁ nāma ahosi.

И те врата, через которые вышел Благословенный, стали именоваться вратами Готамы.

Atha kho bhagavā yena gaṅgā nadī tenupasaṅkami.

И Благословенный приблизился к Гангу.

Tena kho pana samayena gaṅgā nadī pūrā hoti samatittikā kākapeyyā. Appekacce manussā nāvaṁ pariyesanti, appekacce uḷumpaṁ pariyesanti, appekacce kullaṁ bandhanti apārā, pāraṁ gantukāmā. Atha kho bhagavā—seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evameva—gaṅgāya nadiyā orimatīre antarahito pārimatīre paccuṭṭhāsi saddhiṁ bhikkhusaṅghena.

В то время река Ганг переполнилась, так что ворона могла пить из неё. Желая перейти на ту сторону, некоторые стали искать лодку, некоторые искали плот а некоторые связывали плотик сами. И Благословенный, подобно тому, как сильный человек распрямляет согнутую руку или сгибает распрямлённую руку, исчез с ближнего берега Ганга и появился с собранием бхикку на дальнем берегу.

Addasā kho bhagavā te manusse appekacce nāvaṁ pariyesante appekacce uḷumpaṁ pariyesante appekacce kullaṁ bandhante apārā pāraṁ gantukāme. Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi:

Благословенный увидел тех людей, некоторые из которых, желая перейти на ту сторону, искали лодку, некоторые искали плот, а некоторые связывали плотик сами. И тогда Благословенный, поняв это, в то самое время воскликнул:

“Ye taranti aṇṇavaṁ saraṁ, Setuṁ katvāna visajja pallalāni; Kullañhi jano bandhati, Tiṇṇā medhāvino janā”ti.

„Те, кто пересекают озеро обширное как море, построив мост, оставляют за спиной низины. Люди связывают плотик, а мудрые уже пересекли.“

Paṭhamabhāṇavāro.

Закончен первый фрагмент декламации.

8. Ariyasaccakathā

Реальности для благородных

Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: “āyāmānanda, yena koṭigāmo tenupasaṅkamissāmā”ti.

Благословенный обратился к почтенному Ананде: „В путь, Ананда, пойдем в деревню Коти!“

“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena koṭigāmo tadavasari. Tatra sudaṁ bhagavā koṭigāme viharati.

„Да будет так, досточтимый“, – отвечал почтенный Ананда Благословенному. И Благословенный с большим собранием бхикку отправился в деревню Коти. Там Благословенный поселился в самой деревне Коти.

Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:

И тогда Благословенный обратился к бхикку:

“Catunnaṁ, bhikkhave, ariyasaccānaṁ ananubodhā appaṭivedhā evamidaṁ dīghamaddhānaṁ sandhāvitaṁ saṁsaritaṁ mamañceva tumhākañca. Katamesaṁ catunnaṁ? Dukkhassa, bhikkhave, ariyasaccassa ananubodhā appaṭivedhā evamidaṁ dīghamaddhānaṁ sandhāvitaṁ saṁsaritaṁ mamañceva tumhākañca. Dukkhasamudayassa, bhikkhave, ariyasaccassa ananubodhā appaṭivedhā evamidaṁ dīghamaddhānaṁ sandhāvitaṁ saṁsaritaṁ mamañceva tumhākañca. Dukkhanirodhassa, bhikkhave, ariyasaccassa ananubodhā appaṭivedhā evamidaṁ dīghamaddhānaṁ sandhāvitaṁ saṁsaritaṁ mamañceva tumhākañca. Dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya, bhikkhave, ariyasaccassa ananubodhā appaṭivedhā evamidaṁ dīghamaddhānaṁ sandhāvitaṁ saṁsaritaṁ mamañceva tumhākañca. Tayidaṁ, bhikkhave, dukkhaṁ ariyasaccaṁ anubuddhaṁ paṭividdhaṁ, dukkhasamudayaṁ ariyasaccaṁ anubuddhaṁ paṭividdhaṁ, dukkhanirodhaṁ ariyasaccaṁ anubuddhaṁ paṭividdhaṁ, dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṁ anubuddhaṁ paṭividdhaṁ, ucchinnā bhavataṇhā, khīṇā bhavanetti, natthi dāni punabbhavo”ti.

„О бхикку, из-за непознания и непостижения четырёх реальностей для благородных я и вы длительное время вращались и блуждали в цикле рождений и смертей. Каковы же эти четыре? Из-за непознания и непостижения реальности для благородных, являющейся страданием, я и вы длительное время вращались и блуждали в цикле рождений и смертей. Из-за непознания и непостижения реальности для благородных, порождающей страдание, я и вы длительное время вращались и блуждали в цикле рождений и смертей. Из-за непознания и непостижения реальности для благородных, прекращающей страдание, я и вы длительное время вращались и блуждали в цикле рождений и смертей. Из-за непознания и непостижения реальности для благородных, являющейся путём прекращения страданий, я и вы длительное время вращались и блуждали в цикле рождений и смертей. Теперь познана и постигнута, о бхикку, реальность, являющаяся страданием, познана и постигнута реальность, порождающая страдание, познана и постигнута реальность, прекращающая страдание, познана и постигнута реальность, являющаяся путём прекращения страдания, искоренена жажда бытия, основа бытия устранена, нового состояния бытия больше не будет.“

Idamavoca bhagavā. Idaṁ vatvāna sugato athāparaṁ etadavoca satthā:

Так говорил Благословенный. Сказав так достигший блага учитель молвил далее:

“Catunnaṁ ariyasaccānaṁ, yathābhūtaṁ adassanā; Saṁsitaṁ dīghamaddhānaṁ, tāsu tāsveva jātisu.

„В не видении четырёх реальностей для благородных в соответствии с действительностью прошло долгое время вращения из жизни в жизнь.

Tāni etāni diṭṭhāni, bhavanetti samūhatā; Ucchinnaṁ mūlaṁ dukkhassa, natthi dāni punabbhavo”ti.

Когда их удалось увидеть, опора бытия была устранена, вырван корень страдания, отныне нет больше нового состояния бытия!“

Tatrapi sudaṁ bhagavā koṭigāme viharanto etadeva bahulaṁ bhikkhūnaṁ dhammiṁ kathaṁ karoti:

И также пребывая в деревне Коти Благословенный часто давал следующее наставление бхикку:

“iti sīlaṁ, iti samādhi, iti paññā. Sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṁso. Samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṁsā. Paññāparibhāvitaṁ cittaṁ sammadeva āsavehi vimuccati, seyyathidaṁ— kāmāsavā, bhavāsavā, avijjāsavā”ti.

„Такова нравственность, такова собранность ума, такова мудрость. Великим становится плод, велика польза от собранности ума, когда она всемерно развита нравственным поведением. Великим становится плод, велика польза от мудрости, когда она всемерно развита собранностью ума. Всемерно развитый мудростью ум полностью освобождается от влечений, – а именно, от влечения к чувственным удовольствиям, от влечения к быванию, и от влечения к неведению“.

9. Anāvattidhammasambodhiparāyaṇa

Те, кому уготовано невозвращение и гарантировано постижение

Atha kho bhagavā koṭigāme yathābhirantaṁ viharitvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: “āyāmānanda, yena nātikā tenupaṅkamissāmā”ti.

Когда Благословенный пробыл в деревне Коти так долго, как он желал, он обратился к почтенному Ананде: „В путь, Ананда, пойдем в Натику!“

“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena nātikā tadavasari. Tatrapi sudaṁ bhagavā nātike viharati giñjakāvasathe.

„Да будет так, досточтимый“, – отвечал Ананда Благословенному. Тогда Благословенный, окружённый большим собранием бхикку, отправился в Натику. В Натике Благословенный остановился в кирпичном доме.

Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca: “sāḷho nāma, bhante, bhikkhu nātike kālaṅkato, tassa kā gati, ko abhisamparāyo? Nandā nāma, bhante, bhikkhunī nātike kālaṅkatā, tassā kā gati, ko abhisamparāyo? Sudatto nāma, bhante, upāsako nātike kālaṅkato, tassa kā gati, ko abhisamparāyo? Sujātā nāma, bhante, upāsikā nātike kālaṅkatā, tassā kā gati, ko abhisamparāyo? Kukkuṭo nāma, bhante, upāsako nātike kālaṅkato, tassa kā gati, ko abhisamparāyo? Kāḷimbo nāma, bhante, upāsako …pe… nikaṭo nāma, bhante, upāsako … kaṭissaho nāma, bhante, upāsako … tuṭṭho nāma, bhante, upāsako … santuṭṭho nāma, bhante, upāsako … bhaddo nāma, bhante, upāsako … subhaddo nāma, bhante, upāsako nātike kālaṅkato, tassa kā gati, ko abhisamparāyo”ti?

Тогда почтенный Ананда пришел к Благословенному, выразил своё почтение и сел в одной стороне от него. Сидя в одной стороне почтенный Ананда так сказал Благословенному: „Досточтимый! Скончался в Натике бхикку по имени Салха. Каков его удел, каково его новое состояние? Скончалась в Натике бхиккуни по имени Нанда. Каков её удел, каково её новое состояние? Скончался в Натике мирской последователь Судатта. Каков его удел, каково его новое состояние? Скончалась в Натике мирская последовательница Суджата. Каков её удел, каково её новое состояние? Скончался в Натике мирской последователь Куккута (Какудха). Каков его удел, каково его новое состояние? Скончался в Натике мирской последователь Калимба (Калинга) … Никата … Катиссабха … Туттха … Сантуттха … Бхадда … Субдхадда. Каков его удел, каково его новое состояние?“

“Sāḷho, ānanda, bhikkhu āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi.

„Бхикку по имени Салха, о Ананда, благодаря прекращению влечений уже в этом мире собственным знанием постиг и войдя пребывал в свободном от влечений освобождении разума и освобождении мудростью.

Nandā, ānanda, bhikkhunī pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātikā tattha parinibbāyinī anāvattidhammā tasmā lokā.

Бхиккуни по имени Нанда с разрушением пяти нижних оков возродилась самопроизвольно в чистых землях и там достигнет окончательной Ниббаны, не суждено ей вернуться из того мира.

Sudatto, ānanda, upāsako tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā rāgadosamohānaṁ tanuttā sakadāgāmī sakideva imaṁ lokaṁ āgantvā dukkhassantaṁ karissati.

Мирской последователь Судатта с разрушением трёх оков и ослаблением страсти, отвращения и неведения стал возвращающимся однажды, который придя в этот мир ещё раз положит конец страданию.

Sujātā, ānanda, upāsikā tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā sotāpannā avinipātadhammā niyatā sambodhiparāyaṇā.

Мирская последовательница Суджата с разрушением трёх оков стала вошедшей в поток, неспособной к падению в миры страданий, её судьба предрешена, обеспечено ей постижение.

Kukkuṭo, ānanda, upāsako pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā. Kāḷimbo, ānanda, upāsako …pe… nikaṭo, ānanda, upāsako … kaṭissaho, ānanda, upāsako … tuṭṭho, ānanda, upāsako … santuṭṭho, ānanda, upāsako … bhaddo, ānanda, upāsako … subhaddo, ānanda, upāsako pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā.

Мирской последователь Куккута (Какудха) с разрушением пяти нижних оков возродился самопроизвольно в чистых землях и там достигнет окончательной Ниббаны, не суждено ему вернуться из того мира. Мирской последователь Калимба (Калинга) … Никата … Катиссабха … Туттха … Сантуттха … Бхадда … Субдхадда с разрушением пяти нижних оков возродился самопроизвольно в чистых землях и там достигнет окончательной Ниббаны, не суждено ему вернуться из того мира.

Paropaññāsaṁ, ānanda, nātike upāsakā kālaṅkatā, pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātikā tattha parinibbāyino anāvattidhammā tasmā lokā.

Более пятидесяти скончавшихся мирских последователей из Натики с разрушением пяти нижних оков возродились самопроизвольно в чистых землях и там достигнут окончательной Ниббаны, не суждено им вернуться из того мира.

Sādhikā navuti, ānanda, nātike upāsakā kālaṅkatā tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā rāgadosamohānaṁ tanuttā sakadāgāmino sakideva imaṁ lokaṁ āgantvā dukkhassantaṁ karissanti.

Более девяноста скончавшихся мирских последователей из Натики с разрушением трёх оков и ослаблением страсти, отвращения и неведения стали возвращающимися однажды, которые, придя в этот мир ещё раз, положат конец страданию.

Sātirekāni, ānanda, pañcasatāni nātike upāsakā kālaṅkatā, tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā sotāpannā avinipātadhammā niyatā sambodhiparāyaṇā.

Более пятисот скончавшихся мирских последователей из Натики с разрушением трёх оков стали вошедшими в поток, неспособными к падению в миры страданий, их судьба предрешена, обеспечено им постижение.

10. Dhammādāsadhammapariyāya

Объяснение Дхаммы под названием “зеркало Дхаммы“

Anacchariyaṁ kho panetaṁ, ānanda, yaṁ manussabhūto kālaṁ kareyya. Tasmiṁyeva kālaṅkate tathāgataṁ upasaṅkamitvā etamatthaṁ pucchissatha, vihesā hesā, ānanda, tathāgatassa.

Неудивительно, Ананда, что тот, кто является человеком, должен умереть. Если, когда кто-нибудь из них скончался, ты будешь приходить к Татхагате и спрашивать о его судьбе, это будет изматывающе для Татхагаты.

Tasmātihānanda, dhammādāsaṁ nāma dhammapariyāyaṁ desessāmi, yena samannāgato ariyasāvako ākaṅkhamāno attanāva attānaṁ byākareyya: ‘khīṇanirayomhi khīṇatiracchānayoni khīṇapettivisayo khīṇāpāyaduggativinipāto, sotāpannohamasmi avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’ti.

Поэтому, Ананда, я преподам тебе объяснение Дхаммы, именуемое Зеркалом Дхаммы, обладая которым последователь благородных при желании сможет объявить в отношении себя: „Нет для меня больше рождения в аду, в утробе животного или голодного духа, положен конец низким мирам, дурным уделам, падению. Я вошедший в поток, не способный к падению в миры страданий, моя судьба предрешена, обеспечено мне постижение“.

Katamo ca so, ānanda, dhammādāso dhammapariyāyo, yena samannāgato ariyasāvako ākaṅkhamāno attanāva attānaṁ byākareyya: ‘khīṇanirayomhi khīṇatiracchānayoni khīṇapettivisayo khīṇāpāyaduggativinipāto, sotāpannohamasmi avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’ti?

Каково же, Ананда, то объяснение Дхаммы, именуемое Зеркалом Дхаммы, обладая которым последователь благородных при желании сможет объявить в отношении себя: „Нет для меня больше рождения в аду, в утробе животного или голодного духа, положен конец низким мирам, дурным уделам, падению. Я вошедший в поток, не способный к падению в миры страданий, моя судьба предрешена, обеспечено мне постижение“?

Idhānanda, ariyasāvako buddhe aveccappasādena samannāgato hoti: ‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti.

Здесь, Ананда, последователь благородных обладает непоколебимой приверженностью Будде: „Благословенный действительно является таким: он достойный, постигший в совершенстве, обладающий знанием и благим поведением, достигший блага, знаток мира, несравненный проводник существ, подходящих для обуздания, учитель дэв и людей, постигший, благословенный.“

Dhamme aveccappasādena samannāgato hoti: ‘svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṁ veditabbo viññūhī’ti.

Он обладает непоколебимой приверженностью Дхамме: „Хорошо разъяснена Благословенным Дхамма, видимая непосредственно, не требующая времени, приглашающая прийти и увидеть, ведущая к цели, может быть самостоятельно испытана мудрыми.“

Saṅghe aveccappasādena samannāgato hoti: ‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, ujuppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, ñāyappaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, sāmīcippaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho yadidaṁ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā, esa bhagavato sāvakasaṅgho āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassā’ti.

Он обладает непоколебимой приверженностью Сообществу: „Сообщество учеников Благословенного следует по хорошему пути, сообщество учеников Благословенного следует по прямому пути, сообщество учеников Благословенного следует по верному пути, сообщество учеников Благословенного следует по должному пути, а именно четыре пары, восемь типов личностей. Это сообщество учеников Благословенного заслуживает даров, заслуживает гостеприимства, заслуживает подношений, заслуживает почтительного приветствия, несравненное поле благих дел для мира.“

Ariyakantehi sīlehi samannāgato hoti akhaṇḍehi acchiddehi asabalehi akammāsehi bhujissehi viññūpasatthehi aparāmaṭṭhehi samādhisaṁvattanikehi.

Он обладает нравственными предписаниями, нерастрёпанными, непродырявленными, равномерными, незапятнанными, освобождающими, восхваляемыми мудрыми, неиспорченными, ведущими к собранности ума.

Ayaṁ kho so, ānanda, dhammādāso dhammapariyāyo, yena samannāgato ariyasāvako ākaṅkhamāno attanāva attānaṁ byākareyya: ‘khīṇanirayomhi khīṇatiracchānayoni khīṇapettivisayo khīṇāpāyaduggativinipāto, sotāpannohamasmi avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’”ti.

Таково, Ананда, объяснение Дхаммы, именуемое Зеркалом Дхаммы, обладая которым последователь благородных при желании сможет объявить в отношении себя: „Нет для меня больше рождения в аду, в утробе животного или голодного духа, положен конец низким мирам, дурным уделам, падению. Я вошедший в поток, не способный к падению в миры страданий, моя судьба предрешена, обеспечено мне постижение“.

Tatrapi sudaṁ bhagavā nātike viharanto giñjakāvasathe etadeva bahulaṁ bhikkhūnaṁ dhammiṁ kathaṁ karoti:

И также пребывая в Натике, в кирпичном доме, Благословенный часто давал следующее наставление бхикку:

“Iti sīlaṁ iti samādhi iti paññā. Sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṁso. Samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṁsā. Paññāparibhāvitaṁ cittaṁ sammadeva āsavehi vimuccati, seyyathidaṁ— kāmāsavā, bhavāsavā, avijjāsavā”ti.

„Такова нравственность, такова собранность ума, такова мудрость. Великим становится плод, велика польза от собранности ума, когда она всемерно развита нравственным поведением. Великим становится плод, велика польза от мудрости, когда она всемерно развита собранностью ума. Всемерно развитый мудростью ум полностью освобождается от влечений, – а именно, от влечения к чувственным удовольствиям, от влечения к быванию, и от влечения к неведению“.

(…)

Atha kho bhagavā nātike yathābhirantaṁ viharitvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: “āyāmānanda, yena vesālī tenupasaṅkamissāmā”ti.

Когда Благословенный пробыл в Натике так долго, как он желал, он обратился к почтенному Ананде: „В путь, Ананда, пойдем в Весали!“

“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena vesālī tadavasari. Tatra sudaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharati ambapālivane.

„Да будет так, досточтимый“, – отвечал Ананда Благословенному. Тогда Благословенный с большим собранием бхикку отправился в Весали. В Весали Благословенный остановился в роще Амбапали.

Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:

И тогда Благословенный обратился к бхикку и сказал:

“Sato, bhikkhave, bhikkhu vihareyya sampajāno, ayaṁ vo amhākaṁ anusāsanī.

„Бхикку, живите внимательно и с памятованием – вот вам моё наставление.

Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sato hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ. Vedanāsu vedanānupassī …pe… citte cittānupassī …pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ. Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu sato hoti.

И каким же образом, о бхикку, бхикку памятующ? Здесь бхикку пребывает, отслеживая исключительно тело, пылко, внимательно и с памятованием, устранив в этом мире алчность и огорчение. Он пребывает, отслеживая исключительно ощущения … он пребывает, отслеживая исключительно ум… он пребывает, отслеживая исключительно явления, пылко, внимательно и с памятованием, устранив в этом мире алчность и огорчение. Вот каким образом, о бхикку, бхикку памятующ.

Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sampajāno hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti. Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu sampajāno hoti. Sato, bhikkhave, bhikkhu vihareyya sampajāno, ayaṁ vo amhākaṁ anusāsanī”ti.

И каким же образом, о бхикку, бхикку осознан? Здесь, (1) когда бхикку шагает вперёд и назад, он занимается осознанием; (2) когда смотрит прямо и в сторону, он занимается осознанием; (3) когда сгибает и разгибает конечности, он занимается осознанием; (4) когда носит накидку, основное одеяние и сосуд для подаяния, он занимается осознанием; (5) когда ест, пьёт, жуёт, пробует на вкус, он занимается осознанием; (6) когда мочится и испражняется, он занимается осознанием; (7) когда идёт, стоит, сидит, засыпает, пробуждается, разговаривает и молчит, он занимается осознанием. Вот каким образом, о бхикку, бхикку осознан. Бхикку, живите внимательно и с памятованием – вот вам моё наставление.“

11. Ambapālīgaṇikā

Куртизанка Амбапали

Assosi kho ambapālī gaṇikā: “bhagavā kira vesāliṁ anuppatto vesāliyaṁ viharati mayhaṁ ambavane”ti. Atha kho ambapālī gaṇikā bhaddāni bhaddāni yānāni yojāpetvā bhaddaṁ bhaddaṁ yānaṁ abhiruhitvā bhaddehi bhaddehi yānehi vesāliyā niyyāsi. Yena sako ārāmo tena pāyāsi. Yāvatikā yānassa bhūmi, yānena gantvā, yānā paccorohitvā pattikāva yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho ambapāliṁ gaṇikaṁ bhagavā dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi.

Куртизанка Амбапали услышала: „Говорят, что Благословенный прибыл в Весали и остановился в моей манговой роще“. Тогда куртизанка Амбапали велела запрячь великолепные колесницы и взойдя на одну из них выехала из Весали и отправилась в свой парк. Подъехав на колеснице так близко, насколько позволяла дорога, она вышла и пешком подошла к Благословенному. Подойдя к Благословенному она выразила своё почтение и села в одной стороне от него. Сидящую в одной стороне куртизанку Амбапали Благословенный радовал, восхищал, побуждал и вдохновлял беседой о Дхамме.

Atha kho ambapālī gaṇikā bhagavatā dhammiyā kathāya sandassitā samādapitā samuttejitā sampahaṁsitā bhagavantaṁ etadavoca: “adhivāsetu me, bhante, bhagavā svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā”ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. Atha kho ambapālī gaṇikā bhagavato adhivāsanaṁ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.

И тогда куртизанка Амбапали обрадованная, восхищённая, побуждённая и вдохновлённая беседой о Дхамме так сказала Благословенному: „Пусть досточтимый Благословенный примет приглашение пожаловать ко мне завтра на трапезу вместе с собранием бхикку“. И Благословенный молча согласился. Тогда куртизанка Амбапали, поняв, что Благословенный согласился, встала со своего места, выразила ему почтение, уважительно обошла вокруг Благословенного и удалилась.

Assosuṁ kho vesālikā licchavī: “bhagavā kira vesāliṁ anuppatto vesāliyaṁ viharati ambapālivane”ti. Atha kho te licchavī bhaddāni bhaddāni yānāni yojāpetvā bhaddaṁ bhaddaṁ yānaṁ abhiruhitvā bhaddehi bhaddehi yānehi vesāliyā niyyiṁsu. Tatra ekacce licchavī nīlā honti nīlavaṇṇā nīlavatthā nīlālaṅkārā, ekacce licchavī pītā honti pītavaṇṇā pītavatthā pītālaṅkārā, ekacce licchavī lohitā honti lohitavaṇṇā lohitavatthā lohitālaṅkārā, ekacce licchavī odātā honti odātavaṇṇā odātavatthā odātālaṅkārā.

В то время личчхави весальские услышали: „Говорят, что Благословенный прибыл в Весали и остановился в роще Амбапали“. Тогда весальские личчхави велели запрячь великолепные колесницы и взойдя на них выехали из Весали. Там некоторые личчхави были синими, синего цвета, в синих одеждах и синих украшениях, некоторые были жёлтыми, жёлтого цвета, в жёлтых одеждах и жёлтых украшениях, некоторые были в красном, красного цвета, в красных одеждах и красных украшениях, некоторые были белыми, белого цвета, в белых одеждах и украшениях.

Atha kho ambapālī gaṇikā daharānaṁ daharānaṁ licchavīnaṁ akkhena akkhaṁ cakkena cakkaṁ yugena yugaṁ paṭivaṭṭesi. Atha kho te licchavī ambapāliṁ gaṇikaṁ etadavocuṁ: “kiṁ, je ambapāli, daharānaṁ daharānaṁ licchavīnaṁ akkhena akkhaṁ cakkena cakkaṁ yugena yugaṁ paṭivaṭṭesī”ti?

И куртизанка Амбапали сошлась с юными личчхави ось к оси, колесо к колесу, ярмо к ярму. И личчхави так сказали куртизанке Амбапали: „Амбапали, к чему это ты сошлась с юными личчхави ось к оси, колесо к колесу, ярмо к ярму?“.

“Tathā hi pana me, ayyaputtā, bhagavā nimantito svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā”ti.

„Потому, о юные господа, что я пригласила Благословенного с собранием бхикку завтра на трапезу“.

“Dehi, je ambapāli, etaṁ bhattaṁ satasahassenā”ti.

„Амбапали, уступи нам трапезу за сто тысяч.“

“Sacepi me, ayyaputtā, vesāliṁ sāhāraṁ dassatha, evamahaṁ taṁ bhattaṁ na dassāmī”ti.

„О юные господа, даже если бы вы отдали мне Весали с доходами, я не отдам вам эту важную трапезу.“

Atha kho te licchavī aṅguliṁ phoṭesuṁ: “jitamha vata bho ambakāya, jitamha vata bho ambakāyā”ti. Atha kho te licchavī yena ambapālivanaṁ tena pāyiṁsu.

Тогда личчхави, щёлкая пальцами стали причитать: „Увы, превзошла нас эта дама, увы, одолела нас эта дама!“. И личчхави отправились в рощу Амбапали.

Addasā kho bhagavā te licchavī dūratova āgacchante. Disvāna bhikkhū āmantesi: “yesaṁ, bhikkhave, bhikkhūnaṁ devā tāvatiṁsā adiṭṭhapubbā, oloketha, bhikkhave, licchaviparisaṁ; apaloketha, bhikkhave, licchaviparisaṁ; upasaṁharatha, bhikkhave, licchaviparisaṁ— tāvatiṁsasadisan”ti.

Уже издалека Благословенный увидел, что личчхави приближаются. Увидев их Благословенный обратился к бхикку: „Бхикку, пусть те из вас, кто никогда не видел Тридцати Трёх дэв, осмотрит собрание этих личчхави, рассмотрит собрание этих личчхави, вглядится в собрание этих личчхави. Они подобны Тридцати Трём дэвам“.

Atha kho te licchavī yāvatikā yānassa bhūmi, yānena gantvā, yānā paccorohitvā pattikāva yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinne kho te licchavī bhagavā dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi.

Подъехав на колеснице так близко, насколько позволяла дорога, они вышли и пешком подошли к Благословенному. Подойдя к Благословенному они выразили своё почтение и сели в одной стороне от него. Сидящих в одной стороне личчхави Благословенный радовал, восхищал, побуждал и вдохновлял беседой о Дхамме.

Atha kho te licchavī bhagavatā dhammiyā kathāya sandassitā samādapitā samuttejitā sampahaṁsitā bhagavantaṁ etadavocuṁ: “adhivāsetu no, bhante, bhagavā svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā”ti.

И тогда те личчхави обрадованные, восхищённые, побуждённые и вдохновлённые беседой о Дхамме так сказали Благословенному: „Пусть досточтимый Благословенный примет приглашение пожаловать к нам завтра на трапезу вместе с собранием бхикку“.

Atha kho bhagavā te licchavī etadavoca: “adhivutthaṁ kho me, licchavī, svātanāya ambapāliyā gaṇikāya bhattan”ti.

Тогда Благословенный так сказал тем личчхави: „О личчхави, я принял приглашение на завтрашнюю трапезу от куртизанки Амбапали“.

Atha kho te licchavī aṅguliṁ phoṭesuṁ: “jitamha vata bho ambakāya, jitamha vata bho ambakāyā”ti.

Тогда личчхави, щёлкая пальцами стали причитать: „Увы, превзошла нас эта дама, увы, одолела нас эта дама!“.

Atha kho te licchavī bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkamiṁsu.

И личчхави, возрадовавшись и одобрив сказанное Благословенным встали со своих мест, выразили Благословенному почтение, уважительно обошли вокруг него и ушли.

Atha kho ambapālī gaṇikā tassā rattiyā accayena sake ārāme paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṁ ārocāpesi: “kālo, bhante, niṭṭhitaṁ bhattan”ti.

На исходе той ночи куртизанка Амбапали приготовила в своём парке превосходную пищу - твёрдую и мягкую. Когда настало время она сообщила Благословенному: „Пришло время, о досточтимый, еда готова“.

Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṁ bhikkhusaṅghena yena ambapāliyā gaṇikāya nivesanaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho ambapālī gaṇikā buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi.

Рано утром Благословенный оделся, взял сосуд для подаяния и одеяние и вместе с собранием бхикку отправился к жилищу куртизанки Амбапали. Придя, он сел на предназначенное для него сидение. Куртизанка Амбапали лично угощала и потчевала собрание бхикку, возглавляемое Буддой, превосходной твёрдой и мягкой едой.

Atha kho ambapālī gaṇikā bhagavantaṁ bhuttāviṁ onītapattapāṇiṁ aññataraṁ nīcaṁ āsanaṁ gahetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnā kho ambapālī gaṇikā bhagavantaṁ etadavoca: “imāhaṁ, bhante, ārāmaṁ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dammī”ti.

И когда Благословенный закончил приём пищи и вынул руку из сосуда для подаяния, куртизанка Амбапали взяла низкое сидение и села в одной стороне. Сидя в одной стороне куртизанка Амбапали так сказала Благословенному: „Досточтимый, этот парк я приношу в дар монашескому ордену, возглавляемому Буддой“.

Paṭiggahesi bhagavā ārāmaṁ.

И Благословенный принял парк.

Atha kho bhagavā ambapāliṁ gaṇikaṁ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.

Затем Благословенный радовал, восхищал, побуждал и вдохновлял куртизанку Амбапали беседой о Дхамме, после чего встал со своего сидения и удалился.

Tatrapi sudaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharanto ambapālivane etadeva bahulaṁ bhikkhūnaṁ dhammiṁ kathaṁ karoti:

И также пребывая в Весали в роще Амбапали Благословенный часто давал следующее наставление бхикку:

“iti sīlaṁ, iti samādhi, iti paññā. Sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṁso. Samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṁsā. Paññāparibhāvitaṁ cittaṁ sammadeva āsavehi vimuccati, seyyathidaṁ— kāmāsavā, bhavāsavā, avijjāsavā”ti.

„Такова нравственность, такова собранность ума, такова мудрость. Великим становится плод, велика польза от собранности ума, когда она всемерно развита нравственным поведением. Великим становится плод, велика польза от мудрости, когда она всемерно развита собранностью ума. Всемерно развитый мудростью ум полностью освобождается от влечений, – а именно, от влечения к чувственным удовольствиям, от влечения к быванию, и от влечения к неведению“.

12. Veḷuvagāmavassūpagamana

Вступление в сезон дождей в деревне Велува

Atha kho bhagavā ambapālivane yathābhirantaṁ viharitvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: “āyāmānanda, yena veḷuvagāmako tenupasaṅkamissāmā”ti.

Когда Благословенный пробыл в роще Амбапали так долго, как он желал, он обратился к почтенному Ананде: „В путь, Ананда, пойдем в деревню Велува!“

“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena veḷuvagāmako tadavasari. Tatra sudaṁ bhagavā veḷuvagāmake viharati.

„Да будет так, досточтимый“, – отвечал Ананда Благословенному. Тогда Благословенный, окружённый большим собранием бхикку, отправился в деревню Велува. Там Благословенный остановился в самой деревне Велува.

Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi: “etha tumhe, bhikkhave, samantā vesāliṁ yathāmittaṁ yathāsandiṭṭhaṁ yathāsambhattaṁ vassaṁ upetha. Ahaṁ pana idheva veḷuvagāmake vassaṁ upagacchāmī”ti.

И тогда Благословенный обратился к бхикку: „Ступайте, бхикку. Там где в Весали у вас есть друзья, знакомые или помощники - вступите в сезон дождей там. Я же здесь, в деревне Велува, вступлю в сезон дождей“.

“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paṭissutvā samantā vesāliṁ yathāmittaṁ yathāsandiṭṭhaṁ yathāsambhattaṁ vassaṁ upagacchiṁsu. Bhagavā pana tattheva veḷuvagāmake vassaṁ upagacchi.

„Да будет так, досточтимый“, – отвечали бхикку. И там в Весали, где у них были друзья, знакомые или помощники, они вступили в сезон дождей. А Благословенный вступил в сезон дождей в самой деревне Велува.

Atha kho bhagavato vassūpagatassa kharo ābādho uppajji, bāḷhā vedanā vattanti māraṇantikā. Tā sudaṁ bhagavā sato sampajāno adhivāsesi avihaññamāno. Atha kho bhagavato etadahosi: “na kho metaṁ patirūpaṁ, yvāhaṁ anāmantetvā upaṭṭhāke anapaloketvā bhikkhusaṅghaṁ parinibbāyeyyaṁ. Yannūnāhaṁ imaṁ ābādhaṁ vīriyena paṭipaṇāmetvā jīvitasaṅkhāraṁ adhiṭṭhāya vihareyyan”ti.

И вот, когда Благословенный вступил в деревне Велува в сезон дождей, его поразила тяжёлая болезнь, сильные боли, предвестники смерти. Но Благословенный не дрогнув терпел их внимательно и с памятованием. И подумал Благословенный: „Не стоит мне достигать окончательной Ниббаны, не обратившись к помощникам, не попрощавшись с монашеским орденом. Давай-ка я с помощью усердия изгоню эту болезнь и, устремившись к поддержанию жизни, буду жить дальше.“

Atha kho bhagavā taṁ ābādhaṁ vīriyena paṭipaṇāmetvā jīvitasaṅkhāraṁ adhiṭṭhāya vihāsi. Atha kho bhagavato so ābādho paṭippassambhi.

И Благословенный с помощью усердия изгнал эту болезнь и, устремившись к поддержанию жизни, продолжил жить. На том болезнь Благословенного отступила.

Atha kho bhagavā gilānā vuṭṭhito aciravuṭṭhito gelaññā vihārā nikkhamma vihārapacchāyāyaṁ paññatte āsane nisīdi. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca: “diṭṭho me, bhante, bhagavato phāsu; diṭṭhaṁ me, bhante, bhagavato khamanīyaṁ, api ca me, bhante, madhurakajāto viya kāyo, disāpi me na pakkhāyanti, dhammāpi maṁ na paṭibhanti bhagavato gelaññena. Api ca me, bhante, ahosi kācideva assāsamattā: ‘na tāva bhagavā parinibbāyissati, na yāva bhagavā bhikkhusaṅghaṁ ārabbha kiñcideva udāharatī’”ti.

Благословенный выздоровел и вскоре после выздоровления он вышел из своего жилища и сел в тени здания на предназначенном для него сидении. Сидя в одной стороне почтенный Ананда так сказал Благословенному: „Досточтимый, я видел как Благословенному комфортно, и видел, как Благословенный справляется, но всё же моё тело было как у опьянённого человека. И из-за болезни Благословенного я потерял ориентиры, учения стали неясными. Но всё же у меня, о досточтимый, была определённая уверенность, что Благословенный не достигнет окончательной Ниббаны, не сказав что-нибудь о монашеском ордене“.

“Kiṁ panānanda, bhikkhusaṅgho mayi paccāsīsati? Desito, ānanda, mayā dhammo anantaraṁ abāhiraṁ karitvā. Natthānanda, tathāgatassa dhammesu ācariyamuṭṭhi. Yassa nūna, ānanda, evamassa: ‘ahaṁ bhikkhusaṅghaṁ pariharissāmī’ti vā ‘mamuddesiko bhikkhusaṅgho’ti vā, so nūna, ānanda, bhikkhusaṅghaṁ ārabbha kiñcideva udāhareyya. Tathāgatassa kho, ānanda, na evaṁ hoti: ‘ahaṁ bhikkhusaṅghaṁ pariharissāmī’ti vā ‘mamuddesiko bhikkhusaṅgho’ti vā. Sakiṁ, ānanda, tathāgato bhikkhusaṅghaṁ ārabbha kiñcideva udāharissati.

„Но Ананда, разве монашеский орден что-то ждёт от меня? Я преподал Дхамму, не делая “внутренних“ и “внешних“ учений. У Татхагаты нет “кулака учителя“ в отношении учений. И если кто-то из вас думает: „Я займусь монашеским орденом“, или “орден будет обращаться ко мне как к учителю за решением“, то он пусть и говорит что-нибудь о монашеском ордене. Но, Ананда, Татхагате такое не приходит на ум: „я займусь монашеским орденом“ или “орден будет обращаться ко мне“. Что тогда Татхагате нужно сказать о монашеском ордене?

Ahaṁ kho panānanda, etarahi jiṇṇo vuddho mahallako addhagato vayo anuppatto. Āsītiko me vayo vattati. Seyyathāpi, ānanda, jajjarasakaṭaṁ veṭhamissakena yāpeti; evameva kho, ānanda, veṭhamissakena maññe tathāgatassa kāyo yāpeti. Yasmiṁ, ānanda, samaye tathāgato sabbanimittānaṁ amanasikārā ekaccānaṁ vedanānaṁ nirodhā animittaṁ cetosamādhiṁ upasampajja viharati, phāsutaro, ānanda, tasmiṁ samaye tathāgatassa kāyo hoti.

О, Ананда, сейчас я стар, постарел, пожилой, преклонного возраста, срок жизни исчерпан. Мне идёт восьмидесятый год. Как ветхая колесница движется, будучи скреплена связками из ремней в местах поломок, так, полагаю, и тело Татхагаты поддерживается на ходу, будучи скреплено связками. И только тогда, Ананда, когда Татхагата, переставая внимать всем представлениям, с прекращением определённых ощущений, входит и пребывает в состояние собранности ума, лишённое представлений, – только тогда телу Татхагаты становится легче.

Tasmātihānanda, attadīpā viharatha attasaraṇā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā. Kathañcānanda, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo, dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo? Idhānanda, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati atāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ. Vedanāsu …pe… citte …pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ. Evaṁ kho, ānanda, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo, dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo.

Поэтому, Ананда, живите, будучи сами себе островом, сами себе прибежищем, без какого-либо другого прибежища; с Дхаммой в качестве острова, с Дхаммой в качестве прибежища, без какого-либо другого прибежища. И как же, Ананда, бхикку живёт будучи сам себе островом, сам себе прибежищем, без какого-либо другого прибежища; с Дхаммой в качестве острова, с Дхаммой в качестве прибежища, без какого-либо другого прибежища? Здесь бхикку пребывает, отслеживая тело как тело, пылко, внимательно и с памятованием, устранив в этом мире алчность и огорчение. Он пребывает, отслеживая ощущения как ощущения… он пребывает, отслеживая ум как ум… он пребывает, отслеживая явления как явления, пылко, внимательно и с памятованием, устранив в этом мире алчность и огорчение. Вот так, Ананда, бхикку живёт будучи сам себе островом, сам себе прибежищем, без какого-либо другого прибежища; с Дхаммой в качестве острова, с Дхаммой в качестве прибежища, без какого-либо другого прибежища.

Ye hi keci, ānanda, etarahi vā mama vā accayena attadīpā viharissanti attasaraṇā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā, tamatagge me te, ānanda, bhikkhū bhavissanti ye keci sikkhākāmā”ti.

И те бхикку, Ананда, которые сейчас или после моего ухода будут жить будучи сами себе островом, сами себе прибежищем, без какого-либо другого прибежища; с Дхаммой в качестве острова, с Дхаммой в качестве прибежища, без какого-либо другого прибежища - они достигнут высшего состояния над тьмой, если имеют желание учиться.“

Dutiyabhāṇavāro.

Закончен второй фрагмент декламации.

13. Nimittobhāsakathā

Рассказ о намёке и знаке

Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṁ piṇḍāya pāvisi. Vesāliyaṁ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: “gaṇhāhi, ānanda, nisīdanaṁ, yena cāpālaṁ cetiyaṁ tenupasaṅkamissāma divā vihārāyā”ti.

Рано утром Благословенный оделся, взял сосуд для подаяния и одеяние и отправился в Весали за едой. Сходив за подаянием в Весали и вернувшись обратно после приёма пищи, Благословенный обратился к Ананде: „Возьми подстилку, Ананда, мы пойдём провести день к святилищу Чапалы.“

“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā nisīdanaṁ ādāya bhagavantaṁ piṭṭhito piṭṭhito anubandhi.

„Да будет так, досточтимый“, – отвечал Ананда Благословенному. И взяв подстилку, он последовал за Благословенным.

Atha kho bhagavā yena cāpālaṁ cetiyaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Āyasmāpi kho ānando bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.

Благословенный пришёл к святилищу Чапалы, и когда он прибыл туда, он сел на приготовленное для него сидение. И почтенный Ананда, выразив почтение Благословенному, сел в одной стороне от него.

Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ ānandaṁ bhagavā etadavoca: “ramaṇīyā, ānanda, vesālī, ramaṇīyaṁ udenaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ gotamakaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ sattambaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ bahuputtaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ sārandadaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ cāpālaṁ cetiyaṁ.

Тогда Благословенный так сказал почтенному Ананде: „Как восхитителен, Ананда, Весали, как восхитительно святилище Удены, как восхитительно святилище Готамаки, как восхитительно святилище Саттамбы, как восхитительно святилище Бахупутты, как восхитительно святилище Сарандады, как восхитительно святилище Чапалы.

Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā. Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā”ti.

Кто-либо, Ананда, кто развивал, много практиковал, сделал колесницей, сделал предметом для опоры, установил, сделал знакомыми, хорошо предпринял четыре основы сверхсил, мог бы при желании оставаться на срок жизни людей или больше его. Татхагата, о Ананда, развивал, много практиковал, сделал колесницей, сделал предметом для опоры, установил, сделал знакомыми, хорошо предпринял четыре основы сверхсил, он мог бы при желании остаться на срок жизни людей или больше его.“

Evampi kho āyasmā ānando bhagavatā oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṁ; na bhagavantaṁ yāci: “tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṁ, tiṭṭhatu sugato kappaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan”ti, yathā taṁ mārena pariyuṭṭhitacitto.

И хотя был сделан столь явный намёк, столь явный знак, почтенный Ананда не смог понять и не попросил: „Пусть досточтимый Благословенный останется на срок, пусть Достигший блага останется на срок на благо многих, на счастье многих, из сострадания к миру, на пользу, благо и счастье дэв и людей“, поскольку Мара завладел его умом.

Dutiyampi kho bhagavā …pe… tatiyampi kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: “ramaṇīyā, ānanda, vesālī, ramaṇīyaṁ udenaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ gotamakaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ sattambaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ bahuputtaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ sārandadaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ cāpālaṁ cetiyaṁ. Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā. Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā”ti.

И когда во второй … и в третий раз Благословенный обратился к почтенному Ананде: „Как восхитителен, Ананда, Весали, как восхитительно святилище Удены, как восхитительно святилище Готамаки, как восхитительно святилище Саттамбы, как восхитительно святилище Бахупутты, как восхитительно святилище Сарандады, как восхитительно святилище Чапалы. Кто-либо, Ананда, кто развивал, много практиковал, сделал колесницей, сделал предметом для опоры, установил, сделал знакомыми, хорошо предпринял четыре основы сверхсил, мог бы при желании оставаться на срок жизни людей или больше его. Татхагата, о Ананда, развивал, много практиковал, сделал колесницей, сделал предметом для опоры, установил, сделал знакомыми, хорошо предпринял четыре основы сверхсил, он мог бы при желании остаться на срок жизни людей или больше его.“

Evampi kho āyasmā ānando bhagavatā oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṁ; na bhagavantaṁ yāci: “tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṁ, tiṭṭhatu sugato kappaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan”ti, yathā taṁ mārena pariyuṭṭhitacitto.

И хотя был сделан столь явный намёк, столь явный знак, почтенный Ананда не смог понять и не попросил: „Пусть досточтимый Благословенный останется на срок, пусть Достигший блага останется на срок на благо многих, на счастье многих, из сострадания к миру, на пользу, благо и счастье дэв и людей“, поскольку Мара завладел его умом.

Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: “gaccha tvaṁ, ānanda, yassadāni kālaṁ maññasī”ti.

Затем Благословенный обратился к почтенному Ананде: „Ступай, Ананда, делай что сочтёшь необходимым“.

“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā avidūre aññatarasmiṁ rukkhamūle nisīdi.

„Да будет так, досточтимый“, – отвечал Ананда Благословенному и поднявшись с сидения, он выразил ему почтение, уважительно обошёл вокруг Благословенного и сел неподалёку у подножия дерева.

14. Mārayācanakathā

Рассказ о просьбе Мары

Atha kho māro pāpimā acirapakkante āyasmante ānande yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho māro pāpimā bhagavantaṁ etadavoca:

И вскоре после того, когда Ананда отошел, порочный Мара, приблизился к Благословенному. Приблизившись он встал в одной стороне от него. Стоя в одной стороне от него порочный Мара так сказал Благословенному:

“parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato. Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā: ‘na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me bhikkhū na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desessantī’ti.

Стоя в одной стороне от него порочный Мара так сказал Благословенному: „Досточтимый, пусть Благословенный достигнет окончательной Ниббаны сейчас, пусть Достигший блага достигнет окончательной Ниббаны. Досточтимый, сейчас настало время для достижения Благословенным окончательной Ниббаны. Досточтимый, ведь была сказана Благословенным следующая речь: „О порочный, я до тех пор не достигну окончательной Ниббаны, пока бхикку не станут такими учениками, которые дисциплинированы, успешны, обучены, умелы, много слышавшие, являются хранителями Дхаммы, следуют по пути Дхаммы согласно Дхамме, следуют по должному пути, ведут себя согласно Дхамме. Усвоив от своих учителей они будут объяснять, преподавать, провозглашать, устанавливать, раскрывать, анализировать и разъяснять её. С помощью Дхаммы опровергнув хорошим опровержением появившееся ложное учение, они будут учить Дхамме с её чудесами.“

Etarahi kho pana, bhante, bhikkhū bhagavato sāvakā viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desenti. Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato.

И сейчас, о досточтимый, бхикку являются такими учениками, которые дисциплинированы, успешны, обучены, умелы, много слышавшие, являются хранителями Дхаммы, следуют по пути Дхаммы согласно Дхамме, следуют по должному пути, ведут себя согласно Дхамме. Усвоив от своих учителей они объясняют, преподают, провозглашают, устанавливают, раскрывают, анализируют и разъясняют её. С помощью Дхаммы опровергнув хорошим опровержением появившееся ложное учение, они учат Дхамме с её чудесами. Досточтимый, пусть Благословенный достигнет окончательной Ниббаны сейчас, пусть Достигший блага достигнет окончательной Ниббаны. Досточтимый, сейчас настало время для достижения Благословенным окончательной Ниббаны.

Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā: ‘na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me bhikkhuniyo na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desessantī’ti.

Досточтимый, ведь была сказана Благословенным следующая речь: „О порочный, я до тех пор не достигну окончательной Ниббаны, пока бхиккуни не станут такими ученицами, которые дисциплинированы, успешны, обучены, умелы, много слышавшие, являются хранительницами Дхаммы, следуют по пути Дхаммы согласно Дхамме, следуют по должному пути, ведут себя согласно Дхамме. Усвоив от своих учителей они будут объяснять, преподавать, провозглашать, устанавливать, раскрывать, анализировать и разъяснять её. С помощью Дхаммы опровергнув хорошим опровержением появившееся ложное учение, они будут учить Дхамме с её чудесами.“

Etarahi kho pana, bhante, bhikkhuniyo bhagavato sāvikā viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desenti. Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato.

И сейчас, о досточтимый, бхиккуни являются такими ученицами, которые дисциплинированы, успешны, обучены, умелы, много слышавшие, являются хранительницами Дхаммы, следуют по пути Дхаммы согласно Дхамме, следуют по должному пути, ведут себя согласно Дхамме. Усвоив от своих учителей они объясняют, преподают, провозглашают, устанавливают, раскрывают, анализируют и разъясняют её. С помощью Дхаммы опровергнув хорошим опровержением появившееся ложное учение, они учат Дхамме с её чудесами. Досточтимый, пусть Благословенный достигнет окончательной Ниббаны сейчас, пусть Достигший блага достигнет окончательной Ниббаны. Досточтимый, сейчас настало время для достижения Благословенным окончательной Ниббаны.

Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā: ‘na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me upāsakā na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desessantī’ti.

Досточтимый, ведь была сказана Благословенным следующая речь: „О порочный, я до тех пор не достигну окончательной Ниббаны, пока мирские последователи не станут такими учениками, которые дисциплинированы, успешны, обучены, умелы, много слышавшие, являются хранителями Дхаммы, следуют по пути Дхаммы согласно Дхамме, следуют по должному пути, ведут себя согласно Дхамме. Усвоив от своих учителей они будут объяснять, преподавать, провозглашать, устанавливать, раскрывать, анализировать и разъяснять её. С помощью Дхаммы опровергнув хорошим опровержением появившееся ложное учение, они будут учить Дхамме с её чудесами.“

Etarahi kho pana, bhante, upāsakā bhagavato sāvakā viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desenti. Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato.

И сейчас, о досточтимый, мирские последователи являются такими учениками, которые дисциплинированы, успешны, обучены, умелы, много слышавшие, являются хранителями Дхаммы, следуют по пути Дхаммы согласно Дхамме, следуют по должному пути, ведут себя согласно Дхамме. Усвоив от своих учителей они объясняют, преподают, провозглашают, устанавливают, раскрывают, анализируют и разъясняют её. С помощью Дхаммы опровергнув хорошим опровержением появившееся ложное учение, они учат Дхамме с её чудесами. Досточтимый, пусть Благословенный достигнет окончательной Ниббаны сейчас, пусть Достигший блага достигнет окончательной Ниббаны. Досточтимый, сейчас настало время для достижения Благословенным окончательной Ниббаны.

Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā: ‘na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me upāsikā na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desessantī’ti.

Досточтимый, ведь была сказана Благословенным следующая речь: „О порочный, я до тех пор не достигну окончательной Ниббаны, пока мирские последовательницы не станут такими ученицами, которые дисциплинированы, успешны, обучены, умелы, много слышавшие, являются хранительницами Дхаммы, следуют по пути Дхаммы согласно Дхамме, следуют по должному пути, ведут себя согласно Дхамме. Усвоив от своих учителей они будут объяснять, преподавать, провозглашать, устанавливать, раскрывать, анализировать и разъяснять её. С помощью Дхаммы опровергнув хорошим опровержением появившееся ложное учение, они будут учить Дхамме с её чудесами.“

Etarahi kho pana, bhante, upāsikā bhagavato sāvikā viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desenti. Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato.

И сейчас, о досточтимый, мирские последовательницы являются такими ученицами, которые дисциплинированы, успешны, обучены, умелы, много слышавшие, являются хранительницами Дхаммы, следуют по пути Дхаммы согласно Дхамме, следуют по должному пути, ведут себя согласно Дхамме. Усвоив от своих учителей они объясняют, преподают, провозглашают, устанавливают, раскрывают, анализируют и разъясняют её. С помощью Дхаммы опровергнув хорошим опровержением появившееся ложное учение, они учат Дхамме с её чудесами. Досточтимый, пусть Благословенный достигнет окончательной Ниббаны сейчас, пусть Достигший блага достигнет окончательной Ниббаны. Досточтимый, сейчас настало время для достижения Благословенным окончательной Ниббаны.

Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā: ‘na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me idaṁ brahmacariyaṁ na iddhañceva bhavissati phītañca vitthārikaṁ bāhujaññaṁ puthubhūtaṁ yāva devamanussehi suppakāsitan’ti.

Досточтимый, ведь была сказана Благословенным следующая речь: „О порочный, я до тех пор не достигну окончательной Ниббаны, пока эта моя система обучения не станет хорошо укрепившейся, процветающей, хорошо известной, широко разойдётся среди множества людей, пока не будет хорошо возвещена среди людей и дэв“.

Etarahi kho pana, bhante, bhagavato brahmacariyaṁ iddhañceva phītañca vitthārikaṁ bāhujaññaṁ puthubhūtaṁ, yāva devamanussehi suppakāsitaṁ. Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato”ti.

И сейчас, о досточтимый, система обучения Благословенного стала хорошо укрепившейся, процветающей, хорошо известной, широко разошлась среди множества людей, хорошо возвещена среди людей и дэв“. Досточтимый, пусть Благословенный достигнет окончательной Ниббаны сейчас, пусть Достигший блага достигнет окончательной Ниббаны. Досточтимый, сейчас настало время для достижения Благословенным окончательной Ниббаны.“

Evaṁ vutte, bhagavā māraṁ pāpimantaṁ etadavoca: “appossukko tvaṁ, pāpima, hohi, na ciraṁ tathāgatassa parinibbānaṁ bhavissati. Ito tiṇṇaṁ māsānaṁ accayena tathāgato parinibbāyissatī”ti.

Когда так было сказано Благословенный сказал порочному Маре: „Не беспокойся, о порочный, не долго осталось до момента, когда состоится окончательная Ниббана Татхагаты. Через три месяца от сего дня Татхагата достигнет окончательной Ниббаны.“

15. Āyusaṅkhāraossajjana

Отрешение от поддержания жизни

Atha kho bhagavā cāpāle cetiye sato sampajāno āyusaṅkhāraṁ ossaji. Ossaṭṭhe ca bhagavatā āyusaṅkhāre mahābhūmicālo ahosi bhiṁsanako salomahaṁso, devadundubhiyo ca phaliṁsu. Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi:

Так у святилища Чапалы Благословенный внимательно и с памятованием отрешился от поддержания жизни. И когда Благословенный отрешился от поддержания жизни, произошло страшное и наводящее ужас большое землетрясение, разразилась гроза. И тогда Благословенный, поняв это, в то самое время воскликнул:

“Tulamatulañca sambhavaṁ, Bhavasaṅkhāramavassaji muni; Ajjhattarato samāhito, Abhindi kavacamivattasambhavan”ti.

„Сравнимое и несравнимое, порождающее жизнь, процесс конструирования бытия - от этого мудрец отрешился. Внутренне радостный и собранный, разорвал он порождающее свою жизнь как кольчугу.“

16. Mahābhūmicālahetu

Причина большого землетрясения

Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi: “acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho, mahā vatāyaṁ bhūmicālo; sumahā vatāyaṁ bhūmicālo bhiṁsanako salomahaṁso; devadundubhiyo ca phaliṁsu. Ko nu kho hetu ko paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāyā”ti?

Тогда подумал почтенный Ананда: „Как удивительно, как невероятно, какое большое землетрясение, какое огромное землетрясение - страшное и наводящее ужас, какая гроза разразилась! Каково же основание, какова причина, по которой может произойти такое большое землетрясение?“

Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi, ekamantaṁ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca: “acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante. Mahā vatāyaṁ, bhante, bhūmicālo; sumahā vatāyaṁ, bhante, bhūmicālo bhiṁsanako salomahaṁso; devadundubhiyo ca phaliṁsu. Ko nu kho, bhante, hetu ko paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāyā”ti?

И тогда почтенный Ананда подошёл к Благословенному, выразил своё почтение и сел в одной стороне от него. Сидя в одной стороне от него почтенный Ананда так сказал Благословенному: „О досточтимый, как удивительно, как невероятно, какое большое землетрясение, какое огромное землетрясение - страшное и наводящее ужас, какая гроза разразилась! Каково же, о досточтимый, основание, какова причина, по которой происходит такое большое землетрясение?“

“Aṭṭha kho ime, ānanda, hetū, aṭṭha paccayā mahato bhūmicālassa pātubhāvāya. Katame aṭṭha?

(Благословенный сказал:) “Есть восемь оснований, Ананда, восемь причин, по которым происходит большое землетрясение. Каковы же эти восемь?

Ayaṁ, ānanda, mahāpathavī udake patiṭṭhitā, udakaṁ vāte patiṭṭhitaṁ, vāto ākāsaṭṭho. Hoti kho so, ānanda, samayo, yaṁ mahāvātā vāyanti. Mahāvātā vāyantā udakaṁ kampenti. Udakaṁ kampitaṁ pathaviṁ kampeti. Ayaṁ paṭhamo hetu paṭhamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.

Эта великая земля утверждена на водах, воды на ветрах, ветры покоятся на пространствах. Бывает, Ананда, время, когда дуют сильные ветры. Дующие сильные ветры сотрясают воду. Сотрясающаяся вода сотрясает землю. Таково первое основание, первая причина, по которой происходит большое землетрясение.

Puna caparaṁ, ānanda, samaṇo vā hoti brāhmaṇo vā iddhimā cetovasippatto, devo vā mahiddhiko mahānubhāvo, tassa parittā pathavīsaññā bhāvitā hoti, appamāṇā āposaññā. So imaṁ pathaviṁ kampeti saṅkampeti sampakampeti sampavedheti. Ayaṁ dutiyo hetu dutiyo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.

Кроме того, Ананда, обладающий сверхсилами и достигший власти над своим умом отшельник или брахман, либо дэва, обладающий большими сверхсилами, большим могуществом - у них распознавание элемента твёрдости развито в ограниченной степени, а распознавание элемента жидкости - в безграничной степени. Он эту землю трясёт, сотрясает, колеблет и содрогает. Таково второе основание, вторая причина, по которой происходит большое землетрясение.

Puna caparaṁ, ānanda, yadā bodhisatto tusitakāyā cavitvā sato sampajāno mātukucchiṁ okkamati, tadāyaṁ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati. Ayaṁ tatiyo hetu tatiyo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.

Кроме того, Ананда, когда бодхисатта покидает собрание “Довольных“ (дэв) и с памятованием и внимательностью входит в чрево матери, тогда эта земля трясётся, сотрясается, колеблется и содрогается. Таково третье основание, третья причина, по которой происходит большое землетрясение.

Puna caparaṁ, ānanda, yadā bodhisatto sato sampajāno mātukucchismā nikkhamati, tadāyaṁ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati. Ayaṁ catuttho hetu catuttho paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.

Кроме того, Ананда, когда бодхисатта с памятованием и внимательностью выходит из чрева матери, тогда эта земля трясётся, сотрясается, колеблется и содрогается. Таково четвёртое основание, четвёртая причина, по которой происходит большое землетрясение.

Puna caparaṁ, ānanda, yadā tathāgato anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambujjhati, tadāyaṁ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati. Ayaṁ pañcamo hetu pañcamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.

Кроме того, Ананда, когда Татхагата становится полностью постигшим посредством непревзойдённого совершенного постижения, тогда эта земля трясётся, сотрясается, колеблется и содрогается. Таково пятое основание, пятая причина, по которой происходит большое землетрясение.

Puna caparaṁ, ānanda, yadā tathāgato anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavatteti, tadāyaṁ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati. Ayaṁ chaṭṭho hetu chaṭṭho paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.

Кроме того, Ананда, когда Татхагата запускает непревзойдённое колесо Дхаммы, тогда эта земля трясётся, сотрясается, колеблется и содрогается. Таково шестое основание, шестая причина, по которой происходит большое землетрясение.

Puna caparaṁ, ānanda, yadā tathāgato sato sampajāno āyusaṅkhāraṁ ossajjati, tadāyaṁ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati. Ayaṁ sattamo hetu sattamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.

Кроме того, Ананда, когда Татхагата с памятованием и внимательностью отрешается от поддержания жизни, тогда эта земля трясётся, сотрясается, колеблется и содрогается. Таково седьмое основание, седьмая причина, по которой происходит большое землетрясение.

Puna caparaṁ, ānanda, yadā tathāgato anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati, tadāyaṁ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati. Ayaṁ aṭṭhamo hetu aṭṭhamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.

Кроме того, Ананда, когда Татхагата достигает окончательной Ниббаны входя в состояние Ниббаны без остатка, тогда эта земля трясётся, сотрясается, колеблется и содрогается. Таково восьмое основание, восьмая причина, по которой происходит большое землетрясение.

Ime kho, ānanda, aṭṭha hetū, aṭṭha paccayā mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.

Таковы, Ананда, восемь оснований, восемь причин, по которым происходит большое землетрясение.

17. Aṭṭhaparisā

Восемь видов собраний

Aṭṭha kho imā, ānanda, parisā. Katamā aṭṭha? Khattiyaparisā, brāhmaṇaparisā, gahapatiparisā, samaṇaparisā, cātumahārājikaparisā, tāvatiṁsaparisā, māraparisā, brahmaparisā.

Есть, о Ананда, восемь видов собраний. Каковы эти восемь? Собрание кшатриев, собрание брахманов, собрание домохозяев, собрание отшельников, собрание Четырех великих правителей, собрание Тридцати Трёх дэв, собрание мар и собрание брахм.

Abhijānāmi kho panāhaṁ, ānanda, anekasataṁ khattiyaparisaṁ upasaṅkamitā. Tatrapi mayā sannisinnapubbañceva sallapitapubbañca sākacchā ca samāpajjitapubbā. Tattha yādisako tesaṁ vaṇṇo hoti, tādisako mayhaṁ vaṇṇo hoti. Yādisako tesaṁ saro hoti, tādisako mayhaṁ saro hoti. Dhammiyā kathāya sandassemi samādapemi samuttejemi sampahaṁsemi. Bhāsamānañca maṁ na jānanti: ‘ko nu kho ayaṁ bhāsati devo vā manusso vā’ti? Dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā antaradhāyāmi. Antarahitañca maṁ na jānanti: ‘ko nu kho ayaṁ antarahito devo vā manusso vā’ti?

Я помню, Ананда, как я приходил ко многим сотням собраний кшатриев. И там прежде чем сесть, прежде чем говорить, прежде чем беседовать - какой у них был цвет, таким становился мой цвет, какой у них был голос, таким становился мой голос. Я радовал, восхищал, побуждал и вдохновлял их беседой о Дхамме. Когда я говорил с ними, они не знали кто я и думали: „Кто это, что говорит - дэва или человек?“ Обрадовав, восхитив, побудив и вдохновив их беседой о Дхамме я исчезал. И когда я исчезал, они не знали кто я и думали: „Кто это, что исчез - дэва или человек?“

Abhijānāmi kho panāhaṁ, ānanda, anekasataṁ brāhmaṇaparisaṁ …pe… gahapatiparisaṁ … samaṇaparisaṁ … cātumahārājikaparisaṁ … tāvatiṁsaparisaṁ … māraparisaṁ … brahmaparisaṁ upasaṅkamitā. Tatrapi mayā sannisinnapubbañceva sallapitapubbañca sākacchā ca samāpajjitapubbā. Tattha yādisako tesaṁ vaṇṇo hoti, tādisako mayhaṁ vaṇṇo hoti. Yādisako tesaṁ saro hoti, tādisako mayhaṁ saro hoti. Dhammiyā kathāya sandassemi samādapemi samuttejemi sampahaṁsemi. Bhāsamānañca maṁ na jānanti: ‘ko nu kho ayaṁ bhāsati devo vā manusso vā’ti? Dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā antaradhāyāmi. Antarahitañca maṁ na jānanti: ‘ko nu kho ayaṁ antarahito devo vā manusso vā’ti?

Я помню, Ананда, как я приходил ко многим сотням собраний брахманов … собраний домохозяев … собраний отшельников … собраний Четырёх великих правителей … собраний Тридцати Трёх дэв … собраний мар … собраний брахм. И там прежде чем сесть, прежде чем говорить, прежде чем беседовать - какой у них был цвет, таким становился мой цвет, какой у них был голос, таким становился мой голос. Я радовал, восхищал, побуждал и вдохновлял их беседой о Дхамме. Когда я говорил с ними, они не знали кто я и думали: „Кто это, что говорит - дэва или человек?“ Обрадовав, восхитив, побудив и вдохновив их беседой о Дхамме я исчезал. И когда я исчезал, они не знали кто я и думали: „Кто это, что исчез - дэва или человек?“

Imā kho, ānanda, aṭṭha parisā.

Таковы, Ананда, восемь видов собраний.

18. Aṭṭhaabhibhāyatana

Восемь областей овладения

Aṭṭha kho imāni, ānanda, abhibhāyatanāni. Katamāni aṭṭha?

Существует восемь областей овладения, Ананда. Каковы эти восемь?

Ajjhattaṁ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṁsaññī hoti. Idaṁ paṭhamaṁ abhibhāyatanaṁ.

С распознаванием внутреннего образа некто видит внешние образы, которые ограниченны и красивы или некрасивы, Овладев ими, он распознаёт “я знаю, я вижу“. Такова первая область овладения.

Ajjhattaṁ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṁsaññī hoti. Idaṁ dutiyaṁ abhibhāyatanaṁ.

С распознаванием внутреннего образа некто видит внешние образы, которые безграничны и красивы или некрасивы. Овладев ими, он распознаёт “я знаю, я вижу“. Такова вторая область овладения.

Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṁsaññī hoti. Idaṁ tatiyaṁ abhibhāyatanaṁ.

Без распознавания внутреннего образа некто видит внешние образы, которые ограничены и красивы или некрасивы. Овладев ими, он распознаёт “я знаю, я вижу“. Такова третья область овладения.

Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṁsaññī hoti. Idaṁ catutthaṁ abhibhāyatanaṁ.

Без распознавания внутреннего образа некто видит внешние образы, которые безграничны и красивы или некрасивы. Овладев ими, он распознаёт “я знаю, я вижу“. Такова четвёртая область овладения.

Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni. Seyyathāpi nāma umāpupphaṁ nīlaṁ nīlavaṇṇaṁ nīlanidassanaṁ nīlanibhāsaṁ. Seyyathā vā pana taṁ vatthaṁ bārāṇaseyyakaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ nīlaṁ nīlavaṇṇaṁ nīlanidassanaṁ nīlanibhāsaṁ. Evameva ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṁsaññī hoti. Idaṁ pañcamaṁ abhibhāyatanaṁ.

Без распознавания внутреннего образа некто видит внешние образы, синие, на вид синие и светящиеся синим. Подобно тому, как цветок льна синий, на вид синий, светится синим. Или же подобно ткани из Баранаси, мягкой с обеих сторон, синей, на вид синей, светящейся синим. Точно так же без распознавания внутреннего образа некто видит внешние образы, синие, на вид синие и светящиеся синим. Овладев ими, он распознаёт “я знаю, я вижу“. Такова пятая область овладения.

Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni. Seyyathāpi nāma kaṇikārapupphaṁ pītaṁ pītavaṇṇaṁ pītanidassanaṁ pītanibhāsaṁ. Seyyathā vā pana taṁ vatthaṁ bārāṇaseyyakaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ pītaṁ pītavaṇṇaṁ pītanidassanaṁ pītanibhāsaṁ. Evameva ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṁsaññī hoti. Idaṁ chaṭṭhaṁ abhibhāyatanaṁ.

Без распознавания внутреннего образа некто видит внешние образы, жёлтые, на вид жёлтые и светящиеся жёлтым. Подобно тому как цветок Каникара жёлтый, на вид жёлтый и светится жёлтым. Или же подобно ткани из Баранаси, мягкой с обеих сторон, жёлтой, на вид жёлтой, светящаяся жёлтым. Точно так же без распознавания внутреннего образа некто видит внешние образы, жёлтые, на вид жёлтые и светящиеся жёлтым. Овладев ими, он распознаёт “я знаю, я вижу“. Такова шестая область овладения.

Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni. Seyyathāpi nāma bandhujīvakapupphaṁ lohitakaṁ lohitakavaṇṇaṁ lohitakanidassanaṁ lohitakanibhāsaṁ. Seyyathā vā pana taṁ vatthaṁ bārāṇaseyyakaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ lohitakaṁ lohitakavaṇṇaṁ lohitakanidassanaṁ lohitakanibhāsaṁ. Evameva ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṁsaññī hoti. Idaṁ sattamaṁ abhibhāyatanaṁ.

Без распознавания внутреннего образа некто видит внешние образы, красные, на вид красные и светящиеся красным. Подобно тому как цветок Бандхудживака (~китайская роза) красный, на вид красный и светится красным. Или же подобно ткани из Баранаси, мягкой с обеих сторон, красной, на вид красной, светящейся красным. Точно так же без распознавания внутреннего образа некто видит внешние образы, красные, на вид красные и светящиеся красным. Овладев ими, он распознаёт “я знаю, я вижу“. Такова седьмая область овладения.

Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni. Seyyathāpi nāma osadhitārakā odātā odātavaṇṇā odātanidassanā odātanibhāsā. Seyyathā vā pana taṁ vatthaṁ bārāṇaseyyakaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ odātaṁ odātavaṇṇaṁ odātanidassanaṁ odātanibhāsaṁ. Evameva ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṁsaññī hoti. Idaṁ aṭṭhamaṁ abhibhāyatanaṁ.

Без распознавания внутреннего образа некто видит внешние образы, белые, на вид белые и светящиеся белым. Подобно тому как утренняя звезда белая, на вид белая и светится белым светом. Или же подобно ткани из Баранаси, мягкой с обеих сторон, белой, на вид белой, светящейся белым. Точно так же без распознавания внутреннего образа некто видит внешние образы, белые, на вид белые и светящиеся белым. Овладев ими, он распознаёт “я знаю, я вижу“. Такова восьмая область овладения.

Imāni kho, ānanda, aṭṭha abhibhāyatanāni.

Таковы, Ананда, восемь областей овладения.

19. Aṭṭhavimokkha

Восемь освобождений

Aṭṭha kho ime, ānanda, vimokkhā. Katame aṭṭha?

Ананда, это восемь освобождений. Каковы эти восемь?

Rūpī rūpāni passati, ayaṁ paṭhamo vimokkho.

Обладая (тонко)материальным он видит материальные предметы, – таково первое освобождение.

Ajjhattaṁ arūpasaññī bahiddhā rūpāni passati, ayaṁ dutiyo vimokkho.

Без распознавания внутренней материи он видит внешние материальные предметы, – – таково второе освобождение.

Subhanteva adhimutto hoti, ayaṁ tatiyo vimokkho.

Он настраивается только на красивое, – таково третье освобождение.

Sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati, ayaṁ catuttho vimokkho.

Полностью выйдя за пределы распознавания материи, избавившись от распознавания раздражения, не обращая внимания на распознавание многообразия, думая “пространство безгранично“ он входит и пребывает в сфере безграничного пространства, – таково четвертое освобождение.

Sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma ‘anantaṁ viññāṇan’ti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharati, ayaṁ pañcamo vimokkho.

Полностью выйдя за пределы сферы безграничного пространства, думая “сознание безгранично“, он входит и пребывает в сфере безграничного сознания, – таково пятое освобождение.

Sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati, ayaṁ chaṭṭho vimokkho.

Полностью выйдя за пределы сферы безграничного сознания, думая “ничего нет“, он входит и пребывает в сфере отсутствия чего бы то ни было, – таково шестое освобождение.

Sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharati, ayaṁ sattamo vimokkho.

Полностью выйдя за пределы сферы отсутствия чего бы то ни было, он входит и пребывает в сфере ни-распознавания-ни-отсутствия-распознавания, – таково седьмое освобождение.

Sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṁ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṁ upasampajja viharati, ayaṁ aṭṭhamo vimokkho.

Полностью выйдя за пределы сферы ни-распознавания-ни-отсутствия-распознавания, он входит и пребывает в состоянии прекращения распознавания и ощущения – – таково восьмое освобождение.

Ime kho, ānanda, aṭṭha vimokkhā.

Таковы, Ананда, восемь освобождений.

(…)

Ekamidāhaṁ, ānanda, samayaṁ uruvelāyaṁ viharāmi najjā nerañjarāya tīre ajapālanigrodhe paṭhamābhisambuddho. Atha kho, ānanda, māro pāpimā yenāhaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho, ānanda, māro pāpimā maṁ etadavoca: ‘parinibbātu dāni, bhante, bhagavā; parinibbātu sugato, parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato’ti. Evaṁ vutte, ahaṁ, ānanda, māraṁ pāpimantaṁ etadavocaṁ:

Однажды, Ананда, я жил в Урувеле на берегу реки Неранджара у подножия пастушьего баньяна, недавно став полностью постигшим. И Мара порочный пришёл ко мне и придя встал в одной стороне. Стоя в одной стороне Мара порочный так сказал мне: „Досточтимый, пусть Благословенный достигнет окончательной Ниббаны сейчас, пусть Достигший блага достигнет окончательной Ниббаны. Досточтимый, сейчас настало время для достижения Благословенным окончательной Ниббаны.“ Когда так было сказано я сказал порочному Маре:

‘Na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me bhikkhū na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desessanti. Na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me bhikkhuniyo na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desessanti. Na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me upāsakā na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desessanti. Na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me upāsikā na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desessanti.

„О порочный, я до тех пор не достигну окончательной Ниббаны, пока бхикку не станут такими учениками, которые дисциплинированы, успешны, обучены, умелы, много слышавшие, являются хранителями Дхаммы, следуют по пути Дхаммы согласно Дхамме, следуют по должному пути, ведут себя согласно Дхамме. Усвоив от своих учителей они будут объяснять, преподавать, провозглашать, устанавливать, раскрывать, анализировать и разъяснять её. С помощью Дхаммы опровергнув хорошим опровержением появившееся ложное учение, они будут учить Дхамме с её чудесами. О порочный, я до тех пор не достигну окончательной Ниббаны, пока бхиккуни не станут такими ученицами, которые дисциплинированы, успешны, обучены, умелы, много слышавшие, являются хранителями Дхаммы, следуют по пути Дхаммы согласно Дхамме, следуют по должному пути, ведут себя согласно Дхамме. Усвоив от своих учителей они будут объяснять, преподавать, провозглашать, устанавливать, раскрывать, анализировать и разъяснять её. С помощью Дхаммы опровергнув хорошим опровержением появившееся ложное учение, они будут учить Дхамме с её чудесами. О порочный, я до тех пор не достигну окончательной Ниббаны, пока мирские последователи не станут такими учениками, которые дисциплинированы, успешны, обучены, умелы, много слышавшие, являются хранителями Дхаммы, следуют по пути Дхаммы согласно Дхамме, следуют по должному пути, ведут себя согласно Дхамме. Усвоив от своих учителей они будут объяснять, преподавать, провозглашать, устанавливать, раскрывать, анализировать и разъяснять её. С помощью Дхаммы опровергнув хорошим опровержением появившееся ложное учение, они будут учить Дхамме с её чудесами. О порочный, я до тех пор не достигну окончательной Ниббаны, пока мирские последовательницы не станут такими ученицами, которые дисциплинированы, успешны, обучены, умелы, много слышавшие, являются хранителями Дхаммы, следуют по пути Дхаммы согласно Дхамме, следуют по должному пути, ведут себя согласно Дхамме. Усвоив от своих учителей они будут объяснять, преподавать, провозглашать, устанавливать, раскрывать, анализировать и разъяснять её. С помощью Дхаммы опровергнув хорошим опровержением появившееся ложное учение, они будут учить Дхамме с её чудесами.

Na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me idaṁ brahmacariyaṁ na iddhañceva bhavissati phītañca vitthārikaṁ bāhujaññaṁ puthubhūtaṁ yāva devamanussehi suppakāsitan’ti.

О порочный, я до тех пор не достигну окончательной Ниббаны, пока эта моя система обучения не станет хорошо укрепившейся, процветающей, хорошо известной, широко разойдётся среди множества людей, пока не будет хорошо возвещена среди людей и дэв.“

Idāneva kho, ānanda, ajja cāpāle cetiye māro pāpimā yenāhaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho, ānanda, māro pāpimā maṁ etadavoca: ‘parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato. Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā: “na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me bhikkhū na sāvakā bhavissanti …pe… yāva me bhikkhuniyo na sāvikā bhavissanti …pe… yāva me upāsakā na sāvakā bhavissanti …pe… yāva me upāsikā na sāvikā bhavissanti …pe… yāva me idaṁ brahmacariyaṁ na iddhañceva bhavissati phītañca vitthārikaṁ bāhujaññaṁ puthubhūtaṁ, yāva devamanussehi suppakāsitan”ti. Etarahi kho pana, bhante, bhagavato brahmacariyaṁ iddhañceva phītañca vitthārikaṁ bāhujaññaṁ puthubhūtaṁ, yāva devamanussehi suppakāsitaṁ. Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato’ti.

И сегодня снова, Ананда, у святилища Чапалы, Мара порочный пришёл ко мне и придя встал в одной стороне. Стоя в одной стороне Мара порочный так сказал мне: „Досточтимый, пусть Благословенный достигнет окончательной Ниббаны сейчас, пусть Достигший блага достигнет окончательной Ниббаны. Досточтимый, сейчас настало время для достижения Благословенным окончательной Ниббаны. Досточтимый, ведь была сказана Благословенным следующая речь: „О порочный, я до тех пор не достигну окончательной Ниббаны, пока бхикку не станут такими учениками… пока бхиккуни не станут такими ученицами… пока мирские последователи не станут такими учениками… пока мирские последовательницы не станут такими ученицами… пока эта моя система обучения не станет хорошо укрепившейся, процветающей, хорошо известной, широко разойдётся среди множества людей, пока не будет хорошо возвещена среди людей и дэв.“ И сейчас, о досточтимый, система обучения Благословенного стала хорошо укрепившейся, процветающей, хорошо известной, широко разошлась среди множества людей, хорошо возвещена среди людей и дэв. Досточтимый, пусть Благословенный достигнет окончательной Ниббаны сейчас, пусть Достигший блага достигнет окончательной Ниббаны. Досточтимый, сейчас настало время для достижения Благословенным окончательной Ниббаны.“

Evaṁ vutte, ahaṁ, ānanda, māraṁ pāpimantaṁ etadavocaṁ: ‘appossukko tvaṁ, pāpima, hohi, na ciraṁ tathāgatassa parinibbānaṁ bhavissati. Ito tiṇṇaṁ māsānaṁ accayena tathāgato parinibbāyissatī’ti. Idāneva kho, ānanda, ajja cāpāle cetiye tathāgatena satena sampajānena āyusaṅkhāro ossaṭṭho”ti.

Когда так было сказано Благословенный сказал порочному Маре: „Не беспокойся, о порочный, не долго осталось до момента, когда состоится окончательная Ниббана Татхагаты. Через три месяца от сего дня Татхагата достигнет окончательной Ниббаны.“ Вот каким образом, Ананда, сегодня у святилища Чапалы Татхагата внимательно и с памятованием отрешился от поддержания жизни.

20. Ānandayācanakathā

Рассказ о просьбе Ананды

Evaṁ vutte, āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca: “tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṁ, tiṭṭhatu sugato kappaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan”ti.

Когда это было сказано почтенный Ананда так сказал Благословенному: „Пусть досточтимый Благословенный останется на срок, пусть Достигший блага останется на срок на благо многих, на счастье многих, из сострадания к миру, на пользу, благо и счастье дэв и людей“.

“Alaṁ dāni, ānanda. Mā tathāgataṁ yāci, akālo dāni, ānanda, tathāgataṁ yācanāyā”ti.

„Довольно, Ананда, не умоляй Татхагату. Миновало время для таких просьб“.

Dutiyampi kho āyasmā ānando …pe… tatiyampi kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca: “tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṁ, tiṭṭhatu sugato kappaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan”ti.

И во второй раз почтенный Ананда… и в третий раз почтенный Ананда так сказал Благословенному: „Пусть досточтимый Благословенный останется на срок, пусть Достигший блага останется на срок на благо многих, на счастье многих, из сострадания к миру, на пользу, благо и счастье дэв и людей“.

“Saddahasi tvaṁ, ānanda, tathāgatassa bodhin”ti?

„Убеждён ли ты, Ананда, в постижении Татхагаты?“

“Evaṁ, bhante”.

„Да, почтенный.“

“Atha kiñcarahi tvaṁ, ānanda, tathāgataṁ yāvatatiyakaṁ abhinippīḷesī”ti?

„Ананда, тогда как ты можешь упорствовать в своей просьбе Татахагате до третьего раза?“

“Sammukhā metaṁ, bhante, bhagavato sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ: ‘yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā. Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. So ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā’”ti.

„Досточтимый, лично от Благословенного я слышал и узнал следующее: „Кто-либо, Ананда, кто развивал, много практиковал, сделал колесницей, сделал предметом для опоры, установил, сделал знакомыми, хорошо предпринял четыре основы сверхсил, мог бы при желании оставаться на срок жизни людей или больше его. Татхагата, о Ананда, развивал, много практиковал, сделал колесницей, сделал предметом для опоры, установил, сделал знакомыми, хорошо предпринял четыре основы сверхсил. При желании, о Ананда, он смог бы остаться на срок жизни людей или больше его.“.

“Saddahasi tvaṁ, ānandā”ti?

„Ты поверил в это, Ананда?“

“Evaṁ, bhante”.

„Да, почтенный“

“Tasmātihānanda, tuyhevetaṁ dukkaṭaṁ, tuyhevetaṁ aparaddhaṁ, yaṁ tvaṁ tathāgatena evaṁ oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṁ, na tathāgataṁ yāci: ‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṁ, tiṭṭhatu sugato kappaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan’ti. Sace tvaṁ, ānanda, tathāgataṁ yāceyyāsi, dveva te vācā tathāgato paṭikkhipeyya, atha tatiyakaṁ adhivāseyya. Tasmātihānanda, tuyhevetaṁ dukkaṭaṁ, tuyhevetaṁ aparaddhaṁ.

„Поэтому, Ананда, твоя ошибка, твоя вина, что хотя Татхагатой был сделан столь явный намёк, столь явный знак, ты не смог понять и не попросил Татхагату: „Пусть досточтимый Благословенный останется на срок, пусть Достигший блага останется на срок на благо многих, на счастье многих, из сострадания к миру, на пользу, благо и счастье дэв и людей“. Если бы ты попросил тогда Татхагату, он может быть и отклонил бы дважды твою просьбу, но на третий раз он бы согласился. Поэтому, Ананда, это твоя ошибка, это твоя вина.

Ekamidāhaṁ, ānanda, samayaṁ rājagahe viharāmi gijjhakūṭe pabbate. Tatrāpi kho tāhaṁ, ānanda, āmantesiṁ: ‘ramaṇīyaṁ, ānanda, rājagahaṁ, ramaṇīyo, ānanda, gijjhakūṭo pabbato. Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā. Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā’ti. Evampi kho tvaṁ, ānanda, tathāgatena oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṁ, na tathāgataṁ yāci: ‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṁ, tiṭṭhatu sugato kappaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan’ti. Sace tvaṁ, ānanda, tathāgataṁ yāceyyāsi, dveva te vācā tathāgato paṭikkhipeyya, atha tatiyakaṁ adhivāseyya. Tasmātihānanda, tuyhevetaṁ dukkaṭaṁ, tuyhevetaṁ aparaddhaṁ.

Однажды, Ананда, я проживал в Раджагахе на горе Гиджджхакута. И там Ананда, я обращался к тебе: „Прекрасна, о Ананда, Раджагаха, прекрасна, о Ананда, гора Гиджджхакута. Кто-либо, Ананда, кто развивал, много практиковал, сделал колесницей, сделал предметом для опоры, установил, сделал знакомыми, хорошо предпринял четыре основы сверхсил, мог бы при желании оставаться на срок жизни людей или больше его. Татхагата, о Ананда, развивал, много практиковал, сделал колесницей, сделал предметом для опоры, установил, сделал знакомыми, хорошо предпринял четыре основы сверхсил, он мог бы при желании остаться на срок жизни людей или больше его. И хотя был сделан столь явный намёк, столь явный знак, ты не смог понять и не попросил Татхагату: „Пусть досточтимый Благословенный останется на срок, пусть Достигший блага останется на срок на благо многих, на счастье многих, из сострадания к миру, на пользу, благо и счастье дэв и людей“. Если бы ты попросил тогда Татхагату, он может быть и отклонил бы дважды твою просьбу, но на третий раз он бы согласился. Поэтому, Ананда, это твоя ошибка, это твоя вина.

Ekamidāhaṁ, ānanda, samayaṁ tattheva rājagahe viharāmi gotamanigrodhe …pe… tattheva rājagahe viharāmi corapapāte … tattheva rājagahe viharāmi vebhārapasse sattapaṇṇiguhāyaṁ … tattheva rājagahe viharāmi isigilipasse kāḷasilāyaṁ … tattheva rājagahe viharāmi sītavane sappasoṇḍikapabbhāre … tattheva rājagahe viharāmi tapodārāme … tattheva rājagahe viharāmi veḷuvane kalandakanivāpe … tattheva rājagahe viharāmi jīvakambavane … tattheva rājagahe viharāmi maddakucchismiṁ migadāye.

Однажды, Ананда, я проживал в той же Раджагахе у баньяна Готамы… в той же Раджагахе у разбойничьего утёса… в той же Раджагахе в пещере Саттапанни на склоне горы Вебхара… в той же Раджагахе у чёрного камня на склоне горы Исигили… той же Раджагахе у змеиного озера в прохладном лесу… в той же Раджагахе в парке Тапода… в той же Раджагахе в бамбуковой роще в месте кормления белок… в той же Раджагахе в манговой роще Дживаки… в той же Раджагахе в заповеднике, что в Маддакуччи.

Tatrāpi kho tāhaṁ, ānanda, āmantesiṁ: ‘ramaṇīyaṁ, ānanda, rājagahaṁ, ramaṇīyo gijjhakūṭo pabbato, ramaṇīyo gotamanigrodho, ramaṇīyo corapapāto, ramaṇīyā vebhārapasse sattapaṇṇiguhā, ramaṇīyā isigilipasse kāḷasilā, ramaṇīyo sītavane sappasoṇḍikapabbhāro, ramaṇīyo tapodārāmo, ramaṇīyo veḷuvane kalandakanivāpo, ramaṇīyaṁ jīvakambavanaṁ, ramaṇīyo maddakucchismiṁ migadāyo. Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā …pe… ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā’ti. Evampi kho tvaṁ, ānanda, tathāgatena oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṁ, na tathāgataṁ yāci: ‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṁ, tiṭṭhatu sugato kappaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan’ti. Sace tvaṁ, ānanda, tathāgataṁ yāceyyāsi, dveva te vācā tathāgato paṭikkhipeyya, atha tatiyakaṁ adhivāseyya. Tasmātihānanda, tuyhevetaṁ dukkaṭaṁ, tuyhevetaṁ aparaddhaṁ.

И там я обращался к тебе: „Прекрасна, о Ананда, Раджагаха, прекрасна гора Гиджджхакута, прекрасен баньян Готами, прекрасен разбойничий утёс, прекрасна пещера Саттапанни на склоне Вебхары, прекрасен чёрный камень на склоне Исигили, прекрасно змеиное озеро в прохладном лесу, прекрасен парк Тапода, прекрасно место кормления белок, прекрасна манговая роща Дживаки, прекрасен заповедник в Маддакуччи. Кто-либо, Ананда, кто развивал, много практиковал, сделал колесницей, сделал предметом для опоры, установил, сделал знакомыми, хорошо предпринял четыре основы сверхсил … он мог бы при желании остаться на срок жизни людей или больше его. И хотя был сделан столь явный намёк, столь явный знак, ты не смог понять и не попросил Татхагату: „Пусть досточтимый Благословенный останется на срок, пусть Достигший блага останется на срок на благо многих, на счастье многих, из сострадания к миру, на пользу, благо и счастье дэв и людей“. Если бы ты попросил тогда Татхагату, он может быть и отклонил бы дважды твою просьбу, но на третий раз он бы согласился. Поэтому, Ананда, это твоя ошибка, это твоя вина.

Ekamidāhaṁ, ānanda, samayaṁ idheva vesāliyaṁ viharāmi udene cetiye. Tatrāpi kho tāhaṁ, ānanda, āmantesiṁ: ‘ramaṇīyā, ānanda, vesālī, ramaṇīyaṁ udenaṁ cetiyaṁ. Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā. Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā’ti. Evampi kho tvaṁ, ānanda, tathāgatena oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṁ, na tathāgataṁ yāci: ‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṁ, tiṭṭhatu sugato kappaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan’ti. Sace tvaṁ, ānanda, tathāgataṁ yāceyyāsi, dveva te vācā tathāgato paṭikkhipeyya, atha tatiyakaṁ adhivāseyya, tasmātihānanda, tuyhevetaṁ dukkaṭaṁ, tuyhevetaṁ aparaddhaṁ. Ekamidāhaṁ, ānanda, samayaṁ idheva vesāliyaṁ viharāmi gotamake cetiye …pe… idheva vesāliyaṁ viharāmi sattambe cetiye … idheva vesāliyaṁ viharāmi bahuputte cetiye … idheva vesāliyaṁ viharāmi sārandade cetiye … idāneva kho tāhaṁ, ānanda, ajja cāpāle cetiye āmantesiṁ: ‘ramaṇīyā, ānanda, vesālī, ramaṇīyaṁ udenaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ gotamakaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ sattambaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ bahuputtaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ sārandadaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ cāpālaṁ cetiyaṁ. Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā. Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā’ti. Evampi kho tvaṁ, ānanda, tathāgatena oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṁ, na tathāgataṁ yāci: ‘tiṭṭhatu bhagavā kappaṁ, tiṭṭhatu sugato kappaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan’ti.

Однажды, Ананда, я проживал здесь же в Весали у святилища Удены. И там Ананда, я обращался к тебе: „Прекрасен, о Ананда, Весали, прекрасно святилище Удены. Кто-либо, Ананда, кто развивал, много практиковал, сделал колесницей, сделал предметом для опоры, установил, сделал знакомыми, хорошо предпринял четыре основы сверхсил, мог бы при желании оставаться на срок жизни людей или больше его. Татхагата, о Ананда, развивал, много практиковал, сделал колесницей, сделал предметом для опоры, установил, сделал знакомыми, хорошо предпринял четыре основы сверхсил, он мог бы при желании остаться на срок жизни людей или больше его. И хотя был сделан столь явный намёк, столь явный знак, ты не смог понять и не попросил Татхагату: „Пусть досточтимый Благословенный останется на срок, пусть Достигший блага останется на срок на благо многих, на счастье многих, из сострадания к миру, на пользу, благо и счастье дэв и людей“. Если бы ты попросил тогда Татхагату, он может быть и отклонил бы дважды твою просьбу, но на третий раз он бы согласился. Поэтому, Ананда, это твоя ошибка, это твоя вина. Однажды, Ананда, я проживал здесь же в Весали у святилища Готамаки… здесь же в Весали у святилища Саттамбы… здесь же в Весали у святилища Бахупутты… здесь же в Весали у святилища Сарандады… и сегодня у святилища Чапалы я обратился к тебе: „Прекрасен, Ананда, Весали, прекрасно святилище Удены, прекрасно святилище Готамаки, прекрасно святилище Саттамбы, прекрасно святилище Бахупутты, прекрасно святилище Сарандады, прекрасно святилище Чапалы. Кто-либо, Ананда, кто развивал, много практиковал, сделал колесницей, сделал предметом для опоры, установил, сделал знакомыми, хорошо предпринял четыре основы сверхсил, мог бы при желании оставаться на срок жизни людей или больше его. Татхагата, о Ананда, развивал, много практиковал, сделал колесницей, сделал предметом для опоры, установил, сделал знакомыми, хорошо предпринял четыре основы сверхсил, он мог бы при желании остаться на срок жизни людей или больше его. И хотя был сделан столь явный намёк, столь явный знак, ты не смог понять и не попросил Татхагату: „Пусть Благословенный останется на срок, пусть Достигший блага останется на срок на благо многих, на счастье многих, из сострадания к миру, на пользу, благо и счастье дэв и людей“.

Sace tvaṁ, ānanda, tathāgataṁ yāceyyāsi, dveva te vācā tathāgato paṭikkhipeyya, atha tatiyakaṁ adhivāseyya. Tasmātihānanda, tuyhevetaṁ dukkaṭaṁ, tuyhevetaṁ aparaddhaṁ.

Если бы ты попросил тогда Татхагату, он может быть и отклонил бы дважды твою просьбу, но на третий раз он бы согласился. Поэтому, Ананда, это твоя ошибка, это твоя вина.

Nanu etaṁ, ānanda, mayā paṭikacceva akkhātaṁ: ‘sabbeheva piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo aññathābhāvo. Taṁ kutettha, ānanda, labbhā, yaṁ taṁ jātaṁ bhūtaṁ saṅkhataṁ palokadhammaṁ, taṁ vata mā palujjīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati’. Yaṁ kho panetaṁ, ānanda, tathāgatena cattaṁ vantaṁ muttaṁ pahīnaṁ paṭinissaṭṭhaṁ ossaṭṭho āyusaṅkhāro, ekaṁsena vācā bhāsitā: ‘na ciraṁ tathāgatassa parinibbānaṁ bhavissati. Ito tiṇṇaṁ māsānaṁ accayena tathāgato parinibbāyissatī’ti. Tañca tathāgato jīvitahetu puna paccāvamissatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati.

Ананда, разве раньше я не учил: „всё приятное и милое подвержено изменению, расставанию и становлению другим.“ Поэтому, Ананда, разве можно добиться, чтобы не разрушилось рождённое, ставшее, сконструированное и подверженное разрушению? Это не возможно. И это, Ананда, Татхагата отверг, оставил, отбросил, отринул: Татхагата отрешился от поддержания жизни, было сделано однозначное заявление: „Не долго осталось до момента, когда состоится окончательная Ниббана Татхагаты. Через три месяца от сего дня Татхагата достигнет окончательной Ниббаны.“ И чтобы ради продолжения жизни Татхагата взял свои слова назад - это не возможно.

Āyāmānanda, yena mahāvanaṁ kūṭāgārasālā tenupasaṅkamissāmā”ti.

В путь, Ананда, пойдем в зал с остроконечной крышей в большом лесу!“

“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.

„Да будет так, досточтимый“, – отвечал почтенный Ананда Благословенному.

Atha kho bhagavā āyasmatā ānandena saddhiṁ yena mahāvanaṁ kūṭāgārasālā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: “gaccha tvaṁ, ānanda, yāvatikā bhikkhū vesāliṁ upanissāya viharanti, te sabbe upaṭṭhānasālāyaṁ sannipātehī”ti.

И Благословенный с почтенным Анандой отправились в зал с остроконечной крышей в большом лесу. Придя Благословенный обратился к почтенному Ананде: „Пойди, Ананда, и собери в зал собраний всех бхикку, что живут по соседству с Весали“.

“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā yāvatikā bhikkhū vesāliṁ upanissāya viharanti, te sabbe upaṭṭhānasālāyaṁ sannipātetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca: “sannipatito, bhante, bhikkhusaṅgho, yassadāni, bhante, bhagavā kālaṁ maññatī”ti.

„Да будет так, досточтимый“, – отвечал почтенный Ананда Благословенному. И почтенный Ананда собрал всех бхикку, живущих по соседству с Весали, в зале для собраний. Затем он пришёл к Благословенному, придя и выразив своё почтение почтенный Ананда встал в одной стороне от него. Стоя в одной стороне, почтенный Ананда так сказал Благословенному: „Досточтимый, бхикку собрались. Пусть досточтимый Благословенный делает что сочтёт необходимым“.

(…)

Atha kho bhagavā yenupaṭṭhānasālā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi:

Тогда Благословенный отправился в зал собраний и сел там на предназначенное для него сидение. Усевшись, Благословенный обратился к бхикку:

“tasmātiha, bhikkhave, ye te mayā dhammā abhiññā desitā, te vo sādhukaṁ uggahetvā āsevitabbā bhāvetabbā bahulīkātabbā, yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa ciraṭṭhitikaṁ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ. Katame ca te, bhikkhave, dhammā mayā abhiññā desitā, ye vo sādhukaṁ uggahetvā āsevitabbā bhāvetabbā bahulīkātabbā, yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa ciraṭṭhitikaṁ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ. Seyyathidaṁ—cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo.

„Бхикку, по этой причине те мои учения, которые были мной истинно поняты и объяснены, их вам следует усвоить, практиковать, развивать и совершенствовать, чтобы эта система обучения просуществовала долго, долгое время сохранялась на благо многих людей, на счастье многих людей, из сострадания к миру, на благо, пользу и счастье людей и дэв. Каковы же, о бхикку, те мои учения, что были мной истинно поняты и объяснены, которые вам следует усвоить, практиковать, развивать и совершенствовать, чтобы эта система обучения просуществовала долго, долгое время сохранялась на благо многих людей, на счастье многих людей, из сострадания к миру, на благо, пользу и счастье людей и дэв? Это четыре способа установления памятования, четыре надлежащих усилия, четыре основы сверхсил, пять духовных способностей, пять духовных сил, семь факторов постижения и благородный восьмеричный путь.

Ime kho te, bhikkhave, dhammā mayā abhiññā desitā, ye vo sādhukaṁ uggahetvā āsevitabbā bhāvetabbā bahulīkātabbā, yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa ciraṭṭhitikaṁ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan”ti.

Таковы, о бхикку, те мои учения, которые были мной истинно поняты и объяснены, их вам следует усвоить, практиковать, развивать и совершенствовать, чтобы эта система обучения просуществовала долго, долгое время сохранялась на благо многих людей, на счастье многих людей, из сострадания к миру, на благо, пользу и счастье людей и дэв.“

Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi:

И Благословенный обратился к бхикку:

“handa dāni, bhikkhave, āmantayāmi vo, vayadhammā saṅkhārā, appamādena sampādetha. Naciraṁ tathāgatassa parinibbānaṁ bhavissati. Ito tiṇṇaṁ māsānaṁ accayena tathāgato parinibbāyissatī”ti.

„И сейчас, бхикку, я увещеваю вас: всё конструированное подвержено исчезновению, старательно прилагайте усилия. Не долго осталось до момента, когда состоится окончательная Ниббана Татхагаты. Через три месяца от сего дня Татхагата достигнет окончательной Ниббаны.“

Idamavoca bhagavā. Idaṁ vatvāna sugato athāparaṁ etadavoca satthā:

Так сказал Благословенный. Сказав это, Достигший блага учитель добавил: „Молодые и старые, глупые и мудрые богатые и бедные - все кончают смертью. Как горшки, изготовленные гончаром маленькие, большие, обожжённые и необожжённые все оказываются разбиты, так и жизнь для смертных.“ И учитель добавил:

“Paripakko vayo mayhaṁ, parittaṁ mama jīvitaṁ; Pahāya vo gamissāmi, kataṁ me saraṇamattano.

„Зрелы мои года, осталось жить недолго Оставив вас я ухожу, сделав прибежищем себя.

Appamattā satīmanto, susīlā hotha bhikkhavo; Susamāhitasaṅkappā, sacittamanurakkhatha.

Бхикку, будьте небеспечными, памятующими и нравственными. С хорошо контролируемыми намерениями охраняйте свой ум!

Yo imasmiṁ dhammavinaye, appamatto vihassati; Pahāya jātisaṁsāraṁ, dukkhassantaṁ karissatī”ti.

Кто в этой доктрине и дисциплине будет жить небеспечно Тот, оставив круг рождений, положит конец страданию“.

Tatiyo bhāṇavāro.

Закончен третий фрагмент декламации.

21. Nāgāpalokita

Слоновий взор

Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṁ piṇḍāya pāvisi. Vesāliyaṁ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto nāgāpalokitaṁ vesāliṁ apaloketvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: “idaṁ pacchimakaṁ, ānanda, tathāgatassa vesāliyā dassanaṁ bhavissati. Āyāmānanda, yena bhaṇḍagāmo tenupasaṅkamissāmā”ti.

Рано утром Благословенный оделся, взял сосуд для подаяния и одеяние и отправился в Весали за едой. Сходив за подаянием в Весали и вернувшись обратно после приёма пищи, Благословенный окинул слоновьим взором Весали и обратился к почтенному Ананде: „Ананда, это будет последний раз, когда Татхагата посмотрел на Весали. В путь, Ананда, пойдем в деревню Бханда“.

“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.

„Да будет так, досточтимый“, – отвечал Ананда Благословенному.

Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena bhaṇḍagāmo tadavasari. Tatra sudaṁ bhagavā bhaṇḍagāme viharati. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:

И Благословенный с большим собранием бхикку отправился в деревню Бханда. И там Благословенный остановился в самой деревне Бханда. Там Благословенный обратился к бхикку:

“catunnaṁ, bhikkhave, dhammānaṁ ananubodhā appaṭivedhā evamidaṁ dīghamaddhānaṁ sandhāvitaṁ saṁsaritaṁ mamañceva tumhākañca. Katamesaṁ catunnaṁ? Ariyassa, bhikkhave, sīlassa ananubodhā appaṭivedhā evamidaṁ dīghamaddhānaṁ sandhāvitaṁ saṁsaritaṁ mamañceva tumhākañca. Ariyassa, bhikkhave, samādhissa ananubodhā appaṭivedhā evamidaṁ dīghamaddhānaṁ sandhāvitaṁ saṁsaritaṁ mamañceva tumhākañca. Ariyāya, bhikkhave, paññāya ananubodhā appaṭivedhā evamidaṁ dīghamaddhānaṁ sandhāvitaṁ saṁsaritaṁ mamañceva tumhākañca. Ariyāya, bhikkhave, vimuttiyā ananubodhā appaṭivedhā evamidaṁ dīghamaddhānaṁ sandhāvitaṁ saṁsaritaṁ mamañceva tumhākañca. Tayidaṁ, bhikkhave, ariyaṁ sīlaṁ anubuddhaṁ paṭividdhaṁ, ariyo samādhi anubuddho paṭividdho, ariyā paññā anubuddhā paṭividdhā, ariyā vimutti anubuddhā paṭividdhā, ucchinnā bhavataṇhā, khīṇā bhavanetti, natthi dāni punabbhavo”ti.

„О бхикку, из-за непознания и непостижения четырёх предметов я и вы длительное время вращались и блуждали в цикле рождений и смертей. Каковы же те четыре? Из-за непознания и непостижения благородной нравственности я и вы длительное время вращались и блуждали в цикле рождений и смертей. Из-за непознания и непостижения благородной собранности ума я и вы длительное время вращались и блуждали в цикле. Из-за непознания и непостижения благородной мудрости я и вы длительное время вращались и блуждали в цикле. Из-за непознания и непостижения благородного освобождения я и вы длительное время вращались и блуждали в цикле. Эта, о бхикку, благородная нравственность познана и постигнута, благородная собранность ума познана и постигнута, благородная мудрость познана и постигнута, благородное освобождение познано и постигнуто, искоренена жажда вечного бывания, основа бывания устранена, нет больше возобновляемого бывания.“

Idamavoca bhagavā. Idaṁ vatvāna sugato athāparaṁ etadavoca satthā:

Так сказал Благословенный. Сказав это, Достигший блага учитель добавил:

“Sīlaṁ samādhi paññā ca, vimutti ca anuttarā; Anubuddhā ime dhammā, gotamena yasassinā.

„Нравственность, собранность ума, мудрость и несравненное освобождение – познаны эти предметы знаменитым Готамой.

Iti buddho abhiññāya, dhammamakkhāsi bhikkhunaṁ; Dukkhassantakaro satthā, cakkhumā parinibbuto”ti.

Истинно поняв это, Будда научил Дхамме бхикку. Провидец, учитель, положивший конец страданию, достиг окончательной Ниббаны“.

Tatrāpi sudaṁ bhagavā bhaṇḍagāme viharanto etadeva bahulaṁ bhikkhūnaṁ dhammiṁ kathaṁ karoti:

И также пребывая в деревне Бханда Благословенный часто давал следующее наставление бхикку:

“iti sīlaṁ, iti samādhi, iti paññā. Sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṁso. Samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṁsā. Paññāparibhāvitaṁ cittaṁ sammadeva āsavehi vimuccati, seyyathidaṁ— kāmāsavā, bhavāsavā, avijjāsavā”ti.

„Такова нравственность, такова собранность ума, такова мудрость. Великим становится плод, велика польза от собранности ума, когда она всемерно развита нравственным поведением. Великим становится плод, велика польза от мудрости, когда она всемерно развита собранностью ума. Всемерно развитый мудростью ум полностью освобождается от влечений, – а именно, от влечения к чувственным удовольствиям, от влечения к быванию, и от влечения к неведению“.

22. Catumahāpadesakathā

Рассказ о четырёх главных основаниях

Atha kho bhagavā bhaṇḍagāme yathābhirantaṁ viharitvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: “āyāmānanda, yena hatthigāmo,

Когда Благословенный пробыл в деревне Бханда так долго, как он желал, он обратился к почтенному Ананде: „В путь, Ананда, пойдем в деревню Хаттхи,

yena ambagāmo,

в деревню Амба,

yena jambugāmo,

в деревню Джамбу,

yena bhoganagaraṁ tenupasaṅkamissāmā”ti.

в город Бхога!“

“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena bhoganagaraṁ tadavasari. Tatra sudaṁ bhagavā bhoganagare viharati ānande cetiye.

„Да будет так, досточтимый“, – отвечал почтенный Ананда Благословенному. Тогда Благословенный, окружённый большим собранием бхикку, отправился в город Бхога. Там Благословенный остановился в городе Бхога у святилища Ананды.

Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi: “cattārome, bhikkhave, mahāpadese desessāmi, taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasikarotha, bhāsissāmī”ti.

И там, Благословенный обратился к бхикку: „Я научу вас, бхикку, четырём главным основаниям. Слушайте и тщательно внимайте, я буду говорить“.

“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ. Bhagavā etadavoca:

„Да будет так, досточтимый“, – ответили бхикку Благословенному. Благословенный говорил так:

“Idha, bhikkhave, bhikkhu evaṁ vadeyya: ‘sammukhā metaṁ, āvuso, bhagavato sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ, ayaṁ dhammo ayaṁ vinayo idaṁ satthusāsanan’ti. Tassa, bhikkhave, bhikkhuno bhāsitaṁ neva abhinanditabbaṁ nappaṭikkositabbaṁ. Anabhinanditvā appaṭikkositvā tāni padabyañjanāni sādhukaṁ uggahetvā sutte osāretabbāni, vinaye sandassetabbāni. Tāni ce sutte osāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni na ceva sutte osaranti, na ca vinaye sandissanti, niṭṭhamettha gantabbaṁ: ‘addhā idaṁ na ceva tassa bhagavato vacanaṁ; imassa ca bhikkhuno duggahitan’ti. Iti hetaṁ, bhikkhave, chaḍḍeyyātha. Tāni ce sutte osāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni sutte ceva osaranti, vinaye ca sandissanti, niṭṭhamettha gantabbaṁ: ‘addhā idaṁ tassa bhagavato vacanaṁ; imassa ca bhikkhuno suggahitan’ti. Idaṁ, bhikkhave, paṭhamaṁ mahāpadesaṁ dhāreyyātha.

„Здесь, о бхикку, может говорить бхикку: „Друзья, от самого Благословенного я слышал, от самого Благословенного узнал: такова Дхамма, такова дисциплина, это система Учителя“. Бхикку, не нужно ни восторгаться, ни презирать сказанное этим бхикку. Не восторгаясь и не презирая, хорошо усвоив эти слова и выражения, следует найти их в наставлениях и сверить с монашеской дисциплиной. Если при поиске в наставлениях и сверке с дисциплиной они не находятся в наставлениях и не проходят сверку с дисциплиной, следует сделать заключение: „Однозначно, это не слово Благословенного, оно ошибочно понято тем бхикку“. Таким образом, бхикку, вам это следует отвергнуть. Если при поиске в наставлениях и сверке с дисциплиной они находятся в наставлениях и проходят сверку с дисциплиной, следует сделать заключение: „Однозначно, это слово Благословенного, оно правильно понято тем бхикку“. Это, о бхикку, вам следует считать первым главным основанием.

Idha pana, bhikkhave, bhikkhu evaṁ vadeyya: ‘amukasmiṁ nāma āvāse saṅgho viharati sathero sapāmokkho. Tassa me saṅghassa sammukhā sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ, ayaṁ dhammo ayaṁ vinayo idaṁ satthusāsanan’ti. Tassa, bhikkhave, bhikkhuno bhāsitaṁ neva abhinanditabbaṁ nappaṭikkositabbaṁ. Anabhinanditvā appaṭikkositvā tāni padabyañjanāni sādhukaṁ uggahetvā sutte osāretabbāni, vinaye sandassetabbāni. Tāni ce sutte osāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni na ceva sutte osaranti, na ca vinaye sandissanti, niṭṭhamettha gantabbaṁ: ‘addhā idaṁ na ceva tassa bhagavato vacanaṁ; tassa ca saṅghassa duggahitan’ti. Itihetaṁ, bhikkhave, chaḍḍeyyātha. Tāni ce sutte osāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni sutte ceva osaranti, vinaye ca sandissanti, niṭṭhamettha gantabbaṁ: ‘addhā idaṁ tassa bhagavato vacanaṁ; tassa ca saṅghassa suggahitan’ti. Idaṁ, bhikkhave, dutiyaṁ mahāpadesaṁ dhāreyyātha.

Здесь, о бхикку, может говорить бхикку: „В таком-то месте есть община со старшим бхикку, с главой. От самой общины я слышал, от неё самой узнал: такова Дхамма, такова дисциплина, это система Учителя“. Бхикку, не нужно ни восторгаться, ни презирать сказанное этим бхикку. Не восторгаясь и не презирая, хорошо усвоив эти слова и выражения, следует найти их в наставлениях и сверить с монашеской дисциплиной. Если при поиске в наставлениях и сверке с дисциплиной они не находятся в наставлениях и не проходят сверку с дисциплиной, следует сделать заключение: „Однозначно, это не слово Благословенного, оно ошибочно понято той общиной“. Таким образом, бхикку, вам это следует отвергнуть. Если при поиске в наставлениях и сверке с дисциплиной они находятся в наставлениях и проходят сверку с дисциплиной, следует сделать заключение: „Однозначно, это слово Благословенного, оно правильно понято той общиной“. Это, о бхикку, вам следует считать вторым главным основанием.

Idha pana, bhikkhave, bhikkhu evaṁ vadeyya: ‘amukasmiṁ nāma āvāse sambahulā therā bhikkhū viharanti bahussutā āgatāgamā dhammadharā vinayadharā mātikādharā. Tesaṁ me therānaṁ sammukhā sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ— ayaṁ dhammo ayaṁ vinayo idaṁ satthusāsanan’ti. Tassa, bhikkhave, bhikkhuno bhāsitaṁ neva abhinanditabbaṁ … pe… na ca vinaye sandissanti, niṭṭhamettha gantabbaṁ: ‘addhā idaṁ na ceva tassa bhagavato vacanaṁ; tesañca therānaṁ duggahitan’ti. Itihetaṁ, bhikkhave, chaḍḍeyyātha. Tāni ce sutte osāriyamānāni …pe… vinaye ca sandissanti, niṭṭhamettha gantabbaṁ: ‘addhā idaṁ tassa bhagavato vacanaṁ; tesañca therānaṁ suggahitan’ti. Idaṁ, bhikkhave, tatiyaṁ mahāpadesaṁ dhāreyyātha.

Здесь, о бхикку, может говорить бхикку: „В таком-то месте проживает множество старших бхикку, много знающих, знатоков текстов, хранителей Дхаммы, хранителей монашеской дисциплины, хранителей перечней. От тех старших бхикку я слышал, от них самих узнал: такова Дхамма, такова дисциплина, это система Учителя“. Бхикку, не нужно ни восторгаться ни презирать сказанное этим бхикку… и не проходят сверку с дисциплиной, следует сделать заключение: „Однозначно, это не слово Благословенного, оно ошибочно понято теми старшими бхикку“. Таким образом, бхикку, вам это следует отвергнуть. Если при поиске в наставлениях … и проходят сверку с дисциплиной, следует сделать заключение: Однозначно, это слово Благословенного, оно правильно понято теми старшими бхикку“. Это, о бхикку, вам следует считать третьим главным основанием.

Idha pana, bhikkhave, bhikkhu evaṁ vadeyya: ‘amukasmiṁ nāma āvāse eko thero bhikkhu viharati bahussuto āgatāgamo dhammadharo vinayadharo mātikādharo. Tassa me therassa sammukhā sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ— ayaṁ dhammo ayaṁ vinayo idaṁ satthusāsanan’ti. Tassa, bhikkhave, bhikkhuno bhāsitaṁ neva abhinanditabbaṁ nappaṭikkositabbaṁ. Anabhinanditvā appaṭikkositvā tāni padabyañjanāni sādhukaṁ uggahetvā sutte osāretabbāni, vinaye sandassetabbāni. Tāni ce sutte osāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni na ceva sutte osaranti, na ca vinaye sandissanti, niṭṭhamettha gantabbaṁ: ‘addhā idaṁ na ceva tassa bhagavato vacanaṁ; tassa ca therassa duggahitan’ti. Itihetaṁ, bhikkhave, chaḍḍeyyātha. Tāni ca sutte osāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni sutte ceva osaranti, vinaye ca sandissanti, niṭṭhamettha gantabbaṁ: ‘addhā idaṁ tassa bhagavato vacanaṁ; tassa ca therassa suggahitan’ti. Idaṁ, bhikkhave, catutthaṁ mahāpadesaṁ dhāreyyātha.

Здесь, о бхикку, может говорить бхикку: „В таком-то месте проживает один старший бхикку, много знающий, знаток текстов, хранитель Дхаммы, хранитель монашеской дисциплины, хранитель перечней. От того старшего бхикку я слышал, от него самого узнал: такова Дхамма, такова дисциплина, это система Учителя“. Бхикку, не нужно ни восторгаться ни презирать сказанное этим бхикку. Не восторгаясь и не презирая, хорошо усвоив эти слова и выражения, следует найти их в наставлениях и сверить с монашеской дисциплиной. Если при поиске в наставлениях и сверке с дисциплиной они не находятся в наставлениях и не проходят сверку с дисциплиной, следует сделать заключение: „Однозначно, это не слово Благословенного, оно ошибочно понято тем старшим бхикку“. Таким образом, бхикку, вам это следует отвергнуть. Если при поиске в наставлениях и сверке с дисциплиной они находятся в наставлениях и проходят сверку с дисциплиной, следует сделать заключение: „Однозначно, это слово Благословенного, оно правильно понято тем старшим бхикку“. Это, о бхикку, вам следует считать четвёртым главным основанием.

Ime kho, bhikkhave, cattāro mahāpadese dhāreyyāthā”ti.

Это, о бхикку, вам следует считать четырьмя главными основаниями.

Tatrapi sudaṁ bhagavā bhoganagare viharanto ānande cetiye etadeva bahulaṁ bhikkhūnaṁ dhammiṁ kathaṁ karoti:

И находясь в городе Бхога у святилища Ананды, Благословенный тоже часто давал следующее наставление бхикку:

“iti sīlaṁ, iti samādhi, iti paññā. Sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṁso. Samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṁsā. Paññāparibhāvitaṁ cittaṁ sammadeva āsavehi vimuccati, seyyathidaṁ— kāmāsavā, bhavāsavā, avijjāsavā”ti.

„Такова нравственность, такова собранность ума, такова мудрость. Великим становится плод, велика польза от собранности ума, когда она всемерно развита нравственным поведением. Великим становится плод, велика польза от мудрости, когда она всемерно развита собранностью ума. Всемерно развитый мудростью ум полностью освобождается от влечений, – а именно, от влечения к чувственным удовольствиям, от влечения к быванию, и от влечения к неведению“.

23. Kammāraputtacundavatthu

История Чунды - сына мастера по металлам

Atha kho bhagavā bhoganagare yathābhirantaṁ viharitvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: “āyāmānanda, yena pāvā tenupasaṅkamissāmā”ti.

Когда Благословенный пробыл в городе Бхога так долго, как он желал, он обратился к почтенному Ананде: „В путь, Ананда, пойдём в Паву“.

“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena pāvā tadavasari. Tatra sudaṁ bhagavā pāvāyaṁ viharati cundassa kammāraputtassa ambavane.

„Да будет так, досточтимый“, - отвечал почтенный Ананда Благословенному. И Благословенный, окруженный большой толпой бхикку, направился в Паву. И там в Паве, Благословенный остановился в манговой роще Чунды - сына мастера по металлам.

Assosi kho cundo kammāraputto: “bhagavā kira pāvaṁ anuppatto, pāvāyaṁ viharati mayhaṁ ambavane”ti. Atha kho cundo kammāraputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho cundaṁ kammāraputtaṁ bhagavā dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi. Atha kho cundo kammāraputto bhagavatā dhammiyā kathāya sandassito samādapito samuttejito sampahaṁsito bhagavantaṁ etadavoca: “adhivāsetu me, bhante, bhagavā svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā”ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.

Чунда услышал, что Благословенный прибыл в Паву и остановился в его манговой роще. И Чунда пришёл к Благословенному, придя и выразив своё почтение сел в одной стороне от него. Сидящего в одной стороне Чунду Благословенный радовал, восхищал, побуждал и вдохновлял беседой о Дхамме. И тогда Чунда, восхищённый, побуждённый и вдохновлённый беседой о Дхамме так сказал Благословенному: „Пусть досточтимый Благословенный примет приглашение пожаловать ко мне завтра на трапезу вместе с собранием бхикку“. И Благословенный молча согласился.

Atha kho cundo kammāraputto bhagavato adhivāsanaṁ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.

Тогда Чунда, поняв, что Благословенный согласился, встал со своего места, выразил ему почтение, уважительно обошёл вокруг Благословенного и удалился.

Atha kho cundo kammāraputto tassā rattiyā accayena sake nivesane paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā pahūtañca sūkaramaddavaṁ bhagavato kālaṁ ārocāpesi: “kālo, bhante, niṭṭhitaṁ bhattan”ti.

На исходе той ночи Чунда приготовил в своём жилище превосходную пищу - твёрдую и мягкую, а также в достаточном количестве нежной свинины. Когда настало время он сообщил Благословенному: „Пришло время, о досточтимый, еда готова“.

Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṁ bhikkhusaṅghena yena cundassa kammāraputtassa nivesanaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho bhagavā cundaṁ kammāraputtaṁ āmantesi: “yaṁ te, cunda, sūkaramaddavaṁ paṭiyattaṁ, tena maṁ parivisa. Yaṁ panaññaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyattaṁ, tena bhikkhusaṅghaṁ parivisā”ti.

Рано утром Благословенный оделся, взял сосуд для подаяния и одеяние и вместе с собранием бхикку отправился к жилищу Чунды. Придя, он сел на предназначенное для него сидение. Усевшись, Благословенный обратился к Чунде: „Чунда, приготовленную тобой нежную свинину подай мне, а всю прочую твёрдую и мягкую пищу, что ты приготовил, подай собранию бхикку“.

“Evaṁ, bhante”ti kho cundo kammāraputto bhagavato paṭissutvā yaṁ ahosi sūkaramaddavaṁ paṭiyattaṁ, tena bhagavantaṁ parivisi. Yaṁ panaññaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyattaṁ, tena bhikkhusaṅghaṁ parivisi.

„Да будет так, досточтимый“, – отвечал Чунда Благословенному. И всю приготовленную нежную свинину он подал Благословенному, а всю прочую твёрдую и мягкую пищу, что была приготовлена, он подал собранию бхикку.

Atha kho bhagavā cundaṁ kammāraputtaṁ āmantesi: “yaṁ te, cunda, sūkaramaddavaṁ avasiṭṭhaṁ, taṁ sobbhe nikhaṇāhi. Nāhaṁ taṁ, cunda, passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya, yassa taṁ paribhuttaṁ sammā pariṇāmaṁ gaccheyya aññatra tathāgatassā”ti.

Затем Благословенный обратился к Чунде: „Что осталось от нежной свинины, Чунда, то зарой в яму. Я никого не вижу, Чунда, в этом мире, с его дэвами, марами и брахмами, отшельниками и брахманами, правителями и простыми людьми, кто съев это блюдо, мог бы должным образом переварить его, кроме Татхагаты“.

“Evaṁ, bhante”ti kho cundo kammāraputto bhagavato paṭissutvā yaṁ ahosi sūkaramaddavaṁ avasiṭṭhaṁ, taṁ sobbhe nikhaṇitvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho cundaṁ kammāraputtaṁ bhagavā dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.

„Да будет так, досточтимый“, – отвечал Чунда Благословенному. И что осталось от нежной свинины, то он зарыл в яму. После того он вернулся к Благословенному, выразил своё почтение и сел в одной стороне от него. Сидящего в одной стороне Чунду Благословенный радовал, восхищал, побуждал и вдохновлял беседой о Дхамме, после чего встал со своего места и удалился.

(…)

Atha kho bhagavato cundassa kammāraputtassa bhattaṁ bhuttāvissa kharo ābādho uppajji, lohitapakkhandikā pabāḷhā vedanā vattanti māraṇantikā. Tā sudaṁ bhagavā sato sampajāno adhivāsesi avihaññamāno. Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: “āyāmānanda, yena kusinārā tenupasaṅkamissāmā”ti.

И когда Благословенный съел поданную Чундой еду, его поразила тяжёлая болезнь, кровавый понос с сильными болями, предвестниками смерти. Но Благословенный, не дрогнув, терпел их внимательно и с памятованием. Затем Благословенный обратился к почтенному Ананде: „В путь, Ананда, пойдем в Кусинару!“

“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.

„Да будет так, досточтимый“, – отвечал почтенный Ананда Благословенному.

Cundassa bhattaṁ bhuñjitvā, kammārassāti me sutaṁ; Ābādhaṁ samphusī dhīro, pabāḷhaṁ māraṇantikaṁ.

Съев еду Чунды - мастера по металлам, так я слышал, – мудрец столкнулся с недугом, острым, предвещающим смерть.

Bhuttassa ca sūkaramaddavena, Byādhippabāḷho udapādi satthuno; Virecamāno bhagavā avoca, “Gacchāmahaṁ kusināraṁ nagaran”ti.

Съев нежную свинину, у учителя возникла острая болезнь. Облегчившись, Благословенный сказал: „Иду в город Кусинара!“

24. Pānīyāharaṇa

Принесение воды

Atha kho bhagavā maggā okkamma yena aññataraṁ rukkhamūlaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: “iṅgha me tvaṁ, ānanda, catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ paññapehi, kilantosmi, ānanda, nisīdissāmī”ti.

И Благословенный сошёл с дороги и подошёл к подножию одного дерева. Подойдя он обратился к почтенному Ананде: „Пожалуйста, Ананда, постели мою накидку, сложенную вчетверо. Я устал и собираюсь сесть“.

“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ paññapesi. Nisīdi bhagavā paññatte āsane.

„Да будет так, досточтимый“, – ответил почтенный Ананда Благословенному и постелил сложенную вчетверо накидку. И Благословенный сел на приготовленное сидение.

Nisajja kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: “iṅgha me tvaṁ, ānanda, pānīyaṁ āhara, pipāsitosmi, ānanda, pivissāmī”ti.

Усевшись, Благословенный обратился к почтенному Ананде: „Ступай, Ананда, принеси мне воды. Я страдаю от жажды и буду пить“.

Evaṁ vutte, āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca: “idāni, bhante, pañcamattāni sakaṭasatāni atikkantāni, taṁ cakkacchinnaṁ udakaṁ parittaṁ luḷitaṁ āvilaṁ sandati. Ayaṁ, bhante, kakudhā nadī avidūre acchodakā sātodakā sītodakā setodakā suppatitthā ramaṇīyā. Ettha bhagavā pānīyañca pivissati, gattāni ca sītī karissatī”ti.

Когда так было сказано, Ананда сказал Благословенному: „Досточтимый, только что проехало пятьсот повозок. Вода взбаламучена колёсами, мутна стала, грязна. Но река Какудха, почтенный, недалеко отсюда, она чиста, приятна, спокойна, прозрачна, с красивыми берегами, восхитительна. Там Благословенный может попить воды и освежиться“.

Dutiyampi kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: “iṅgha me tvaṁ, ānanda, pānīyaṁ āhara, pipāsitosmi, ānanda, pivissāmī”ti. Dutiyampi kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca: “idāni, bhante, pañcamattāni sakaṭasatāni atikkantāni, taṁ cakkacchinnaṁ udakaṁ parittaṁ luḷitaṁ āvilaṁ sandati. Ayaṁ, bhante, kakudhā nadī avidūre acchodakā sātodakā sītodakā setodakā suppatitthā ramaṇīyā. Ettha bhagavā pānīyañca pivissati, gattāni ca sītīkarissatī”ti.

И во второй раз Благословенный обратился к почтенному Ананде: „Ступай, Ананда, принеси мне воды. Я страдаю от жажды и буду пить“. И во второй раз почтенный Ананда сказал Благословенному: „Досточтимый, только что проехало пятьсот повозок. Вода взбаламучена колёсами, мутна стала, грязна. Но река Какудха, досточтимый, недалеко отсюда, она чиста, приятна, спокойна, прозрачна, с красивыми берегами, восхитительна. Там Благословенный может попить воды и освежиться“.

Tatiyampi kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: “iṅgha me tvaṁ, ānanda, pānīyaṁ āhara, pipāsitosmi, ānanda, pivissāmī”ti.

И в третий раз Благословенный обратился к почтенному Ананде: „Ступай, Ананда, принеси мне воды. Я страдаю от жажды и буду пить“.

“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā pattaṁ gahetvā yena sā nadikā tenupasaṅkami. Atha kho sā nadikā cakkacchinnā parittā luḷitā āvilā sandamānā, āyasmante ānande upasaṅkamante acchā vippasannā anāvilā sandittha.

„Да будет так, досточтимый“, – отвечал почтенный Ананда Благословенному и, взяв сосуд для подаяния, пошёл к ручейку. И вот, ручеек, перед тем взбаламученный колёсами, ставший мутным и грязным, как только Ананда подошёл к нему, стал чист и прозрачен, незамутнён вовсе.

Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi: “acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho, tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā. Ayañhi sā nadikā cakkacchinnā parittā luḷitā āvilā sandamānā mayi upasaṅkamante acchā vippasannā anāvilā sandatī”ti. Pattena pānīyaṁ ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ etadavoca: “acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante, tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā. Idāni sā bhante nadikā cakkacchinnā parittā luḷitā āvilā sandamānā mayi upasaṅkamante acchā vippasannā anāvilā sandittha. Pivatu bhagavā pānīyaṁ pivatu sugato pānīyan”ti. Atha kho bhagavā pānīyaṁ apāyi.

Тогда подумал почтенный Ананда: „Как удивительна, как невероятна сила и могущество Татхагаты! Ручеек, взбаламученный колёсами, ставший мутным и грязным, теперь, как только я подошёл к нему, стал чист и прозрачен, не замутнён вовсе!“ И набрав воду в сосуд для подаяния, он возвратился к Благословенному и сказал так: „Как удивительна, досточтимый, как невероятна сила и могущество Татхагаты! Ручеёк, взбаламученный колёсами, ставший мутным и грязным, как только я подошёл к нему, стал чист и прозрачен, не замутнён вовсе! Пусть Благословенный попьёт воды, пусть Достигший блага попьёт воды!“ И Благословенный испил воды.

25. Pukkusamallaputtavatthu

Пуккуса из рода Маллов

Tena kho pana samayena pukkuso mallaputto āḷārassa kālāmassa sāvako kusinārāya pāvaṁ addhānamaggappaṭipanno hoti. Addasā kho pukkuso mallaputto bhagavantaṁ aññatarasmiṁ rukkhamūle nisinnaṁ. Disvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho pukkuso mallaputto bhagavantaṁ etadavoca: “acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante, santena vata, bhante, pabbajitā vihārena viharanti.

В это самое время, Пуккуса из народа маллов, ученик Алары Каламы, шёл по большой дороге из Кусинары в Паву. И Пуккуса увидел Благословенного, сидящего у подножия дерева. Увидев его, он подошёл к Благословенному и, подойдя и выразив своё почтение, сел в одной стороне от него. Сидя в одной стороне Пуккуса так сказал Благословенному: „Почтенный, как удивительно, как невероятно то, в каком спокойствии пребывают те, кто отрешился от мирской жизни.

Bhūtapubbaṁ, bhante, āḷāro kālāmo addhānamaggappaṭipanno maggā okkamma avidūre aññatarasmiṁ rukkhamūle divāvihāraṁ nisīdi. Atha kho, bhante, pañcamattāni sakaṭasatāni āḷāraṁ kālāmaṁ nissāya nissāya atikkamiṁsu. Atha kho, bhante, aññataro puriso tassa sakaṭasatthassa piṭṭhito piṭṭhito āgacchanto yena āḷāro kālāmo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āḷāraṁ kālāmaṁ etadavoca: ‘api, bhante, pañcamattāni sakaṭasatāni atikkantāni addasā’ti?

Некогда, о досточтимый, Алара Калама, идя по большой дороге, сошёл с неё и присел под деревом, чтобы провести день. В то время очень близко к Аларе Каламе проехало пятьсот повозок. И человек, шедший сразу за пятьюстами повозками, подошёл к Аларе Каламе и подойдя так сказал ему: „Досточтимый, видел ли ты пятьсот повозок проехавших мимо?“

‘Na kho ahaṁ, āvuso, addasan’ti.

„Нет, друг, не видел.“

‘Kiṁ pana, bhante, saddaṁ assosī’ti?

„Но досточтимый, ведь ты слышал шум?“

‘Na kho ahaṁ, āvuso, saddaṁ assosin’ti.

„Нет, друг, не слышал шума.“

‘Kiṁ pana, bhante, sutto ahosī’ti?

„Досточтимый, ты спал тогда?“

‘Na kho ahaṁ, āvuso, sutto ahosin’ti.

„Нет, друг, я не спал тогда.“

‘Kiṁ pana, bhante, saññī ahosī’ti?

„Стало быть, досточтимый, ты бодрствовал?“

‘Evamāvuso’ti. ‘So tvaṁ, bhante, saññī samāno jāgaro pañcamattāni sakaṭasatāni nissāya nissāya atikkantāni neva addasa, na pana saddaṁ assosi; apisu te, bhante, saṅghāṭi rajena okiṇṇā’ti?

„Именно так, друг.“ „Итак, досточтимый, ты не спал, был в сознании и бодрствовал, и однако не видел и не слышал как совсем рядом прошло пятьсот повозок, „Именно так, друг.“

‘Evamāvuso’ti.

„Именно так, друг.“

Atha kho, bhante, tassa purisassa etadahosi: ‘acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho, santena vata bho pabbajitā vihārena viharanti. Yatra hi nāma saññī samāno jāgaro pañcamattāni sakaṭasatāni nissāya nissāya atikkantāni neva dakkhati, na pana saddaṁ sossatī’ti. Āḷāre kālāme uḷāraṁ pasādaṁ pavedetvā pakkāmī”ti.

Тогда подумал тот человек: „Как удивительно, как невероятно то, в каком спокойствии пребывают отрешившиеся от мирской жизни, что будучи не в состоянии сна, в сознании, бодрствуя такой человек не видит и не слышит как совсем рядом прошло пятьсот повозок! И, выразив свою большую приверженность Аларе Каламе, тот человек удалился“.

“Taṁ kiṁ maññasi, pukkusa, katamaṁ nu kho dukkarataraṁ vā durabhisambhavataraṁ vā— yo vā saññī samāno jāgaro pañcamattāni sakaṭasatāni nissāya nissāya atikkantāni neva passeyya, na pana saddaṁ suṇeyya; yo vā saññī samāno jāgaro deve vassante deve gaḷagaḷāyante vijjullatāsu niccharantīsu asaniyā phalantiyā neva passeyya, na pana saddaṁ suṇeyyā”ti?

„Как полагаешь, Пуккуса, что сложнее сделать или сложнее найти: когда человек не спит, в сознании, бодрствует и при прохождении совсем рядом пятиста повозок он не видит и не слышит, или когда человек не спит, в сознании, бодрствует, а дэва дождит, дэва испускает сильный дождь, среди расходящихся молний, при раскатах грома он ничего не видит и не слышит шума?“

“Kiñhi, bhante, karissanti pañca vā sakaṭasatāni cha vā sakaṭasatāni satta vā sakaṭasatāni aṭṭha vā sakaṭasatāni nava vā sakaṭasatāni, sakaṭasahassaṁ vā sakaṭasatasahassaṁ vā. Atha kho etadeva dukkaratarañceva durabhisambhavatarañca yo saññī samāno jāgaro deve vassante deve gaḷagaḷāyante vijjullatāsu niccharantīsu asaniyā phalantiyā neva passeyya, na pana saddaṁ suṇeyyā”ti.

„Досточтимый, какое же сравнение с пятью сотнями повозок, шестью сотнями повозок, семью сотнями повозок, восемью сотнями повозок, девятью сотнями повозок, десятью сотнями повозок, сотнями тысяч повозок. Несравненно труднее, когда человек не спит, в сознании, бодрствует и не видит и не слышит шума, когда дэва дождит, дэва испускает сильный дождь, среди расходящихся молний, при раскатах грома.“

“Ekamidāhaṁ, pukkusa, samayaṁ ātumāyaṁ viharāmi bhusāgāre. Tena kho pana samayena deve vassante deve gaḷagaḷāyante vijjullatāsu niccharantīsu asaniyā phalantiyā avidūre bhusāgārassa dve kassakā bhātaro hatā cattāro ca balibaddā. Atha kho, pukkusa, ātumāya mahājanakāyo nikkhamitvā yena te dve kassakā bhātaro hatā cattāro ca balibaddā tenupasaṅkami.

„Однажды, Пуккуса, я проживал в Атуме, на току молотильщика. В то время дэва дождил, дэва испускал сильный дождь, среди расходившихся молний и раскатов грома недалеко от тока молотильщика два брата-крестьянина были убиты вместе с четырьмя волами. И тогда, Пуккуса, большая толпа народа вышла из Атумы и пришла к тому месту, где были убиты два брата-крестьянина и четыре вола.

Tena kho panāhaṁ, pukkusa, samayena bhusāgārā nikkhamitvā bhusāgāradvāre abbhokāse caṅkamāmi. Atha kho, pukkusa, aññataro puriso tamhā mahājanakāyā yenāhaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhitaṁ kho ahaṁ, pukkusa, taṁ purisaṁ etadavocaṁ: ‘kiṁ nu kho eso, āvuso, mahājanakāyo sannipatito’ti?

В то время, Пуккуса, я вышел из тока и прогуливался у его двери на открытом воздухе. И вот, Пуккуса, один человек из толпы подошёл ко мне. Подойдя и выразив своё почтение, он встал в одной стороне от меня. И я сказал тому человеку, стоящему в одной стороне от меня: „Друг, зачем собрался здесь народ?“

‘Idāni, bhante, deve vassante deve gaḷagaḷāyante vijjullatāsu niccharantīsu asaniyā phalantiyā dve kassakā bhātaro hatā cattāro ca balibaddā. Ettheso mahājanakāyo sannipatito. Tvaṁ pana, bhante, kva ahosī’ti?

„Досточтимый, только что дэва дождил, дэва испускал сильный дождь, среди расходившихся молний и раскатов грома недалеко от тока молотильщика два брата-крестьянина были убиты вместе с четырьмя волами. Поэтому и собралась толпа людей. Но где же ты был, досточтимый?“

‘Idheva kho ahaṁ, āvuso, ahosin’ti.

„Я, друг, был здесь.“

‘Kiṁ pana, bhante, addasā’ti?

„Но досточтимый, ты видел?“

‘Na kho ahaṁ, āvuso, addasan’ti.

„Друг, я не видел.“

‘Kiṁ pana, bhante, saddaṁ assosī’ti?

„Досточтимый, ты слышал шум?“

‘Na kho ahaṁ, āvuso, saddaṁ assosin’ti.

„Нет, друг, я не слышал.“

‘Kiṁ pana, bhante, sutto ahosī’ti?

„Досточтимый, ты спал?“

‘Na kho ahaṁ, āvuso, sutto ahosin’ti.

„Нет, друг, я не спал.“

‘Kiṁ pana, bhante, saññī ahosī’ti?

„Досточтимый, ты бодрствовал?“

‘Evamāvuso’ti.

„Именно так, друг.“

‘So tvaṁ, bhante, saññī samāno jāgaro deve vassante deve gaḷagaḷāyante vijjullatāsu niccharantīsu asaniyā phalantiyā neva addasa, na pana saddaṁ assosī’ti?

„Ты, досточтимый, не спал, был в сознании и бодрствовал, и однако не видел и не слышал как дэва дождил, дэва испускал сильный дождь, среди расходившихся молний и раскатов грома?“

‘Evamāvuso’ti.

„Именно так, друг.“

Atha kho, pukkusa, tassa purisassa etadahosi: ‘acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho, santena vata bho pabbajitā vihārena viharanti. Yatra hi nāma saññī samāno jāgaro deve vassante deve gaḷagaḷāyante vijjullatāsu niccharantīsu asaniyā phalantiyā neva dakkhati, na pana saddaṁ sossatī’ti. Mayi uḷāraṁ pasādaṁ pavedetvā maṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmī”ti.

И тогда, Пуккуса, тот человек подумал: „Как удивительно, как невероятно то, в каком спокойствии пребывают те, кто отрешился от мирской жизни, что будучи не в состоянии сна, в сознании, бодрствуя такой человек не видит и не слышит шума, когда дэва дождит, дэва испускает сильный дождь, среди расходящихся молний, при раскатах грома!“ И, выразив свою большую приверженность мне, выразив почтение, уважительно обойдя вокруг меня тот человек удалился“.

Evaṁ vutte, pukkuso mallaputto bhagavantaṁ etadavoca: “esāhaṁ, bhante, yo me āḷāre kālāme pasādo taṁ mahāvāte vā ophuṇāmi sīghasotāya vā nadiyā pavāhemi. Abhikkantaṁ, bhante, abhikkantaṁ, bhante. Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya: ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṁ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṁ, bhante, bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṁ maṁ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti.

Когда это было сказано, Пуккуса сказал Благословенному: „Досточтимый, большую приверженность Аларе Каламе я теперь развею по ветру, пусть унесет её течением! Превосходно, о досточтимый! Превосходно, о досточтимый! Как перевёрнутое ставят правильно, открывают скрытое, указывают путь заблудившемуся, вносят светильник во тьму, чтобы имеющие глаза могли видеть образы, так и Благословенный разъяснил истину многими способами. Я иду к Благословенному, Дхамме и монашескому ордену как к прибежищу. Пусть Благословенный считает меня мирским последователем, принявшим прибежище отныне и до конца жизни“.

Atha kho pukkuso mallaputto aññataraṁ purisaṁ āmantesi: “iṅgha me tvaṁ, bhaṇe, siṅgīvaṇṇaṁ yugamaṭṭhaṁ dhāraṇīyaṁ āharā”ti.

Потом Пуккуса обратился к одному человеку: „Любезный, принеси, изысканный комплект одежды золотого цвета, готовый для ношения“.

“Evaṁ, bhante”ti kho so puriso pukkusassa mallaputtassa paṭissutvā taṁ siṅgīvaṇṇaṁ yugamaṭṭhaṁ dhāraṇīyaṁ āhari. Atha kho pukkuso mallaputto taṁ siṅgīvaṇṇaṁ yugamaṭṭhaṁ dhāraṇīyaṁ bhagavato upanāmesi: “idaṁ, bhante, siṅgīvaṇṇaṁ yugamaṭṭhaṁ dhāraṇīyaṁ, taṁ me bhagavā paṭiggaṇhātu anukampaṁ upādāyā”ti.

„Да будет так, досточтимый“, - ответил тот человек Пуккусе, и принёс изысканный комплект одежды золотого цвета, готовый для ношения. Тогда Пуккуса предложил Благословенному изысканный комплект одежды золотого цвета, готовый для ношения, говоря: „Досточтимый, это изысканный комплект одежды золотого цвета, готовый для ношения, пусть Благословенный примет его от меня из сострадания“.

“Tena hi, pukkusa, ekena maṁ acchādehi, ekena ānandan”ti.

„Одень в одну часть комплекта меня, Пуккуса, в другую Ананду“.

“Evaṁ, bhante”ti kho pukkuso mallaputto bhagavato paṭissutvā ekena bhagavantaṁ acchādeti, ekena āyasmantaṁ ānandaṁ.

„Да будет так, досточтимый“, – отвечал Пуккуса Благословенному, и в одну часть комплекта одел Благословенного, а в другую - почтенного Ананду.

Atha kho bhagavā pukkusaṁ mallaputtaṁ dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi. Atha kho pukkuso mallaputto bhagavatā dhammiyā kathāya sandassito samādapito samuttejito sampahaṁsito uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.

Затем Благословенный радовал, восхищал, побуждал и вдохновлял Пуккусу беседой о Дхамме. И Пуккуса, обрадованный, восхищённый, побуждённый и вдохновлённый беседой о Дхамме встал со своего места, выразил почтение Благословенному, уважительно обошёл вокруг него и удалился.

Atha kho āyasmā ānando acirapakkante pukkuse mallaputte taṁ siṅgīvaṇṇaṁ yugamaṭṭhaṁ dhāraṇīyaṁ bhagavato kāyaṁ upanāmesi. Taṁ bhagavato kāyaṁ upanāmitaṁ hataccikaṁ viya khāyati. Atha kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca: “acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante, yāva parisuddho, bhante, tathāgatassa chavivaṇṇo pariyodāto. Idaṁ, bhante, siṅgīvaṇṇaṁ yugamaṭṭhaṁ dhāraṇīyaṁ bhagavato kāyaṁ upanāmitaṁ hataccikaṁ viya khāyatī”ti.

Вскоре после того, как Пуккуса удалился, почтенный Ананда возложил на тело Благословенного изысканный комплект одежды золотого цвета, готовый для ношения. И будучи возложен на тело Благословенного он стал выглядеть как будто его потушили. И почтенный Ананда так сказал Благословенному: „Как удивительно, о досточтимый, как невероятно, сколь ясна и светла кожа Татхагаты! Когда на тело Благословенного был возложен этот изысканный комплект одежды золотого цвета, он стал выглядеть как будто его потушили.“

“Evametaṁ, ānanda, evametaṁ, ānanda, dvīsu kālesu ativiya tathāgatassa kāyo parisuddho hoti chavivaṇṇo pariyodāto. Katamesu dvīsu? Yañca, ānanda, rattiṁ tathāgato anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambujjhati, yañca rattiṁ anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati. Imesu kho, ānanda, dvīsu kālesu ativiya tathāgatassa kāyo parisuddho hoti chavivaṇṇo pariyodāto.

„Именно так, Ананда! Есть два случая, когда тело Татхагаты становится крайне ясным и кожа светлой. Каковы эти два? В ту ночь, Ананда, когда Татхагата становится полностью постигшими посредством непревзойдённого совершенного постижения и в ту ночь, когда он достигает окончательной Ниббаны, войдя в состояние Ниббаны без остатка. В этих двух случаях, Ананда, тело Татхагаты становится крайне ясным и кожа светлой.

Ajja kho panānanda, rattiyā pacchime yāme kusinārāyaṁ upavattane mallānaṁ sālavane antarena yamakasālānaṁ tathāgatassa parinibbānaṁ bhavissati. Āyāmānanda, yena kakudhā nadī tenupasaṅkamissāmā”ti.

И сегодня, Ананда, в третью ночную стражу в саловой роще маллов у поворота на Кусинару, между саловыми деревьями-близнецами свершится достижение Татхагатой окончательной Ниббаны. В путь теперь, Ананда, идем к реке Какудхе“.

“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.

„Да будет так, досточтимый“, – отвечал почтенный Ананда Благословенному.

Siṅgīvaṇṇaṁ yugamaṭṭhaṁ, pukkuso abhihārayi; Tena acchādito satthā, hemavaṇṇo asobhathāti.

Изысканный комплект золотой одежды поднёс Пуккуса. В него был облачён Учитель, сияя золотым светом.

(…)

Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena kakudhā nadī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā kakudhaṁ nadiṁ ajjhogāhetvā nhatvā ca pivitvā ca paccuttaritvā yena ambavanaṁ tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā āyasmantaṁ cundakaṁ āmantesi: “iṅgha me tvaṁ, cundaka, catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ paññapehi, kilantosmi, cundaka, nipajjissāmī”ti.

Окружённый большим собранием бхикку, Благословенный приблизился к реке Какудхе, и, спустившись к воде, омыл тело и утолил жажду. Выйдя на берег он пошёл в манговую рощу. И придя, он обратился к почтенному Чундаке: „Пожалуйста, Чундака, постели мою накидку, сложенную вчетверо. Я устал и собираюсь лечь“.

“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā cundako bhagavato paṭissutvā catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ paññapesi. Atha kho bhagavā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṁ kappesi pāde pādaṁ accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṁ manasikaritvā. Āyasmā pana cundako tattheva bhagavato purato nisīdi.

„Да будет так, досточтимый“, – отвечал почтенный Чундака Благословенному и постелил накидку, сложенную вчетверо. И Благословенный прилёг на правый бок, в позе льва, положив одну ногу на другую со смещением, внимательно и с памятованием, подумав о времени, когда надо проснуться. И почтенный Чундака сел перед Благословенным.

Gantvāna buddho nadikaṁ kakudhaṁ, Acchodakaṁ sātudakaṁ vippasannaṁ; Ogāhi satthā akilantarūpo, Tathāgato appaṭimo ca loke.

К реке Какудхе приблизился Будда - чистой, приятной, прозрачной. Погрузил туда Учитель своё сильно уставшее тело. Татхагата несравненный в мире.

Nhatvā ca pivitvā cudatāri satthā, Purakkhato bhikkhugaṇassa majjhe; Vattā pavattā bhagavā idha dhamme, Upāgami ambavanaṁ mahesi.

Помывшись и попив, учитель вышел, будучи главой среди группы бхикку. Благословенный, проповедник и учитель Дхаммы здесь, Великий провидец пошёл к Манговой роще

Āmantayi cundakaṁ nāma bhikkhuṁ, Catugguṇaṁ santhara me nipajjaṁ; So codito bhāvitattena cundo, Catugguṇaṁ santhari khippameva; Nipajji satthā akilantarūpo, Cundopi tattha pamukhe nisīdīti.

и сказал он бхикку Чундаке: „Постели мне четырёхслойную для лежания“. И Чунда, по указанию Развившего себя быстро расстелил четырёхслойную. Сильно уставший телом, Учитель прилёг, и Чунда сел на перед ним.

Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

И Благословенный обратился к почтенному Ананде:

“siyā kho panānanda, cundassa kammāraputtassa koci vippaṭisāraṁ uppādeyya: ‘tassa te, āvuso cunda, alābhā tassa te dulladdhaṁ, yassa te tathāgato pacchimaṁ piṇḍapātaṁ paribhuñjitvā parinibbuto’ti. Cundassa, ānanda, kammāraputtassa evaṁ vippaṭisāro paṭivinetabbo: ‘tassa te, āvuso cunda, lābhā tassa te suladdhaṁ, yassa te tathāgato pacchimaṁ piṇḍapātaṁ paribhuñjitvā parinibbuto. Sammukhā metaṁ, āvuso cunda, bhagavato sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ:

„Теперь может статься, Ананда, что кто-то может попытаться вызвать у Чунды, сына мастера по металлам, сожаление о своём поступке, говоря: „Не досталось тебе заслуг, друг Чунда, трудно тебе, Чунда, будет обрести человеческое рождение, из-за того, что Татхагата, приняв от тебя последнюю трапезу, достиг окончательной Ниббаны“. Но это сожаление Чунды о своём поступке, Ананда, нужно рассеять, говоря: „Благо заслуг тебе, друг Чунда, легко тебе, друг Чунда, будет обрести человеческое рождение из-за того, что Татхагата, приняв от тебя последнюю трапезу, достиг окончательной Ниббаны. Друг Чунда, от самого Благословенного я слышал, от него узнал:

dveme piṇḍapātā samasamaphalā samavipākā, ativiya aññehi piṇḍapātehi mahapphalatarā ca mahānisaṁsatarā ca. Katame dve? Yañca piṇḍapātaṁ paribhuñjitvā tathāgato anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambujjhati, yañca piṇḍapātaṁ paribhuñjitvā tathāgato anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati. Ime dve piṇḍapātā samasamaphalā samavipākā, ativiya aññehi piṇḍapātehi mahapphalatarā ca mahānisaṁsatarā ca.

„Два подношения пищи дают одинаковый плод, одинаковый результат и сильно превосходят другие подношения пищи в плоде и преимуществах. Каковы же эти два? То подношение, съев которое Татхагата становится полностью постигшим посредством непревзойдённого совершенного постижения и то, съев которое Тахагата достигает окончательной Ниббаны, входя в состояние Ниббаны без остатка. Эти два подношения пищи дают одинаковый плод, одинаковый результат и сильно превосходят другие подношения пищи в плоде и преимуществах.

Āyusaṁvattanikaṁ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṁ upacitaṁ, vaṇṇasaṁvattanikaṁ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṁ upacitaṁ, sukhasaṁvattanikaṁ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṁ upacitaṁ, yasasaṁvattanikaṁ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṁ upacitaṁ, saggasaṁvattanikaṁ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṁ upacitaṁ, ādhipateyyasaṁvattanikaṁ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṁ upacitan’ti. Cundassa, ānanda, kammāraputtassa evaṁ vippaṭisāro paṭivinetabbo”ti.

Почтенным Чундой накоплена благая камма, ведущая к долгой жизни, почтенным Чундой накоплена благая камма, ведущая к красоте, почтенным Чундой накоплена благая камма, ведущая к счастью, почтенным Чундой накоплена благая камма, ведущая к славе, почтенным Чундой накоплена благая камма, ведущая к благим мирам, почтенным Чундой накоплена благая камма, ведущая к владычеству. Вот как следует рассеять сожаление Чунды о своём поступке“.

Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi:

И тогда Благословенный, поняв это, в то самое время воскликнул:

“Dadato puññaṁ pavaḍḍhati, Saṁyamato veraṁ na cīyati; Kusalo ca jahāti pāpakaṁ, Rāgadosamohakkhayā sanibbuto”ti.

„От дарения возрастает заслуга. От обуздания себя не копится ненависть. Умелый отбрасывает зло. С прекращением страсти, отвращения и неведения он потушен.“

Catuttho bhāṇavāro.

Закончен четвёртый фрагмент декламации.

26. Yamakasālā

Саловые деревья-близнецы

Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: “āyāmānanda, yena hiraññavatiyā nadiyā pārimaṁ tīraṁ, yena kusinārā upavattanaṁ mallānaṁ sālavanaṁ tenupasaṅkamissāmā”ti.

Благословенный обратился к почтенному Ананде: „В путь, Ананда! – перейдём на дальний берег реки Хираннявати и отправимся в саловую рощу маллов, к повороту на Кусинару“.

“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena hiraññavatiyā nadiyā pārimaṁ tīraṁ, yena kusinārā upavattanaṁ mallānaṁ sālavanaṁ tenupasaṅkami. upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: “iṅgha me tvaṁ, ānanda, antarena yamakasālānaṁ uttarasīsakaṁ mañcakaṁ paññapehi, kilantosmi, ānanda, nipajjissāmī”ti.

„Да будет так, досточтимый“, – отвечал почтенный Ананда Благословенному. И Благословенный, вместе с большим собранием бхикку, перешёл на дальний берег реки Хираннявати и отправился в саловую рощу маллов к повороту на Кусинару. Придя он обратился к почтенному Ананде: „Пожалуйста, Ананда, приготовь для меня постель головою к северу, между деревьями-близнецами. Я устал, Ананда, и хотел бы лечь“.

“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā antarena yamakasālānaṁ uttarasīsakaṁ mañcakaṁ paññapesi. Atha kho bhagavā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṁ kappesi pāde pādaṁ accādhāya sato sampajāno.

„Да будет так, досточтимый“, – ответил почтенный Ананда Благословенному. И приготовил постель головой к северу, между деревьями-близнецами. И Благословенный прилёг на правый бок, в позе льва, положив одну ногу на другую со смещением, внимательно и с памятованием.

Tena kho pana samayena yamakasālā sabbaphāliphullā honti akālapupphehi. Te tathāgatassa sarīraṁ okiranti ajjhokiranti abhippakiranti tathāgatassa pūjāya. Dibbānipi mandāravapupphāni antalikkhā papatanti, tāni tathāgatassa sarīraṁ okiranti ajjhokiranti abhippakiranti tathāgatassa pūjāya. Dibbānipi candanacuṇṇāni antalikkhā papatanti, tāni tathāgatassa sarīraṁ okiranti ajjhokiranti abhippakiranti tathāgatassa pūjāya. Dibbānipi tūriyāni antalikkhe vajjanti tathāgatassa pūjāya. Dibbānipi saṅgītāni antalikkhe vattanti tathāgatassa pūjāya.

В то время саловые деревья-близнецы полностью расцвели, были не по сезону усыпаны цветами. Они падали на тело Татхагаты, сыпались, лились потоком, выражая ему почтение. Небесные цветы Мандарава исходили с неба, падали на тело Татхагаты, сыпались, лились потоком, выражая ему почтение. Небесные сандаловые порошки исходили с неба, падали на тело Татхагаты, сыпались, лились потоком, выражая ему почтение. Небесные музыкальные инструменты играли в небе, выражая почтение Татхагате. Небесные песни звучали в небе во славу Татхагаты.

Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: “sabbaphāliphullā kho, ānanda, yamakasālā akālapupphehi. Te tathāgatassa sarīraṁ okiranti ajjhokiranti abhippakiranti tathāgatassa pūjāya. Dibbānipi mandāravapupphāni antalikkhā papatanti, tāni tathāgatassa sarīraṁ okiranti ajjhokiranti abhippakiranti tathāgatassa pūjāya. Dibbānipi candanacuṇṇāni antalikkhā papatanti, tāni tathāgatassa sarīraṁ okiranti ajjhokiranti abhippakiranti tathāgatassa pūjāya. Dibbānipi tūriyāni antalikkhe vajjanti tathāgatassa pūjāya. Dibbānipi saṅgītāni antalikkhe vattanti tathāgatassa pūjāya. Na kho, ānanda, ettāvatā tathāgato sakkato vā hoti garukato vā mānito vā pūjito vā apacito vā. Yo kho, ānanda, bhikkhu vā bhikkhunī vā upāsako vā upāsikā vā dhammānudhammappaṭipanno viharati sāmīcippaṭipanno anudhammacārī, so tathāgataṁ sakkaroti garuṁ karoti māneti pūjeti apaciyati, paramāya pūjāya. Tasmātihānanda, dhammānudhammappaṭipannā viharissāma sāmīcippaṭipannā anudhammacārinoti. Evañhi vo, ānanda, sikkhitabban”ti.

Тогда Благословенный обратился к почтенному Ананде: „Ананда, саловые деревья-близнецы полностью расцвели, не по сезону усыпаны цветами. Они падают на тело Татхагаты, сыпятся, льются потоком, выражая ему почтение. Небесные цветы Мандарава исходят с неба, падают на тело Татхагаты, сыпятся, льются потоком, выражают ему почтение. Небесные сандаловые порошки исходят с неба, падают на тело Татхагаты, сыпятся, льются потоком, выражая ему почтение. Небесные музыкальные инструменты играют в небе, выражая почтение Татхагате. Небесные песни звучат в небе во славу Татхагаты. Но, Ананда, не этим Татхагате было выражено уважение, преклонение, почтение, почитание и поклонение. А те бхикку и бхиккуни, мирские последователи и мирские последовательницы, которые живут, практикуя Дхамму в соответствии с Дхаммой, прошли по верному пути, живут согласно Дхамме - они высшим почтением уважают, преклоняются, чтят, почитают и поклоняются Татхагате. Потому, Ананда: „Мы будем жить, практикуя Дхамму в соответствии с Дхаммой, пройдём по верному пути, будем жить согласно Дхамме“ - вот как вы, Ананда, должны упражняться“.

27. Upavāṇatthera

Старший бхикку Упавана

Tena kho pana samayena āyasmā upavāṇo bhagavato purato ṭhito hoti bhagavantaṁ bījayamāno. Atha kho bhagavā āyasmantaṁ upavāṇaṁ apasāresi: “apehi, bhikkhu, mā me purato aṭṭhāsī”ti.

В это самое время почтенный Упавана стоял перед Благословенным, обмахивая его. И Благословенный велел подвинуться почтенному Упаване: „Отойди в сторону, бхикку, не стой передо мной“.

Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi: “ayaṁ kho āyasmā upavāṇo dīgharattaṁ bhagavato upaṭṭhāko santikāvacaro samīpacārī. Atha ca pana bhagavā pacchime kāle āyasmantaṁ upavāṇaṁ apasāreti: ‘apehi, bhikkhu, mā me purato aṭṭhāsī’ti. Ko nu kho hetu, ko paccayo, yaṁ bhagavā āyasmantaṁ upavāṇaṁ apasāreti: ‘apehi, bhikkhu, mā me purato aṭṭhāsī’”ti?

И подумал почтенный Ананда: „Почтенный Упавана долгое время был помощником Благословенного, держался рядом, был неподалёку. И вот в последние минуты Благословенный велел почтенному Упаване подвинуться: „Отойди в сторону, бхикку, не стой передо мной“. Каково же основание, какова причина, по которой Благословенный велел почтенному Упаване подвинуться: „Отойди в сторону, бхикку, не стой передо мной“?

Atha kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca: “ayaṁ, bhante, āyasmā upavāṇo dīgharattaṁ bhagavato upaṭṭhāko santikāvacaro samīpacārī. Atha ca pana bhagavā pacchime kāle āyasmantaṁ upavāṇaṁ apasāreti: ‘apehi, bhikkhu, mā me purato aṭṭhāsī’ti. Ko nu kho, bhante, hetu, ko paccayo, yaṁ bhagavā āyasmantaṁ upavāṇaṁ apasāreti: ‘apehi, bhikkhu, mā me purato aṭṭhāsī’”ti?

И почтенный Ананда так сказал Благословенному: „О досточтимый, почтенный Упавана долгое время был помощником Благословенного, держался рядом, был неподалёку. И вот в последние минуты Благословенный велел почтенному Упаване подвинуться: „Отойди в сторону, бхикку, не стой прямо передо мной“. Досточтимый, каково же основание, какова причина, по которой Благословенный велел почтенному Упаване подвинуться: „Отойди в сторону, бхикку, не стой передо мной“?

“Yebhuyyena, ānanda, dasasu lokadhātūsu devatā sannipatitā tathāgataṁ dassanāya. Yāvatā, ānanda, kusinārā upavattanaṁ mallānaṁ sālavanaṁ samantato dvādasa yojanāni, natthi so padeso vālaggakoṭinittudanamattopi mahesakkhāhi devatāhi apphuṭo. Devatā, ānanda, ujjhāyanti: ‘dūrā ca vatamha āgatā tathāgataṁ dassanāya. Kadāci karahaci tathāgatā loke uppajjanti arahanto sammāsambuddhā. Ajjeva rattiyā pacchime yāme tathāgatassa parinibbānaṁ bhavissati. Ayañca mahesakkho bhikkhu bhagavato purato ṭhito ovārento, na mayaṁ labhāma pacchime kāle tathāgataṁ dassanāyā’”ti.

„Ананда, дэвы десяти мировых элементов по большей части собрались здесь, чтобы увидеть Татхагату. Ананда, на расстоянии двенадцати йоджан вокруг саловой рощи маллов у поворота на Кусинару, нет места, которого можно было бы коснуться кончиком волоса и оно не было бы заполнено могучими дэвами. И эти дэвы, Ананда, возмущаются: „Издалека явились мы, дабы посмотреть на Татхагату. Редко появляются в мире Татхагаты, достойные (араханты), постигшие в совершенстве. И сегодня в последнюю ночную стражу свершится достижение Татхагатой окончательной Ниббаны. И этот могучий бхикку стоит пред Татхагатой, заслоняя его, не даёт нам посмотреть на Татхагату в последний раз“.

“Kathaṁbhūtā pana, bhante, bhagavā devatā manasikarotī”ti?

„Но какого рода дэвам внимает досточтимый Благословенный?“

“Santānanda, devatā ākāse pathavīsaññiniyo kese pakiriya kandanti, bāhā paggayha kandanti, chinnapātaṁ papatanti, āvaṭṭanti, vivaṭṭanti: ‘atikhippaṁ bhagavā parinibbāyissati, atikhippaṁ sugato parinibbāyissati, atikhippaṁ cakkhuṁ loke antaradhāyissatī’ti.

„Есть Ананда, дэвы, в небе распознающие землю, которые с растрёпанными волосами рыдают, заламывая руки рыдают, падают как подкошенные, крутятся из стороны в сторону: „Слишком скоро Благословенный достигнет окончательной Ниббаны, слишком скоро Достигший блага достигнет окончательной Ниббаны, слишком скоро Провидец исчезнет в мире“.

Santānanda, devatā pathaviyaṁ pathavīsaññiniyo kese pakiriya kandanti, bāhā paggayha kandanti, chinnapātaṁ papatanti, āvaṭṭanti, vivaṭṭanti: ‘atikhippaṁ bhagavā parinibbāyissati, atikhippaṁ sugato parinibbāyissati, atikhippaṁ cakkhuṁ loke antaradhāyissatī’ti.

„Есть Ананда, дэвы, на земле распознающие землю, которые с растрёпанными волосами рыдают, заламывая руки рыдают, падают как подкошенные, крутятся из стороны в сторону: „Слишком скоро Благословенный достигнет окончательной Ниббаны, слишком скоро Достигший блага достигнет окончательной Ниббаны, слишком скоро Провидец исчезнет в мире“.

Yā pana tā devatā vītarāgā, tā satā sampajānā adhivāsenti: ‘aniccā saṅkhārā, taṁ kutettha labbhā’”ti.

Но те дэвы, что избавились от страсти, переносят внимательно и с памятованием: „Конструированное непостоянно, разве можно добиться иного?“.

28. Catusaṁvejanīyaṭhāna

Четыре места, порождающие чувство срочности

“Pubbe, bhante, disāsu vassaṁvuṭṭhā bhikkhū āgacchanti tathāgataṁ dassanāya. Te mayaṁ labhāma manobhāvanīye bhikkhū dassanāya, labhāma payirupāsanāya. Bhagavato pana mayaṁ, bhante, accayena na labhissāma manobhāvanīye bhikkhū dassanāya, na labhissāma payirupāsanāyā”ti.

„Досточтимый, раньше, проведя сезон дождей в разных местностях, бхикку отправлялись, чтобы посетить Татхагату. Мы получали возможность увидеться с развивающими ум бхикку, получали возможность встречаться с ними. И теперь после ухода Благословенного, мы не получим возможности увидеться с развивающими ум бхикку, не получим возможность встречаться с ними.“

“Cattārimāni, ānanda, saddhassa kulaputtassa dassanīyāni saṁvejanīyāni ṭhānāni. Katamāni cattāri? ‘Idha tathāgato jāto’ti, ānanda, saddhassa kulaputtassa dassanīyaṁ saṁvejanīyaṁ ṭhānaṁ. ‘Idha tathāgato anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddho’ti, ānanda, saddhassa kulaputtassa dassanīyaṁ saṁvejanīyaṁ ṭhānaṁ. ‘Idha tathāgatena anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavattitan’ti, ānanda, saddhassa kulaputtassa dassanīyaṁ saṁvejanīyaṁ ṭhānaṁ. ‘Idha tathāgato anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbuto’ti, ānanda, saddhassa kulaputtassa dassanīyaṁ saṁvejanīyaṁ ṭhānaṁ. Imāni kho, ānanda, cattāri saddhassa kulaputtassa dassanīyāni saṁvejanīyāni ṭhānāni.

„Есть четыре места, Ананда, которые убеждённому выходцу из рода стоит увидеть и которые порождают чувство срочности. Каковы же эти четыре? „Здесь Татхагата родился“ - это, Ананда, место, которое убеждённому выходцу из рода стоит увидеть и которое порождает чувство срочности. „Здесь Татхагата стал полностью постигшим посредством непревзойдённого совершенного постижения“ - это, Ананда, место, которое убеждённому выходцу из рода стоит увидеть и которое порождает чувство срочности. „Здесь Татхагатой было повёрнуто непревзойдённое колесо Дхаммы“ - это, Ананда, место, которое убеждённому выходцу из рода стоит увидеть и которое порождает чувство срочности. „Здесь Татхагата достиг окончательной Ниббаны войдя в состояние Ниббаны без остатка“ - это, Ананда, место, которое убеждённому выходцу из рода стоит увидеть и которое порождает чувство срочности. Таковы, Ананда, четыре места, которые убеждённому выходцу из рода стоит увидеть и которые порождают чувство срочности.

Āgamissanti kho, ānanda, saddhā bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo: ‘idha tathāgato jāto’tipi, ‘idha tathāgato anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddho’tipi, ‘idha tathāgatena anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavattitan’tipi, ‘idha tathāgato anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbuto’tipi. Ye hi keci, ānanda, cetiyacārikaṁ āhiṇḍantā pasannacittā kālaṁ karissanti, sabbe te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjissantī”ti.

О Ананда, придут убеждённые бхикку, бхиккуни, мирские последователи и мирские последовательницы, думая: „здесь Татхагата родился“, “здесь Татхагата стал полностью постигшим посредством непревзойдённого совершенного постижения“, “здесь Татхагатой было повёрнуто непревзойдённое колесо Дхаммы“, здесь Татхагата достиг окончательной Ниббаны войдя в состояние Ниббаны без остатка“. И те, Ананда, кто во время паломнического путешествия умрёт с приверженным умом, все они после разрушения тела, после смерти, возродятся в счастливом мире.“

29. Ānandapucchākathā

Рассказ о вопросах Ананды

“Kathaṁ mayaṁ, bhante, mātugāme paṭipajjāmā”ti?

„Досточтимый, как нам следует вести себя в отношении женщин?“

“Adassanaṁ, ānandā”ti.

„Не смотрите на них, Ананда!“

“Dassane, bhagavā, sati kathaṁ paṭipajjitabban”ti?

„О Благословенный, но если мы видим их, как поступать?“

“Anālāpo, ānandā”ti.

„Не разговаривайте, Ананда!“

“Ālapantena pana, bhante, kathaṁ paṭipajjitabban”ti?

„Но если они обратились к нам, как поступать?“

“Sati, ānanda, upaṭṭhāpetabbā”ti.

„Ананда, следует установить памятование.“

“Kathaṁ mayaṁ, bhante, tathāgatassa sarīre paṭipajjāmā”ti?

„Досточтимый, как нам следует поступить с телом Татхагаты?“

“Abyāvaṭā tumhe, ānanda, hotha tathāgatassa sarīrapūjāya. Iṅgha tumhe, ānanda, sāratthe ghaṭatha anuyuñjatha, sāratthe appamattā ātāpino pahitattā viharatha. Santānanda, khattiyapaṇḍitāpi brāhmaṇapaṇḍitāpi gahapatipaṇḍitāpi tathāgate abhippasannā, te tathāgatassa sarīrapūjaṁ karissantī”ti.

„Не утруждайте себя, Ананда, почтением телу Татхагаты. Вам, Ананда, надлежит стремиться к высшей цели, заниматься для достижения этого. Живите ради высшей цели небеспечно, пылко и ревностно. Есть, Ананда, мудрые кшатрии, мудрые брахманы, мудрые домохозяева, которые привержены Татхагате, они окажут почёт телу Татхагаты.“

“Kathaṁ pana, bhante, tathāgatassa sarīre paṭipajjitabban”ti?

„Но как, о досточтимый, следует поступить с телом Татхагаты?“

“Yathā kho, ānanda, rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjanti, evaṁ tathāgatassa sarīre paṭipajjitabban”ti.

„Как поступают с телом поворачивающего колесо царя, так же должно поступить и с телом Татхагаты“.

“Kathaṁ pana, bhante, rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjantī”ti?

„Но как, о досточтимый, поступают с телом поворачивающего колесо царя?“

“Rañño, ānanda, cakkavattissa sarīraṁ ahatena vatthena veṭhenti, ahatena vatthena veṭhetvā vihatena kappāsena veṭhenti, vihatena kappāsena veṭhetvā ahatena vatthena veṭhenti. Etenupāyena pañcahi yugasatehi rañño cakkavattissa sarīraṁ veṭhetvā āyasāya teladoṇiyā pakkhipitvā aññissā āyasāya doṇiyā paṭikujjitvā sabbagandhānaṁ citakaṁ karitvā rañño cakkavattissa sarīraṁ jhāpenti. Cātumahāpathe rañño cakkavattissa thūpaṁ karonti. Evaṁ kho, ānanda, rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjanti. Yathā kho, ānanda, rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjanti, evaṁ tathāgatassa sarīre paṭipajjitabbaṁ. Cātumahāpathe tathāgatassa thūpo kātabbo. Tattha ye mālaṁ vā gandhaṁ vā cuṇṇakaṁ vā āropessanti vā abhivādessanti vā cittaṁ vā pasādessanti tesaṁ taṁ bhavissati dīgharattaṁ hitāya sukhāya.

„Тело поворачивающего колесо царя, Ананда, обёртывают новой льняной тканью, и обернув новой льняной тканью, оборачивают чёсаным хлопком. Обернув чёсаным хлопком, оборачивают новой льняной тканью. Обернув таким образом тело поворачивающего колесо царя пятьюстами слоями обоих видов, его помещают в металлическое корыто с маслом и покрывают другим металлическим корытом. Затем сооружают погребальный костёр полностью из благовонных материалов и сжигают тело поворачивающего колесо царя. На пересечении дорог воздвигают ступу поворачивающему колесо царю. Вот так поступают, Ананда, с телом поворачивающего колесо царя. И так же, как поступают с телом поворачивающего колесо царя, следует поступить с телом Татхагаты. На пересечении дорог следует воздвигнуть ступу Татхагате. И тот, кто принесёт к ней цветы, благоуханные вещества или сандаловый порошок, или выразит почтение или чей ум успокоится – тому это принесёт благо и счастье надолго.“

30. Thūpārahapuggala

Личности, достойные ступы

Cattārome, ānanda, thūpārahā. Katame cattāro? Tathāgato arahaṁ sammāsambuddho thūpāraho, paccekasambuddho thūpāraho, tathāgatassa sāvako thūpāraho, rājā cakkavattī thūpārahoti.

„Ананда, эти четверо достойны ступы. Какие четверо? Татхагата, достойный (арахант), постигший в совершенстве достоин ступы, паччекабудда достоин ступы, последователь Татхагаты достоин ступы, поворачивающий колесо царь достоин ступы.

Kiñcānanda, atthavasaṁ paṭicca tathāgato arahaṁ sammāsambuddho thūpāraho? ‘Ayaṁ tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa thūpo’ti, ānanda, bahujanā cittaṁ pasādenti. Te tattha cittaṁ pasādetvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjanti. Idaṁ kho, ānanda, atthavasaṁ paṭicca tathāgato arahaṁ sammāsambuddho thūpāraho.

И почему, Ананда, Татхагата, достойный (арахант), постигший в совершенстве достоин ступы? У многих людей успокоится ум при мысли: „Это ступа того благословенного, достойного (араханта), постигшего в совершенстве“. С успокоенным там умом по разрушении тела после смерти они возродятся в благом уделе, счастливом мире. Вот почему, Ананда, Татхагата, достойный (арахант), постигший в совершенстве достоин ступы.

Kiñcānanda, atthavasaṁ paṭicca paccekasambuddho thūpāraho? ‘Ayaṁ tassa bhagavato paccekasambuddhassa thūpo’ti, ānanda, bahujanā cittaṁ pasādenti. Te tattha cittaṁ pasādetvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjanti. Idaṁ kho, ānanda, atthavasaṁ paṭicca paccekasambuddho thūpāraho.

И почему, Ананда, паччекабудда достоин ступы? У многих людей успокоится ум при мысли: „Это ступа того благословенного паччекабудды“. С успокоенным там умом по разрушении тела после смерти они возродятся в благом уделе, счастливом мире. Вот почему, Ананда, паччекабудда достоин ступы.

Kiñcānanda, atthavasaṁ paṭicca tathāgatassa sāvako thūpāraho? ‘Ayaṁ tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa sāvakassa thūpo’ti, ānanda, bahujanā cittaṁ pasādenti. Te tattha cittaṁ pasādetvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjanti. Idaṁ kho, ānanda, atthavasaṁ paṭicca tathāgatassa sāvako thūpāraho.

И почему, Ананда, ученик Татхагаты достоин ступы? У многих людей успокоится ум при мысли: „Это ступа ученика того благословенного, достойного (араханта), постигшего в совершенстве“. С успокоенным там умом по разрушении тела после смерти они возродятся в благом уделе, счастливом мире. Вот почему, Ананда, ученик Татхагаты достоин ступы.

Kiñcānanda, atthavasaṁ paṭicca rājā cakkavattī thūpāraho? ‘Ayaṁ tassa dhammikassa dhammarañño thūpo’ti, ānanda, bahujanā cittaṁ pasādenti. Te tattha cittaṁ pasādetvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjanti. Idaṁ kho, ānanda, atthavasaṁ paṭicca rājā cakkavattī thūpāraho.

И почему, Ананда, поворачивающий колесо царь достоин ступы? У многих людей успокоится ум при мысли: „Это ступа того праведного и справедливого царя“. С успокоенным там умом по разрушении тела после смерти они возродятся в благом уделе, счастливом мире. Вот почему, Ананда, поворачивающий колесо царь достоин ступы.

Ime kho, ānanda, cattāro thūpārahā”ti.

Эти четверо, Ананда, достойны ступы.“

31. Ānandaacchariyadhamma

Удивительные качества Ананды

Atha kho āyasmā ānando vihāraṁ pavisitvā kapisīsaṁ ālambitvā rodamāno aṭṭhāsi: “ahañca vatamhi sekho sakaraṇīyo, satthu ca me parinibbānaṁ bhavissati, yo mama anukampako”ti.

Тогда почтенный Ананда пошёл в помещение. Там он стоял, опираясь на дверную перемычку, и рыдал: „Увы, я остаюсь ещё учащимся и мне есть что делать. Учитель, который столь милосерден ко мне, вот-вот достигнет окончательной Ниббаны!“.

Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi: “kahaṁ nu kho, bhikkhave, ānando”ti?

И Благословенный в то время обратился к бхикку: „Бхикку, где Ананда?“

“Eso, bhante, āyasmā ānando vihāraṁ pavisitvā kapisīsaṁ ālambitvā rodamāno ṭhito: ‘ahañca vatamhi sekho sakaraṇīyo, satthu ca me parinibbānaṁ bhavissati, yo mama anukampako’”ti.

„Досточтимый, этот почтенный Ананда, войдя в помещение стоит, опираясь на дверную перемычку, и рыдает: „Увы, я остаюсь ещё учащимся и мне есть что делать. Учитель, который столь милосерден ко мне, вот-вот достигнет окончательной Ниббаны!“.

Atha kho bhagavā aññataraṁ bhikkhuṁ āmantesi: “ehi tvaṁ, bhikkhu, mama vacanena ānandaṁ āmantehi: ‘satthā taṁ, āvuso ānanda, āmantetī’”ti.

Тогда Благословенный обратился к одному бхикку: „Пойди, позови Ананду от моего имени, и скажи ему: „Друг Ананда, Учитель зовет тебя“.

“Evaṁ, bhante”ti kho so bhikkhu bhagavato paṭissutvā yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca: “satthā taṁ, āvuso ānanda, āmantetī”ti.

„Да будет так, досточтимый“, – отвечал тот бхикку Благословенному. И пошел на то место, где был Ананда и сказал ему: „Друг Ананда, Учитель зовет тебя“.

“Evamāvuso”ti kho āyasmā ānando tassa bhikkhuno paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ ānandaṁ bhagavā etadavoca:

„Хорошо, друг“, – ответил Ананда тому бхикку и пошёл к Благословенному. Придя и выразив ему почтение почтенный Ананда сел в одной стороне от него. Сидящему в одной стороне почтенному Ананде Благословенный сказал так:

“alaṁ, ānanda, mā soci mā paridevi, nanu etaṁ, ānanda, mayā paṭikacceva akkhātaṁ: ‘sabbeheva piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo aññathābhāvo’; taṁ kutettha, ānanda, labbhā. Yaṁ taṁ jātaṁ bhūtaṁ saṅkhataṁ palokadhammaṁ, ‘taṁ vata tathāgatassāpi sarīraṁ mā palujjī’ti netaṁ ṭhānaṁ vijjati. Dīgharattaṁ kho te, ānanda, tathāgato paccupaṭṭhito mettena kāyakammena hitena sukhena advayena appamāṇena, mettena vacīkammena hitena sukhena advayena appamāṇena, mettena manokammena hitena sukhena advayena appamāṇena. Katapuññosi tvaṁ, ānanda, padhānamanuyuñja, khippaṁ hohisi anāsavo”ti.

„Довольно, Ананда! Не печалься, не причитай. Разве раньше я не учил: „всё приятное и милое подвержено изменению, расставанию и становлению другим.“ Поэтому, Ананда, разве можно добиться, чтобы не разрушилось рождённое, ставшее, сконструированное и подверженное разрушению. Это не возможно. Долгое время, Ананда, ты служил Татхагате дружелюбными поступками тела с благом, со счастьем, с постоянством, неограниченно, дружелюбными поступками речи с благом, со счастьем, с постоянством, неограниченно, дружелюбными поступками ума с благом, со счастьем, с постоянством, неограниченно. Ты совершил благие дела, Ананда, прилагай усилия, скоро станешь свободным от влечений.“

Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi:

После этого Благословенный обратился к бхикку:

“yepi te, bhikkhave, ahesuṁ atītamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā, tesampi bhagavantānaṁ etapparamāyeva upaṭṭhākā ahesuṁ, seyyathāpi mayhaṁ ānando. Yepi te, bhikkhave, bhavissanti anāgatamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā, tesampi bhagavantānaṁ etapparamāyeva upaṭṭhākā bhavissanti, seyyathāpi mayhaṁ ānando. Paṇḍito, bhikkhave, ānando; medhāvī, bhikkhave, ānando. Jānāti ‘ayaṁ kālo tathāgataṁ dassanāya upasaṅkamituṁ bhikkhūnaṁ, ayaṁ kālo bhikkhunīnaṁ, ayaṁ kālo upāsakānaṁ, ayaṁ kālo upāsikānaṁ, ayaṁ kālo rañño rājamahāmattānaṁ titthiyānaṁ titthiyasāvakānan’ti.

„Бхикку, кто в прошлом были достойными (арахантами), постигшими в совершенстве, у тех благословенных были такие же главные помощники, как у меня Ананда. И кто в будущем будет достойными (арахантами), постигшими в совершенстве, у тех благословенных будут такие же главные помощники, как у меня Ананда. Мудрый человек, бхикку, Ананда, умный человек, бхикку, Ананда. Он знает должное время, когда бхикку следует приходить и повидаться с Татхагатой, должное время для бхиккуни, должное время для мирских последователей, должное время для мирских последовательниц, должное время для правителей, министров, последователей других учений, учеников последователей других учений.

Cattārome, bhikkhave, acchariyā abbhutā dhammā ānande. Katame cattāro? Sace, bhikkhave, bhikkhuparisā ānandaṁ dassanāya upasaṅkamati, dassanena sā attamanā hoti. Tatra ce ānando dhammaṁ bhāsati, bhāsitenapi sā attamanā hoti. Atittāva, bhikkhave, bhikkhuparisā hoti, atha kho ānando tuṇhī hoti. Sace, bhikkhave, bhikkhunīparisā ānandaṁ dassanāya upasaṅkamati, dassanena sā attamanā hoti. Tatra ce ānando dhammaṁ bhāsati, bhāsitenapi sā attamanā hoti. Atittāva, bhikkhave, bhikkhunīparisā hoti, atha kho ānando tuṇhī hoti. Sace, bhikkhave, upāsakaparisā ānandaṁ dassanāya upasaṅkamati, dassanena sā attamanā hoti. Tatra ce ānando dhammaṁ bhāsati, bhāsitenapi sā attamanā hoti. Atittāva, bhikkhave, upāsakaparisā hoti, atha kho ānando tuṇhī hoti. Sace, bhikkhave, upāsikāparisā ānandaṁ dassanāya upasaṅkamati, dassanena sā attamanā hoti. Tatra ce ānando dhammaṁ bhāsati, bhāsitenapi sā attamanā hoti. Atittāva, bhikkhave, upāsikāparisā hoti, atha kho ānando tuṇhī hoti. Ime kho, bhikkhave, cattāro acchariyā abbhutā dhammā ānande.

Бхикку, у Ананды есть четыре удивительных и невероятных качества. Каковы же эти четыре? Если собрание бхикку приходит, чтобы увидеть Ананду, они радуются, видя его. Если Ананда говорит о Дхамме, они радуются его речи. И когда Ананда смолкает, собрание бхикку ещё не насытилось. Если собрание бхиккуни приходит, чтобы увидеть Ананду, они радуются, видя его. Если Ананда говорит о Дхамме, они радуются его речи. И когда Ананда смолкает, собрание бхиккуни ещё не насытилось. Если собрание мирских последователей приходит, чтобы увидеть Ананду, они радуются, видя его. Если Ананда говорит о Дхамме, они радуются его речи. И когда Ананда смолкает, собрание мирских последователей ещё не насытилось. Если собрание мирских последовательниц приходит, чтобы увидеть Ананду, они радуются, видя его. Если Ананда говорит о Дхамме, они радуются его речи. И когда Ананда смолкает, собрание мирских последовательниц ещё не насытилось. Таковы, о бхикку, четыре удивительных и невероятных качества, что есть у Ананды.

Cattārome, bhikkhave, acchariyā abbhutā dhammā raññe cakkavattimhi. Katame cattāro? Sace, bhikkhave, khattiyaparisā rājānaṁ cakkavattiṁ dassanāya upasaṅkamati, dassanena sā attamanā hoti. Tatra ce rājā cakkavattī bhāsati, bhāsitenapi sā attamanā hoti. Atittāva, bhikkhave, khattiyaparisā hoti. Atha kho rājā cakkavattī tuṇhī hoti. Sace bhikkhave, brāhmaṇaparisā …pe… gahapatiparisā …pe… samaṇaparisā rājānaṁ cakkavattiṁ dassanāya upasaṅkamati, dassanena sā attamanā hoti. Tatra ce rājā cakkavattī bhāsati, bhāsitenapi sā attamanā hoti. Atittāva, bhikkhave, samaṇaparisā hoti. Atha kho rājā cakkavattī tuṇhī hoti.

Бхикку, у поворачивающего колесо царя есть четыре удивительных и невероятных качества. Каковы же эти четыре? Если собрание кшатриев приходит, чтобы увидеть поворачивающего колесо царя, они радуются, видя его. Если царь говорит, они радуются его речи. И когда царь смолкает, собрание кшатриев ещё не насытилось. Если собрание брахманов … домохозяев … отшельников приходит, чтобы увидеть поворачивающего колесо царя, они радуются, видя его. Если царь говорит, они радуются его речи. И когда царь смолкает, собрание отшельников ещё не насытилось.

Evameva kho, bhikkhave, cattārome acchariyā abbhutā dhammā ānande. Sace, bhikkhave, bhikkhuparisā ānandaṁ dassanāya upasaṅkamati, dassanena sā attamanā hoti. Tatra ce ānando dhammaṁ bhāsati, bhāsitenapi sā attamanā hoti. Atittāva, bhikkhave, bhikkhuparisā hoti. Atha kho ānando tuṇhī hoti. Sace, bhikkhave bhikkhunīparisā …pe… upāsakaparisā …pe… upāsikāparisā ānandaṁ dassanāya upasaṅkamati, dassanena sā attamanā hoti. Tatra ce ānando dhammaṁ bhāsati, bhāsitenapi sā attamanā hoti. Atittāva, bhikkhave, upāsikāparisā hoti. Atha kho ānando tuṇhī hoti. Ime kho, bhikkhave, cattāro acchariyā abbhutā dhammā ānande”ti.

Точно так же, бхикку, у Ананды есть четыре удивительных и невероятных качества. Если собрание бхикку приходит, чтобы увидеть Ананду, они радуются, видя его. Если Ананда говорит о Дхамме, они радуются его речи. И когда Ананда смолкает, собрание бхикку ещё не насытилось. Если собрание бхиккуни… мирских последователей… мирских последовательниц приходит, чтобы увидеть Ананду, они радуются, видя его. Если Ананда говорит о Дхамме, они радуются его речи. И когда Ананда смолкает, собрание мирских последовательниц ещё не насытилось. Таковы, о бхикку, четыре удивительных и невероятных качества, что есть у Ананды.

32. Mahāsudassanasuttadesanā

Прочтение наставления о Махасудассане

Evaṁ vutte, āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:

Когда это было сказано, почтенный Ананда так сказал Благословенному:

“mā, bhante, bhagavā imasmiṁ khuddakanagarake ujjaṅgalanagarake sākhānagarake parinibbāyi. Santi, bhante, aññāni mahānagarāni, seyyathidaṁ— campā rājagahaṁ sāvatthī sāketaṁ kosambī bārāṇasī; ettha bhagavā parinibbāyatu. Ettha bahū khattiyamahāsālā, brāhmaṇamahāsālā gahapatimahāsālā tathāgate abhippasannā. Te tathāgatassa sarīrapūjaṁ karissantī”ti

„Пусть досточтимый Благословенный не достигает окончательной Ниббаны в этом маленьком городишке, городе посреди джунглей, в городе крохотном как ветка. Есть же, досточтимый, большие города, такие как Чампа, Раджагаха, Саваттхи, Сакета, Косамби и Баранаси – пусть Благословенный достигнет окончательной Ниббаны там. Там живёт много знатных и богатых кшатриев, знатных и богатых брахманов, знатных и богатых домохозяев, которые в высшей степени привержены Благословенному. Они окажут должное почтение телу Татхагаты“.

“mā hevaṁ, ānanda, avaca, mā hevaṁ, ānanda, avaca: ‘khuddakanagarakaṁ ujjaṅgalanagarakaṁ sākhānagarakan’ti.

„Не говори так, Ананда! Не говори: „Маленький городишко, город посреди джунглей, город крохотный как ветка.“

Bhūtapubbaṁ, ānanda, rājā mahāsudassano nāma ahosi cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Rañño, ānanda, mahāsudassanassa ayaṁ kusinārā kusāvatī nāma rājadhānī ahosi. puratthimena ca pacchimena ca dvādasayojanāni āyāmena; uttarena ca dakkhiṇena ca sattayojanāni vitthārena. Kusāvatī, ānanda, rājadhānī iddhā ceva ahosi phītā ca bahujanā ca ākiṇṇamanussā ca subhikkhā ca. Seyyathāpi, ānanda, devānaṁ āḷakamandā nāma rājadhānī iddhā ceva hoti phītā ca bahujanā ca ākiṇṇayakkhā ca subhikkhā ca; evameva kho, ānanda, kusāvatī rājadhānī iddhā ceva ahosi phītā ca bahujanā ca ākiṇṇamanussā ca subhikkhā ca. Kusāvatī, ānanda, rājadhānī dasahi saddehi avivittā ahosi divā ceva rattiñca, seyyathidaṁ— hatthisaddena assasaddena rathasaddena bherisaddena mudiṅgasaddena vīṇāsaddena gītasaddena saṅkhasaddena sammasaddena pāṇitāḷasaddena ‘asnātha pivatha khādathā’ti dasamena saddena.

Однажды, Ананда, царь Махасудассана был царём-миродержцем, законным и благочестивым царём, который завоевал землю в четырёх направлениях, обеспечил безопасность своих владений и обладал семью сокровищами. И у этого царя Махасудассаны город Кусинара был столицей, под названием Кусавати. Он был двенадцать йоджан в длину с востока на запад и семь йоджан в ширину с севера на юг. Кусавати был богатым, процветающим, густо населённым, переполненным людьми и хорошо обеспеченным пищей. Настолько же, насколько богат город дэв Алакаманда - богатый, процветающий, густо населённый, переполненный яккхами и хорошо обеспеченный пищей так же и царский город Кусавати был богатым, процветающим, густо населённым, переполненным людьми и хорошо обеспеченным пищей. И в городе Кусавати ни днем ни ночью не умолкало десять звуков: крики слонов, лошадей, шум повозок, звук маленьких барабанов, звук больших барабанов, лютней, пения, цимбал и гонгов, а также крики “ешьте, пейте и жуйте“ в качестве десятого.

Gaccha tvaṁ, ānanda, kusināraṁ pavisitvā kosinārakānaṁ mallānaṁ ārocehi: ‘ajja kho, vāseṭṭhā, rattiyā pacchime yāme tathāgatassa parinibbānaṁ bhavissati. Abhikkamatha, vāseṭṭhā, abhikkamatha, vāseṭṭhā. Mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha— amhākañca no gāmakkhette tathāgatassa parinibbānaṁ ahosi, na mayaṁ labhimhā pacchime kāle tathāgataṁ dassanāyā’”ti.

Ступай, Ананда, пойди в Кусинару и объяви кусинарским маллам: „Сегодня, васеттхи, в последнюю ночную стражу свершится достижение Татхагатой окончательной Ниббаны. Приходите, васеттхи, приходите, васеттхи, чтобы потом не укорять себя: „На территории нашего города состоялось достижение Татхагатой окончательной Ниббаны, а мы не получили возможности повидаться с ним в последний раз.“

“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā nivāsetvā pattacīvaramādāya attadutiyo kusināraṁ pāvisi.

„Да будет так, досточтимый“, – отвечал почтенный Ананда Благословенному, и одевшись, взяв сосуд для подаяния и одеяние вместе с сопровождающим пошёл в Кусинару.

33. Mallānaṁvandanā

Почитание Маллами

Tena kho pana samayena kosinārakā mallā sandhāgāre sannipatitā honti kenacideva karaṇīyena. Atha kho āyasmā ānando yena kosinārakānaṁ mallānaṁ sandhāgāraṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā kosinārakānaṁ mallānaṁ ārocesi: “ajja kho, vāseṭṭhā, rattiyā pacchime yāme tathāgatassa parinibbānaṁ bhavissati. Abhikkamatha, vāseṭṭhā, abhikkamatha, vāseṭṭhā. Mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha: ‘amhākañca no gāmakkhette tathāgatassa parinibbānaṁ ahosi, na mayaṁ labhimhā pacchime kāle tathāgataṁ dassanāyā’”ti.

В то время кусинарские маллы находились в зале для собраний по какому-то делу. И почтенный Ананда пошёл в зал для собраний кусинарских маллов, и придя, известил кусинарских маллов, говоря: „Сегодня, васеттхи, в последнюю ночную стражу свершится достижение Татхагатой окончательной Ниббаны. Приходите, васеттхи, приходите, васеттхи, чтобы потом не укорять себя: „На территории нашего города состоялось достижение Татхагатой окончательной Ниббаны, а мы не получили возможности повидаться с ним в последний раз.“

Idamāyasmato ānandassa vacanaṁ sutvā mallā ca mallaputtā ca mallasuṇisā ca mallapajāpatiyo ca aghāvino dummanā cetodukkhasamappitā appekacce kese pakiriya kandanti, bāhā paggayha kandanti, chinnapātaṁ papatanti, āvaṭṭanti vivaṭṭanti: “atikhippaṁ bhagavā parinibbāyissati, atikhippaṁ sugato parinibbāyissati, atikhippaṁ cakkhuṁ loke antaradhāyissatī”ti.

Услышав речь почтенного Ананды маллы, их сыновья, невестки и жёны расстроились, опечалились, их сердца переполнились печалью. Некоторые с растрёпанными волосами рыдали, заламывая руки рыдали, падали как подкошенные, крутились из стороны в сторону: „Слишком скоро Благословенный достигнет окончательной Ниббаны, слишком скоро Достигший блага достигнет окончательной Ниббаны, слишком скоро Провидец исчезнет в мире“.

Atha kho mallā ca mallaputtā ca mallasuṇisā ca mallapajāpatiyo ca aghāvino dummanā cetodukkhasamappitā yena upavattanaṁ mallānaṁ sālavanaṁ yenāyasmā ānando tenupasaṅkamiṁsu.

Затем маллы, их сыновья, невестки и жёны расстроенные, опечаленные, с переполненными печалью сердцами отправились к почтенному Ананде в саловую рощу маллов, к повороту на Кусинару.

Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi: “sace kho ahaṁ kosinārake malle ekamekaṁ bhagavantaṁ vandāpessāmi, avandito bhagavā kosinārakehi mallehi bhavissati, athāyaṁ ratti vibhāyissati. Yannūnāhaṁ kosinārake malle kulaparivattaso kulaparivattaso ṭhapetvā bhagavantaṁ vandāpeyyaṁ: ‘itthannāmo, bhante, mallo saputto sabhariyo sapariso sāmacco bhagavato pāde sirasā vandatī’”ti. Atha kho āyasmā ānando kosinārake malle kulaparivattaso kulaparivattaso ṭhapetvā bhagavantaṁ vandāpesi: “itthannāmo, bhante, mallo saputto sabhariyo sapariso sāmacco bhagavato pāde sirasā vandatī”ti. Atha kho āyasmā ānando etena upāyena paṭhameneva yāmena kosinārake malle bhagavantaṁ vandāpesi.

И почтенный Ананда подумал: „Если я позволю маллам кусинарским выражать почтение Благословенному по одному, ночь завершится ещё до того, как они все закончат выражать почтение. Посему, расставлю-ка я кусинарских маллов по семействам, чтобы они выразили почтение Благословенному, говоря: „Досточтимый, малла такой-то с детьми, жёнами, свитою, друзьями выражает почтение у ваших ног, о Благословенный!“ И почтенный Ананда, расположив маллов по семействам, представил их Благословенному со словами: „Досточтимый, малла такой-то с детьми, жёнами, свитою, друзьями смиренно склоняется к твоим стопам, о Благословенный!“ Вот таким способом почтенный Ананда организовал почитание Благословенного кусинарскими маллами ещё в первую ночную стражу.

34. Subhaddaparibbājakavatthu

История странствующего отшельника Субхадды

Tena kho pana samayena subhaddo nāma paribbājako kusinārāyaṁ paṭivasati. Assosi kho subhaddo paribbājako: “ajja kira rattiyā pacchime yāme samaṇassa gotamassa parinibbānaṁ bhavissatī”ti. Atha kho subhaddassa paribbājakassa etadahosi: “sutaṁ kho pana metaṁ paribbājakānaṁ vuḍḍhānaṁ mahallakānaṁ ācariyapācariyānaṁ bhāsamānānaṁ: ‘kadāci karahaci tathāgatā loke uppajjanti arahanto sammāsambuddhā’ti. Ajjeva rattiyā pacchime yāme samaṇassa gotamassa parinibbānaṁ bhavissati. Atthi ca me ayaṁ kaṅkhādhammo uppanno, evaṁ pasanno ahaṁ samaṇe gotame, ‘pahoti me samaṇo gotamo tathā dhammaṁ desetuṁ, yathāhaṁ imaṁ kaṅkhādhammaṁ pajaheyyan’”ti.

В то же самое время в Кусинаре обитал странствующий отшельник Субхадда. И отшельник Субхадда услышал весть: „Сегодня в третью ночную стражу состоится достижение отшельником Готамой окончательной Ниббаны“. И подумал странствующий отшельник Субхадда: „Слышал я, что пожилые странствующие отшельники, учителя учителей говорили: „Редко в мире появляются Татхагаты, достойные (араханты), постигшие в совершенстве.“ Сегодня в третью ночную стражу состоится достижение отшельником Готамой окончательной Ниббаны. Появилась тут одна вещь, о которой терзают меня сомнения и также есть доверие отшельнику Готаме, что может отшельник Готама научить меня Дхамме так, чтобы я смог оставить это сомнение“.

Atha kho subhaddo paribbājako yena upavattanaṁ mallānaṁ sālavanaṁ, yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca: “sutaṁ metaṁ, bho ānanda, paribbājakānaṁ vuḍḍhānaṁ mahallakānaṁ ācariyapācariyānaṁ bhāsamānānaṁ: ‘kadāci karahaci tathāgatā loke uppajjanti arahanto sammāsambuddhā’ti. Ajjeva rattiyā pacchime yāme samaṇassa gotamassa parinibbānaṁ bhavissati. Atthi ca me ayaṁ kaṅkhādhammo uppanno— evaṁ pasanno ahaṁ samaṇe gotame ‘pahoti me samaṇo gotamo tathā dhammaṁ desetuṁ, yathāhaṁ imaṁ kaṅkhādhammaṁ pajaheyyan’ti. Sādhāhaṁ, bho ānanda, labheyyaṁ samaṇaṁ gotamaṁ dassanāyā”ti.

Тогда отшельник Субхадда пошел в саловую рощу маллов к повороту и подошел к почтенному Ананде. Придя он так сказал почтенному Ананде: „Слышал я, о любезный Ананда, что пожилые странствующие отшельники, учителя учителей говорили: „Редко в мире появляются Татхагаты, достойные (араханты), постигшие в совершенстве.“ Сегодня в третью ночную стражу состоится достижение отшельником Готамой окончательной Ниббаны. Появился тут один предмет, о котором сомневаюсь я и также есть доверие отшельнику Готаме, что может отшельник Готама научить меня Дхамме так, чтобы я смог оставить это сомнение. О любезный Ананда, было бы хорошо, если бы мне позволили увидеть отшельника Готаму.“

Evaṁ vutte, āyasmā ānando subhaddaṁ paribbājakaṁ etadavoca: “alaṁ, āvuso subhadda, mā tathāgataṁ viheṭhesi, kilanto bhagavā”ti.

Когда так было сказано почтенный Ананда сказал странствующему отшельнику Субхадде: „Довольно, друг Субхадда! Не беспокой Татхагату – утомлен Благословенный“.

Dutiyampi kho subhaddo paribbājako …pe… tatiyampi kho subhaddo paribbājako āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca: “sutaṁ metaṁ, bho ānanda, paribbājakānaṁ vuḍḍhānaṁ mahallakānaṁ ācariyapācariyānaṁ bhāsamānānaṁ: ‘kadāci karahaci tathāgatā loke uppajjanti arahanto sammāsambuddhā’ti. Ajjeva rattiyā pacchime yāme samaṇassa gotamassa parinibbānaṁ bhavissati. Atthi ca me ayaṁ kaṅkhādhammo uppanno— evaṁ pasanno ahaṁ samaṇe gotame, ‘pahoti me samaṇo gotamo tathā dhammaṁ desetuṁ, yathāhaṁ imaṁ kaṅkhādhammaṁ pajaheyyan’ti. Sādhāhaṁ, bho ānanda, labheyyaṁ samaṇaṁ gotamaṁ dassanāyā”ti. Tatiyampi kho āyasmā ānando subhaddaṁ paribbājakaṁ etadavoca: “alaṁ, āvuso subhadda, mā tathāgataṁ viheṭhesi, kilanto bhagavā”ti.

И во второй раз странствующий отшельник Субхадда … и в третий раз странствующий отшельник Субхадда так сказал почтенному Ананде: „Слышал я, о любезный Ананда, что пожилые странствующие отшельники, учителя учителей говорили: „Редко в мире появляются Татхагаты, достойные (араханты), постигшие в совершенстве.“ Сегодня в третью ночную стражу состоится достижение отшельником Готамой окончательной Ниббаны. Появился тут один предмет, о котором сомневаюсь я и также есть доверие отшельнику Готаме, что может отшельник Готама научить меня Дхамме так, чтобы я смог оставить это сомнение. О любезный Ананда, было бы хорошо, если бы мне позволили увидеть отшельника Готаму.“ И в третий раз почтенный Ананда так сказал странствующему отшельнику Субхадде: „Довольно, друг Субхадда! Не беспокой Татхагату – утомлен Благословенный“.

Assosi kho bhagavā āyasmato ānandassa subhaddena paribbājakena saddhiṁ imaṁ kathāsallāpaṁ. Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: “alaṁ, ānanda, mā subhaddaṁ vāresi, labhataṁ, ānanda, subhaddo tathāgataṁ dassanāya. Yaṁ kiñci maṁ subhaddo pucchissati, sabbaṁ taṁ aññāpekkhova pucchissati, no vihesāpekkho. Yañcassāhaṁ puṭṭho byākarissāmi, taṁ khippameva ājānissatī”ti.

И услышал Благословенный эту беседу между почтенным Анандой и странствующим отшельником Субхаддой. Тогда Благословенный обратился к почтенному Ананде: „Довольно, Ананда, не препятствуй Субхадде. Позволь ему увидеть Татхагату. Что бы ни спросил у меня Субхадда, всё это будет ради знания, а не желая побеспокоить. И то, что я скажу в ответ на его вопрос, он поймёт быстро“.

Atha kho āyasmā ānando subhaddaṁ paribbājakaṁ etadavoca: “gacchāvuso subhadda, karoti te bhagavā okāsan”ti.

Тогда почтенный Ананда так сказал отшельнику Субхадде: „Подойди, друг Субхадда, Благословенный разрешает тебе“.

Atha kho subhaddo paribbājako yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi, sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho subhaddo paribbājako bhagavantaṁ etadavoca:

Тогда отшельник Субхадда подошёл к Благословенному и подойдя обменялся с ним дружественными приветствиями. Обменявшись приветствиями с Благословенным в дружественной и уважительной манере он сел в одной стороне от него. Сидя в одной стороне отшельник Субхадда так сказал Благословенному:

“yeme, bho gotama, samaṇabrāhmaṇā saṅghino gaṇino gaṇācariyā ñātā yasassino titthakarā sādhusammatā bahujanassa, seyyathidaṁ—pūraṇo kassapo, makkhali gosālo, ajito kesakambalo, pakudho kaccāyano, sañcayo belaṭṭhaputto, nigaṇṭho nāṭaputto, sabbete sakāya paṭiññāya abbhaññiṁsu, sabbeva na abbhaññiṁsu, udāhu ekacce abbhaññiṁsu, ekacce na abbhaññiṁsū”ti?

„Почтенный Готама, те отшельники и брахманы, имеющие общины, имеющие сообщества, наставники своих сообществ, известные, прославленные, лидеры течений, уважаемые народом, а именно: Пурана Кассапа, Маккхали Госала, Аджита Кесакамбала, Пакудха Каччаяна, Санчая Беллатхапутта и Нигантха Натапутта - все ли они постигли как заявляют, или все не постигли, или некоторые постигли, а некоторые нет?“

“Alaṁ, subhadda, tiṭṭhatetaṁ: ‘sabbete sakāya paṭiññāya abbhaññiṁsu, sabbeva na abbhaññiṁsu, udāhu ekacce abbhaññiṁsu, ekacce na abbhaññiṁsū’ti. Dhammaṁ te, subhadda, desessāmi; taṁ suṇāhi sādhukaṁ manasikarohi, bhāsissāmī”ti.

„Довольно, Субхадда! Отложи это в сторону: „Все ли они постигли как заявляют, или все не постигли, или некоторые постигли, а некоторые нет?“ Я научу тебя Дхамме, Субхадда. Слушай и тщательно внимай, я буду говорить“.

“Evaṁ, bhante”ti kho subhaddo paribbājako bhagavato paccassosi. Bhagavā etadavoca:

„Да будет так, досточтимый“, – сказал отшельник Субхадда Благословенному. И Благословенный сказал так:

“Yasmiṁ kho, subhadda, dhammavinaye ariyo aṭṭhaṅgiko maggo na upalabbhati, samaṇopi tattha na upalabbhati. Dutiyopi tattha samaṇo na upalabbhati. Tatiyopi tattha samaṇo na upalabbhati. Catutthopi tattha samaṇo na upalabbhati. Yasmiñca kho, subhadda, dhammavinaye ariyo aṭṭhaṅgiko maggo upalabbhati, samaṇopi tattha upalabbhati, dutiyopi tattha samaṇo upalabbhati, tatiyopi tattha samaṇo upalabbhati, catutthopi tattha samaṇo upalabbhati. Imasmiṁ kho, subhadda, dhammavinaye ariyo aṭṭhaṅgiko maggo upalabbhati, idheva, subhadda, samaṇo, idha dutiyo samaṇo, idha tatiyo samaṇo, idha catuttho samaṇo, suññā parappavādā samaṇebhi aññehi.

„О Субхадда, в любой той доктрине и дисциплине, где отсутствует благородный восьмеричный путь, отшельник первого вида отсутствует. И отшельник второго вида отсутствует. И отшельник третьего вида отсутствует. И отшельник четвёртого вида отсутствует. Но в любой той доктрине и дисциплине, где присутствует благородный восьмеричный путь, присутствует отшельник первого вида, присутствует отшельник второго вида, присутствует отшельник третьего вида, присутствует отшельник четвёртого вида. О Субхадда, в этой доктрине и дисциплине присутствует благородный восьмеричный путь, здесь есть отшельник первого вида, здесь есть отшельник второго вида, здесь есть отшельник третьего вида, здесь есть отшельник четвёртого вида. В других учениях настоящих отшельников нет.

Ime ca, subhadda, bhikkhū sammā vihareyyuṁ, asuñño loko arahantehi assāti.

Но если, Субхадда, бхикку будут жить надлежащим образом, мир не останется без арахантов.

Ekūnatiṁso vayasā subhadda, Yaṁ pabbajiṁ kiṅkusalānuesī; Vassāni paññāsa samādhikāni, Yato ahaṁ pabbajito subhadda; Ñāyassa dhammassa padesavattī, Ito bahiddhā samaṇopi natthi.

Двадцать девять лет мне было, Субхадда, Когда я отрешился от мирского в поисках благотворного. Пятьдесят один год прошёл с момента, когда я отрешился от мирского, о Субхадда. Я путешествовал по территории верного явления Вне которого отшельника первого вида нет.

Dutiyopi samaṇo natthi. Tatiyopi samaṇo natthi. Catutthopi samaṇo natthi. Suññā parappavādā samaṇebhi aññehi. Ime ca, subhadda, bhikkhū sammā vihareyyuṁ, asuñño loko arahantehi assā”ti.

И нет отшельника второго вида. И нет отшельника третьего вида. И нет отшельника четвёртого вида. В других учениях настоящих отшельников нет. Но если, Субхадда, бхикку будут жить надлежащим образом, мир не останется без арахантов.“

Evaṁ vutte, subhaddo paribbājako bhagavantaṁ etadavoca: “abhikkantaṁ, bhante, abhikkantaṁ, bhante. Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya: ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṁ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṁ, bhante, bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Labheyyāhaṁ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṁ, labheyyaṁ upasampadan”ti.

Когда так было сказано, отшельник Субхадда сказал Благословенному: „Превосходно, о досточтимый! Превосходно, о досточтимый! Как перевёрнутое ставят правильно, открывают скрытое, указывают путь заблудившемуся, вносят светильник во тьму, чтобы имеющие глаза могли видеть образы, так и Благословенный разъяснил истину многими способами. Досточтимый, я иду к Благословенному, Дхамме и монашескому ордену как к прибежищу. Досточтимый, я хотел бы получить уход в бездомную жизнь в присутствии Благословенного, я хотел бы получить полное членство в монашеском ордене.“

“Yo kho, subhadda, aññatitthiyapubbo imasmiṁ dhammavinaye ākaṅkhati pabbajjaṁ, ākaṅkhati upasampadaṁ, so cattāro māse parivasati. Catunnaṁ māsānaṁ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājenti upasampādenti bhikkhubhāvāya. Api ca mettha puggalavemattatā viditā”ti.

„Субхадда, тот, кто ранее был последователем другого учения и желает в этой доктрине и дисциплине ухода в бездомную жизнь и полноправного членства, проходит четырёхмесячный испытательный срок. По истечении четырёх месяцев, если бхикку удвовлетворены им, они проводят для него уход в бездомную жизнь и принимают его в полноправные члены ордена. Но в этом вопросе я знаю различия между личностями“.

“Sace, bhante, aññatitthiyapubbā imasmiṁ dhammavinaye ākaṅkhantā pabbajjaṁ ākaṅkhantā upasampadaṁ cattāro māse parivasanti, catunnaṁ māsānaṁ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājenti upasampādenti bhikkhubhāvāya. Ahaṁ cattāri vassāni parivasissāmi, catunnaṁ vassānaṁ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājentu upasampādentu bhikkhubhāvāyā”ti.

„Досточтимый, раз те, кто ранее были последователями другого учения, желая в этой доктрине и дисциплине ухода в бездомную жизнь и полного членства, проходят четырёхмесячный испытательный срок, и раз по окончании этого срока, если бхикку удовлетворены ими, они проводят им процедуру ухода в бездомную жизнь и принимают их в полноправные члены ордена – тогда я пройду испытательный срок в четыре года. По истечении четырёх лет, если бхикку будут удвовлетворены, пусть они проведут мне процедуру ухода в бездомную жизнь и примут в полноправные члены ордена.“

Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: “tenahānanda, subhaddaṁ pabbājehī”ti.

Тогда Благословенный обратился к почтенному Ананде: „Ананда, проведи для Субхадды процедуру ухода в бездомную жизнь.“

“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.

„Да будет так, досточтимый“, – отвечал Ананда Благословеному.

Atha kho subhaddo paribbājako āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca: “lābhā vo, āvuso ānanda; suladdhaṁ vo, āvuso ānanda, ye ettha satthu sammukhā antevāsikābhisekena abhisittā”ti. Alattha kho subhaddo paribbājako bhagavato santike pabbajjaṁ, alattha upasampadaṁ. Acirūpasampanno kho panāyasmā subhaddo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva—yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti—tadanuttaraṁ brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi.

Тогда отшельник Субхадда так сказал почтенному Ананде: „Благо тебе, друг Ананда, легко тебе будет обрести благое рождение, раз ты в присутствии Учителя был посвящён посвящением ученика“. И отшельник Субхадда в присутствии Благословенного прошёл процедуру ухода в бездомную жизнь и получил полноправное членство в монашеском ордене. И почтенный Субхадда спустя небольшое время после принятия в бхикку, проживая один, в умственном уединении, небеспечный, пылкий и целеустремлённый, за небольшое время в этом самом мире собственным знанием постиг и войдя пребывал в той непревзойдённой вершине возвышенной жизни, ради которой выходцы из благородных семей справедливо оставляют мир, уходя из дома в бездомную жизнь. Он познал:

“Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā”ti abbhaññāsi. Aññataro kho panāyasmā subhaddo arahataṁ ahosi. So bhagavato pacchimo sakkhisāvako ahosīti.

„Положен конец рождению, прожита возвышенная жизнь, выполнено подлежащее выполнению, ничего за этим больше нет.“ И почтенный Субхадда стал одним из арахантов. Он стал последним непосредственным учеником Благословенного.

Pañcamo bhāṇavāro.

Завершён пятый раздел декламации.

35. Tathāgatapacchimavācā

Последнее слово Татхагаты

Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

И Благословенный обратился к почтенному Ананде:

“siyā kho panānanda, tumhākaṁ evamassa: ‘atītasatthukaṁ pāvacanaṁ, natthi no satthā’ti. Na kho panetaṁ, ānanda, evaṁ daṭṭhabbaṁ. Yo vo, ānanda, mayā dhammo ca vinayo ca desito paññatto, so vo mamaccayena satthā.

„Может быть, Ананда, кто-то из вас подумает: исчезло слово наставника, более нет у нас учителя! Нет, Ананда, не нужно так считать. Та доктрина и дисциплина, что я преподал и объяснил вам, будет вашим учителем после моего ухода.

Yathā kho panānanda, etarahi bhikkhū aññamaññaṁ āvusovādena samudācaranti, na kho mamaccayena evaṁ samudācaritabbaṁ. Theratarena, ānanda, bhikkhunā navakataro bhikkhu nāmena vā gottena vā āvusovādena vā samudācaritabbo. Navakatarena bhikkhunā therataro bhikkhu ‘bhante’ti vā ‘āyasmā’ti vā samudācaritabbo.

Как до сих пор бхикку обращались друг к другу словом “друг“, после моего ухода не следует так обращаться. Старшие бхикку могут обращаться к младшим по имени, по роду или словом “друг“, – но младшие бхикку должны обращаться к старшим словами: „досточтимый“ или “почтенный“.

Ākaṅkhamāno, ānanda, saṅgho mamaccayena khuddānukhuddakāni sikkhāpadāni samūhanatu.

После моего ухода, о Ананда, монашеский орден может при желании отменить малые и незначительные предписания.

Channassa, ānanda, bhikkhuno mamaccayena brahmadaṇḍo dātabbo”ti.

После моего ухода, Ананда, пусть на бхикку Чханну будет наложена высшая кара“.

“Katamo pana, bhante, brahmadaṇḍo”ti?

„Но какова, о досточтимый, высшая кара?“

“Channo, ānanda, bhikkhu yaṁ iccheyya, taṁ vadeyya. So bhikkhūhi neva vattabbo, na ovaditabbo, na anusāsitabbo”ti.

„Пусть, Ананда, бхикку Чханна говорит, что хочет, но бхикку не следует ни беседовать с ним, ни поучать его, ни наставлять.“

Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi: “siyā kho pana, bhikkhave, ekabhikkhussāpi kaṅkhā vā vimati vā buddhe vā dhamme vā saṅghe vā magge vā paṭipadāya vā, pucchatha, bhikkhave, mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha: ‘sammukhībhūto no satthā ahosi, na mayaṁ sakkhimhā bhagavantaṁ sammukhā paṭipucchitun’”ti.

Затем Благословенный обратился к бхикку: „Бхикку, если хотя бы у одного бхикку есть сомнение или неуверенность в Будде, Дхамме, Сообществе, пути или практике - спрашивайте, чтобы не сожалеть потом: „Учитель был прямо перед нами, а мы не смогли спросить Благословенного в его присутствии“.

Evaṁ vutte, te bhikkhū tuṇhī ahesuṁ.

Когда так было сказано, те бхикку хранили молчание.

Dutiyampi kho bhagavā …pe… tatiyampi kho bhagavā bhikkhū āmantesi: “siyā kho pana, bhikkhave, ekabhikkhussāpi kaṅkhā vā vimati vā buddhe vā dhamme vā saṅghe vā magge vā paṭipadāya vā, pucchatha, bhikkhave, mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha: ‘sammukhībhūto no satthā ahosi, na mayaṁ sakkhimhā bhagavantaṁ sammukhā paṭipucchitun’”ti.

И во второй раз Благословенный… и в третий раз Благословенный обратился к бхикку: „Бхикку, если хотя бы у одного бхикку есть сомнение или неуверенность в Будде, Дхамме, Сообществе, пути или практике - спрашивайте, чтобы не сожалеть потом: „Учитель был прямо перед нами, а мы не смогли спросить Благословенного в его присутствии“.

Tatiyampi kho te bhikkhū tuṇhī ahesuṁ. Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi:

Когда так было сказано, те бхикку хранили молчание. Тогда Благословенный обратился к бхикку:

“siyā kho pana, bhikkhave, satthugāravenapi na puccheyyātha. Sahāyakopi, bhikkhave, sahāyakassa ārocetū”ti.

„Может быть, бхикку, вы из почтения к Учителю не задаете вопросов. Тогда, бхикку, пусть товарищ сообщит товарищу“.

Evaṁ vutte, te bhikkhū tuṇhī ahesuṁ.

Когда так было сказано, те бхикку хранили молчание.

Atha kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca: “acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante, evaṁ pasanno ahaṁ, bhante, imasmiṁ bhikkhusaṅghe, ‘natthi ekabhikkhussāpi kaṅkhā vā vimati vā buddhe vā dhamme vā saṅghe vā magge vā paṭipadāya vā’”ti.

Тогда почтенный Ананда так сказал Благословенному: „О почтенный, это удивительно, это невероятно! Я убеждён, что в этом собрании бхикку нет ни одного, кто имел бы сомнение или неуверенность в Будде, Дхамме, Сообществе, пути или практике.“

“Pasādā kho tvaṁ, ānanda, vadesi, ñāṇameva hettha, ānanda, tathāgatassa. Natthi imasmiṁ bhikkhusaṅghe ekabhikkhussāpi kaṅkhā vā vimati vā buddhe vā dhamme vā saṅghe vā magge vā paṭipadāya vā. Imesañhi, ānanda, pañcannaṁ bhikkhusatānaṁ yo pacchimako bhikkhu, so sotāpanno avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo”ti.

„Ананда, ты говоришь это из убеждённости, но у Татхагаты есть знание. В этом собрании бхикку нет ни одного, кто имел бы сомнение или неуверенность в Будде, Дхамме, Сообществе, пути или практике. Среди этих пятисот бхикку, о Ананда, самый низший - вошедший в поток, не способный к падению в миры страданий, с предрешённой судьбой, обеспечено ему постижение.“

Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi: “handa dāni, bhikkhave, āmantayāmi vo, vayadhammā saṅkhārā appamādena sampādethā”ti.

И Благословенный обратился к бхикку: „И сейчас, бхикку, я увещеваю вас: всё конструированное подвержено исчезновению, старательно прилагайте усилия.“

Ayaṁ tathāgatassa pacchimā vācā.

Это было последнее слово Татхагаты.

36. Parinibbutakathā

Окончательная Ниббана

Atha kho bhagavā paṭhamaṁ jhānaṁ samāpajji, paṭhamajjhānā vuṭṭhahitvā dutiyaṁ jhānaṁ samāpajji, dutiyajjhānā vuṭṭhahitvā tatiyaṁ jhānaṁ samāpajji, tatiyajjhānā vuṭṭhahitvā catutthaṁ jhānaṁ samāpajji, catutthajjhānā vuṭṭhahitvā ākāsānañcāyatanaṁ samāpajji, ākāsānañcāyatanasamāpattiyā vuṭṭhahitvā viññāṇañcāyatanaṁ samāpajji, viññāṇañcāyatanasamāpattiyā vuṭṭhahitvā ākiñcaññāyatanaṁ samāpajji, ākiñcaññāyatanasamāpattiyā vuṭṭhahitvā nevasaññānāsaññāyatanaṁ samāpajji, nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā vuṭṭhahitvā saññāvedayitanirodhaṁ samāpajji.

Затем Благословенный вошёл в поглощённость ума первого уровня. Выйдя из неё он вошёл в поглощённость ума второго уровня. Выйдя из неё он вошёл в поглощённость ума третьего уровня. Выйдя из неё он вошёл в поглощённость ума четвёртого уровня. Выйдя из поглощённости ума четвёртого уровня, он вошёл в сферу бесконечного пространства, выйдя из неё он вошёл в сферу бесконечного сознания, выйдя из неё он вошёл в сферу отсутствия чего бы то ни было, выйдя из неё он вошёл в сферу ни распознавания ни отсутствия распознавания, выйдя из неё он вошёл в состояние прекращения распознавания и ощущения.

Atha kho āyasmā ānando āyasmantaṁ anuruddhaṁ etadavoca: “parinibbuto, bhante anuruddha, bhagavā”ti.

Тогда почтенный Ананда так сказал почтенному Ануруддхе: „О, досточтимый Ануруддха, Благословенный достиг окончательной Ниббаны!“

“Nāvuso ānanda, bhagavā parinibbuto, saññāvedayitanirodhaṁ samāpanno”ti.

„Нет, друг Ананда, Благословенный ещё не достиг окончательной Ниббаны, он вошёл в состояние прекращения распознавания и ощущения“.

Atha kho bhagavā saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhahitvā nevasaññānāsaññāyatanaṁ samāpajji, nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā vuṭṭhahitvā ākiñcaññāyatanaṁ samāpajji, ākiñcaññāyatanasamāpattiyā vuṭṭhahitvā viññāṇañcāyatanaṁ samāpajji, viññāṇañcāyatanasamāpattiyā vuṭṭhahitvā ākāsānañcāyatanaṁ samāpajji, ākāsānañcāyatanasamāpattiyā vuṭṭhahitvā catutthaṁ jhānaṁ samāpajji, catutthajjhānā vuṭṭhahitvā tatiyaṁ jhānaṁ samāpajji, tatiyajjhānā vuṭṭhahitvā dutiyaṁ jhānaṁ samāpajji, dutiyajjhānā vuṭṭhahitvā paṭhamaṁ jhānaṁ samāpajji, paṭhamajjhānā vuṭṭhahitvā dutiyaṁ jhānaṁ samāpajji, dutiyajjhānā vuṭṭhahitvā tatiyaṁ jhānaṁ samāpajji, tatiyajjhānā vuṭṭhahitvā catutthaṁ jhānaṁ samāpajji, catutthajjhānā vuṭṭhahitvā samanantarā bhagavā parinibbāyi.

Затем Благословенный вышел из состояния прекращения распознавания и ощущения. Выйдя из него он вошёл в сферу ни распознавания ни отсутствия распознавания. Выйдя из неё он вошёл в сферу отсутствия чего бы то ни было. Выйдя из неё он вошёл в сферу бесконечного сознания. Выйдя из неё он вошёл в сферу бесконечного пространства. Выйдя из неё он вошёл в поглощённость ума четвёртого уровня. Выйдя из неё он вошёл в поглощённость ума третьего уровня. Выйдя из неё он вошёл в поглощённость ума второго уровня. Затем Благословенный вошёл в поглощённость ума первого уровня. Выйдя из неё он вошёл в поглощённость ума второго уровня. Выйдя из неё он вошёл в поглощённость ума третьего уровня. Выйдя из неё он вошёл в поглощённость ума четвёртого уровня. Соразу после выхода из поглощённости ума четвёртого уровня Благословенный достиг окончательной Ниббаны.

Parinibbute bhagavati saha parinibbānā mahābhūmicālo ahosi bhiṁsanako salomahaṁso. Devadundubhiyo ca phaliṁsu. Parinibbute bhagavati saha parinibbānā brahmāsahampati imaṁ gāthaṁ abhāsi:

Когда Благословенный достиг окончательной Ниббаны, одновременно с достижением произошло мощное землетрясение, наводящее ужас и гусиную кожу. Грохот барабана дэв рассекал воздух. Когда Благословенный достиг окончательной Ниббаны, брахма Сахампати изрёк следующую строфу:

“Sabbeva nikkhipissanti, bhūtā loke samussayaṁ; Yattha etādiso satthā, loke appaṭipuggalo; Tathāgato balappatto, sambuddho parinibbuto”ti.

„Все существа в мире оставят своё тело, где даже такой учитель, кому в мире нет аналога Татхагата, достигший силы знания, Постигший - достиг окончательной Ниббаны.“

Parinibbute bhagavati saha parinibbānā sakko devānamindo imaṁ gāthaṁ abhāsi:

Когда Благословенный достиг окончательной Ниббаны, правитель дэв Сакка изрёк следующую строфу:

“Aniccā vata saṅkhārā, uppādavayadhammino; Uppajjitvā nirujjhanti, tesaṁ vūpasamo sukho”ti.

„Конструированные феномены, увы, изменчивы, подвержены возникновению и исчезновению. Возникнув, они исчезают, их успокоение – счастье.“

Parinibbute bhagavati saha parinibbānā āyasmā anuruddho imā gāthāyo abhāsi:

Когда Благословенный достиг окончательной Ниббаны, почтенный Ануруддха изрёк следующую строфу:

“Nāhu assāsapassāso, ṭhitacittassa tādino; Anejo santimārabbha, yaṁ kālamakarī muni.

„Нет вдоха и выдоха, с твёрдым умом, Такой свободный от страсти, ради покоя - мудрец скончался.

Asallīnena cittena, vedanaṁ ajjhavāsayi; Pajjotasseva nibbānaṁ, vimokkho cetaso ahū”ti.

С неколеблющимся умом он терпел мучительное ощущение Как угасание (отвязывание) пламени, его ум стал освобождённым.“

Parinibbute bhagavati saha parinibbānā āyasmā ānando imaṁ gāthaṁ abhāsi:

Когда Благословенный достиг окончательной Ниббаны, почтенный Ананда изрёк следующую строфу:

“Tadāsi yaṁ bhiṁsanakaṁ, tadāsi lomahaṁsanaṁ; Sabbākāravarūpete, sambuddhe parinibbute”ti.

„Это было страшно, это наводило гусиную кожу Когда обладавший всеми достоинствами Постигший достиг окончательной Ниббаны.“

Parinibbute bhagavati ye te tattha bhikkhū avītarāgā appekacce bāhā paggayha kandanti, chinnapātaṁ papatanti, āvaṭṭanti vivaṭṭanti, “atikhippaṁ bhagavā parinibbuto, atikhippaṁ sugato parinibbuto, atikhippaṁ cakkhuṁ loke antarahito”ti. Ye pana te bhikkhū vītarāgā, te satā sampajānā adhivāsenti: “aniccā saṅkhārā, taṁ kutettha labbhā”ti.

Когда Благословенный достиг окончательной Ниббаны, некоторые из находившихся там бхикку, не избавившихся от страсти, заламывая руки рыдали, падали как подкошенные, крутились из стороны в сторону: „Слишком скоро Благословенный достиг окончательной Ниббаны, слишком скоро Достигший блага достиг окончательной Ниббаны, слишком скоро Провидец исчез в мире“. Но те бхикку, кто избавился от страсти, переносили внимательно и с памятованием: „Конструированное непостоянно, разве можно добиться иного?“.

Atha kho āyasmā anuruddho bhikkhū āmantesi: “alaṁ, āvuso, mā socittha mā paridevittha. Nanu etaṁ, āvuso, bhagavatā paṭikacceva akkhātaṁ: ‘sabbeheva piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo aññathābhāvo’. Taṁ kutettha, āvuso, labbhā. ‘Yaṁ taṁ jātaṁ bhūtaṁ saṅkhataṁ palokadhammaṁ, taṁ vata mā palujjī’ti, netaṁ ṭhānaṁ vijjati. Devatā, āvuso, ujjhāyantī”ti.

Тогда почтенный Ануруддха обратился к бхикку: „Довольно, друзья! Не печальтесь, не причитайте! Разве раньше Благословенный не учил: „всё приятное и милое подвержено изменению, расставанию и становлению другим.“ Поэтому, друзья, разве можно добиться, чтобы не разрушилось рождённое, ставшее, сконструированное и подверженное разрушению? Это не возможно. Дэвы, о друг, возмущаются“.

“Kathaṁbhūtā pana, bhante, āyasmā anuruddho devatā manasi karotī”ti?

„Но какого рода дэвам внимает почтенный Ануруддха?“

“Santāvuso ānanda, devatā ākāse pathavīsaññiniyo kese pakiriya kandanti, bāhā paggayha kandanti, chinnapātaṁ papatanti, āvaṭṭanti, vivaṭṭanti: ‘atikhippaṁ bhagavā parinibbuto, atikhippaṁ sugato parinibbuto, atikhippaṁ cakkhuṁ loke antarahito’ti. Santāvuso ānanda, devatā pathaviyā pathavīsaññiniyo kese pakiriya kandanti, bāhā paggayha kandanti, chinnapātaṁ papatanti, āvaṭṭanti, vivaṭṭanti: ‘atikhippaṁ bhagavā parinibbuto, atikhippaṁ sugato parinibbuto, atikhippaṁ cakkhuṁ loke antarahito’ti. Yā pana tā devatā vītarāgā, tā satā sampajānā adhivāsenti: ‘aniccā saṅkhārā, taṁ kutettha labbhā’”ti.

„Есть, друг Ананда, дэвы, в небе распознающие землю, которые с растрёпанными волосами рыдают, заламывая руки рыдают, падают как подкошенные, крутятся из стороны в сторону: „Слишком скоро Благословенный достиг окончательной Ниббаны, слишком скоро Достигший блага достиг окончательной Ниббаны, слишком скоро Провидец исчез в мире“. Есть Ананда, дэвы, на земле распознающие землю, которые с растрёпанными волосами рыдают, заламывая руки рыдают, падают как подкошенные, крутятся из стороны в сторону: „Слишком скоро Благословенный достиг окончательной Ниббаны, слишком скоро Достигший блага достиг окончательной Ниббаны, слишком скоро Провидец исчез в мире.“ Но те дэвы, что избавились от страсти, переносят внимательно и с памятованием: „Конструированное непостоянно, разве можно добиться иного?““

Atha kho āyasmā ca anuruddho āyasmā ca ānando taṁ rattāvasesaṁ dhammiyā kathāya vītināmesuṁ.

Почтенный Ануруддха и почтенный Ананда провели остаток ночи беседуя о Дхамме.

Atha kho āyasmā anuruddho āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: “gacchāvuso ānanda, kusināraṁ pavisitvā kosinārakānaṁ mallānaṁ ārocehi: ‘parinibbuto, vāseṭṭhā, bhagavā, yassadāni kālaṁ maññathā’”ti.

И тогда почтенный Ануруддха обратился к почтенному Ананде: „Ступай, друг Ананда, войди в Кусинару и извести кусинарских маллов, объяви им: „О васеттхи! Благословенный достиг окончательной Ниббаны, делайте что сочтёте необходимым.“

“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando āyasmato anuruddhassa paṭissutvā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya attadutiyo kusināraṁ pāvisi.

„Да будет так, досточтимый“, – отвечал почтенный Ананда почтенному Ануруддхе. Рано утром почтенный Ананда оделся, взял сосуд для подаяния и одеяние и вместе с сопровождающим пошёл в Кусинару.

Tena kho pana samayena kosinārakā mallā sandhāgāre sannipatitā honti teneva karaṇīyena. Atha kho āyasmā ānando yena kosinārakānaṁ mallānaṁ sandhāgāraṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā kosinārakānaṁ mallānaṁ ārocesi: “parinibbuto, vāseṭṭhā, bhagavā, yassadāni kālaṁ maññathā”ti.

В то время кусинарские маллы находились в зале для собраний по этому самому делу. Тогда почтенный Ананда пошёл в зал для собраний кусинарских маллов. Придя, он объявил кусинарским маллам: „О васеттхи! Благословенный достиг окончательной Ниббаны, делайте что сочтёте необходимым.“

Idamāyasmato ānandassa vacanaṁ sutvā mallā ca mallaputtā ca mallasuṇisā ca mallapajāpatiyo ca aghāvino dummanā cetodukkhasamappitā appekacce kese pakiriya kandanti, bāhā paggayha kandanti, chinnapātaṁ papatanti, āvaṭṭanti, vivaṭṭanti: “atikhippaṁ bhagavā parinibbuto, atikhippaṁ sugato parinibbuto, atikhippaṁ cakkhuṁ loke antarahito”ti.

Услышав речь почтенного Ананды маллы, их сыновья, невестки и жёны расстроились, опечалились, их сердца переполнились печалью. Некоторые с растрёпанными волосами рыдали, заламывая руки рыдали, падали как подкошенные, крутились из стороны в сторону: „Слишком скоро Благословенный достиг окончательной Ниббаны, слишком скоро Достигший блага достиг окончательной Ниббаны, слишком скоро Провидец исчез в мире“.

37. Buddhasarīrapūjā

Почести телу Будды

Atha kho kosinārakā mallā purise āṇāpesuṁ: “tena hi, bhaṇe, kusinārāyaṁ gandhamālañca sabbañca tāḷāvacaraṁ sannipātethā”ti.

И тогда кусинарские маллы велели своим слугам: „Раз так, любезные, соберите все благоуханные вещества и гирлянды, а также все музыкальные инструменты, что есть в Кусинаре“.

Atha kho kosinārakā mallā gandhamālañca sabbañca tāḷāvacaraṁ pañca ca dussayugasatāni ādāya yena upavattanaṁ mallānaṁ sālavanaṁ, yena bhagavato sarīraṁ tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavato sarīraṁ naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkarontā garuṁ karontā mānentā pūjentā celavitānāni karontā maṇḍalamāḷe paṭiyādentā ekadivasaṁ vītināmesuṁ.

И тогда кусинарские маллы, взяв все благоуханные вещества и гирлянды, все музыкальные инструменты и 500 пар ткани, пошли к повороту саловой рощи маллов к телу Благословенного. Придя они провели весь день выражая уважение, преклонение, почёт и почитание телу Благословенного танцами, песнями, музыкой, гирляндами и благоухающими веществами, сооружением занавесей из ткани и круглых шатров.

Atha kho kosinārakānaṁ mallānaṁ etadahosi: “ativikālo kho ajja bhagavato sarīraṁ jhāpetuṁ, sve dāni mayaṁ bhagavato sarīraṁ jhāpessāmā”ti. Atha kho kosinārakā mallā bhagavato sarīraṁ naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkarontā garuṁ karontā mānentā pūjentā celavitānāni karontā maṇḍalamāḷe paṭiyādentā dutiyampi divasaṁ vītināmesuṁ, tatiyampi divasaṁ vītināmesuṁ, catutthampi divasaṁ vītināmesuṁ, pañcamampi divasaṁ vītināmesuṁ, chaṭṭhampi divasaṁ vītināmesuṁ.

Тогда подумали кусинарские маллы: „Сегодня уже поздно кремировать тело Благословенного, мы завтра кремируем тело Благословенного“. Тогда они провели второй, третий, четвёртый, пятый, шестой день выражая уважение, преклонение, почёт и почитание телу Благословенного танцами, песнями, музыкой, гирляндами и благоухающими веществами, сооружением завес из ткани и круглых шатров.

Atha kho sattamaṁ divasaṁ kosinārakānaṁ mallānaṁ etadahosi: “mayaṁ bhagavato sarīraṁ naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkarontā garuṁ karontā mānentā pūjentā dakkhiṇena dakkhiṇaṁ nagarassa haritvā bāhirena bāhiraṁ dakkhiṇato nagarassa bhagavato sarīraṁ jhāpessāmā”ti.

На седьмой день кусинарские маллы подумали: „Выражая уважение, преклонение, почёт и почитание телу Благословенного танцами, песнями, музыкой, гирляндами и благоухающими веществами, давайте отнесём его на юг, вынесем за пределы города и кремируем на южной стороне города.“

Tena kho pana samayena aṭṭha mallapāmokkhā sīsaṁnhātā ahatāni vatthāni nivatthā: “mayaṁ bhagavato sarīraṁ uccāressāmā”ti na sakkonti uccāretuṁ.

Затем восемь предводителей маллов омыв голову и одев новые одежды, думая: „Мы поднимем тело Благословенного“ не смогли поднять его.

Atha kho kosinārakā mallā āyasmantaṁ anuruddhaṁ etadavocuṁ: “ko nu kho, bhante anuruddha, hetu ko paccayo, yenime aṭṭha mallapāmokkhā sīsaṁnhātā ahatāni vatthāni nivatthā: ‘mayaṁ bhagavato sarīraṁ uccāressāmā’ti na sakkonti uccāretun”ti?

И тогда кусинарские маллы так сказали почтенному Ануруддхе: „О досточтимый Ануруддха, какова причина, каково условие, по которому эти восемь предводителей маллов омыв голову и одев новые одежды, думая: „Мы поднимем тело Благословенного“ не смогли поднять его?“

“Aññathā kho, vāseṭṭhā, tumhākaṁ adhippāyo, aññathā devatānaṁ adhippāyo”ti.

„У вас, васеттхи, одно намерение, у дэв - другое“.

“Kathaṁ pana, bhante, devatānaṁ adhippāyo”ti?

„Но каково же, о досточтимый, намерение дэв?“

“Tumhākaṁ kho, vāseṭṭhā, adhippāyo: ‘mayaṁ bhagavato sarīraṁ naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkarontā garuṁ karontā mānentā pūjentā dakkhiṇena dakkhiṇaṁ nagarassa haritvā bāhirena bāhiraṁ dakkhiṇato nagarassa bhagavato sarīraṁ jhāpessāmā’ti; devatānaṁ kho, vāseṭṭhā, adhippāyo: ‘mayaṁ bhagavato sarīraṁ dibbehi naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkarontā garuṁ karontā mānentā pūjentā uttarena uttaraṁ nagarassa haritvā uttarena dvārena nagaraṁ pavesetvā majjhena majjhaṁ nagarassa haritvā puratthimena dvārena nikkhamitvā puratthimato nagarassa makuṭabandhanaṁ nāma mallānaṁ cetiyaṁ ettha bhagavato sarīraṁ jhāpessāmā’”ti.

„Васеттхи, ваше намерение следующее: „Выражая уважение, преклонение, почёт и почитание телу Благословенного танцами, песнями, музыкой, гирляндами и благоухающими веществами, давайте отнесём его на юг за пределами города и кремируем его на южной стороне города.“ А вот какое, о васеттхи, намерение дэв: „Выражая уважение, преклонение, почёт и почитание телу Благословенного божественными танцами, песнями, музыкой и благоуханными веществами, давайте отнесём его на север города, войдём в город через северные ворота, пронесём его через центр города и вынесем через восточные ворота к святилищу маллов под названием Макутабандхана и там кремируем его.“

“Yathā, bhante, devatānaṁ adhippāyo, tathā hotū”ti.

„Тогда, досточтимый, пусть будет согласно намерению дэв“.

Tena kho pana samayena kusinārā yāva sandhisamalasaṅkaṭīrā jaṇṇumattena odhinā mandāravapupphehi santhatā hoti. Atha kho devatā ca kosinārakā ca mallā bhagavato sarīraṁ dibbehi ca mānusakehi ca naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkarontā garuṁ karontā mānentā pūjentā uttarena uttaraṁ nagarassa haritvā uttarena dvārena nagaraṁ pavesetvā majjhena majjhaṁ nagarassa haritvā puratthimena dvārena nikkhamitvā puratthimato nagarassa makuṭabandhanaṁ nāma mallānaṁ cetiyaṁ ettha ca bhagavato sarīraṁ nikkhipiṁsu.

В то время Кусинара, вплоть до соединений домов, канализационных каналов и помойных куч была усыпана по колено цветами кораллового дерева (Мандарава). И дэвы, а также кусинарские маллы выражая уважение, преклонение, почёт и почитание телу Благословенного человеческими и божественными танцами, песнями, музыкой, гирляндами и благоухающими веществами, отнесли его на север города, вошли в город через северные ворота, пронесли его через центр города и вынесли через восточные ворота к святилищу маллов под названием Макутабандхана. Там они возложили тело.

Atha kho kosinārakā mallā āyasmantaṁ ānandaṁ etadavocuṁ: “kathaṁ mayaṁ, bhante ānanda, tathāgatassa sarīre paṭipajjāmā”ti?

Тогда кусинарские маллы так сказали почтенному Ананде: „О досточтимый Ананда, как нам следует поступить с телом Татхагаты?“

“Yathā kho, vāseṭṭhā, rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjanti, evaṁ tathāgatassa sarīre paṭipajjitabban”ti.

„Так, вассетхи, как поступают с телом поворачивающего колесо царя, так же должно поступить и с телом Татхагаты.“

“Kathaṁ pana, bhante ānanda, rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjantī”ti?

„Но как, о досточтимый Ананда, поступают с телом поворачивающего колесо царя?“

“Rañño, vāseṭṭhā, cakkavattissa sarīraṁ ahatena vatthena veṭhenti, ahatena vatthena veṭhetvā vihatena kappāsena veṭhenti, vihatena kappāsena veṭhetvā ahatena vatthena veṭhenti. Etena upāyena pañcahi yugasatehi rañño cakkavattissa sarīraṁ veṭhetvā āyasāya teladoṇiyā pakkhipitvā aññissā āyasāya doṇiyā paṭikujjitvā sabbagandhānaṁ citakaṁ karitvā rañño cakkavattissa sarīraṁ jhāpenti. Cātumahāpathe rañño cakkavattissa thūpaṁ karonti. Evaṁ kho, vāseṭṭhā, rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjanti. Yathā kho, vāseṭṭhā, rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjanti, evaṁ tathāgatassa sarīre paṭipajjitabbaṁ. Cātumahāpathe tathāgatassa thūpo kātabbo. Tattha ye mālaṁ vā gandhaṁ vā cuṇṇakaṁ vā āropessanti vā abhivādessanti vā cittaṁ vā pasādessanti, tesaṁ taṁ bhavissati dīgharattaṁ hitāya sukhāyā”ti.

„Тело поворачивающего колесо царя, васеттхи, обёртывают новой льняной тканью, и обернув новой льняной тканью, оборачивают чёсаным хлопком. Обернув чёсаным хлопком, оборачивают новой льняной тканью. Обернув таким образом тело поворачивающего колесо царя пятьюстами слоями обоих видов, его помещают в металлическое корыто с маслом и покрывают другим металлическим корытом. Затем сооружают погребальный костёр полностью из благовонных материалов и сжигают тело поворачивающего колесо царя. На пересечении дорог воздвигают ступу поворачивающему колесо царю. Вот так, васеттхи, поступают с телом поворачивающего колесо царя. И так же, как поступают с телом поворачивающего колесо царя, следует поступить с телом Татхагаты. На пересечении дорог следует воздвигнуть ступу Татхагате. И тот, кто принесёт к ней цветы, благоуханные вещества или сандаловый порошок, или выразит почтение или чей ум успокоится – тому это принесёт благо и счастье надолго.“

Atha kho kosinārakā mallā purise āṇāpesuṁ: “tena hi, bhaṇe, mallānaṁ vihataṁ kappāsaṁ sannipātethā”ti.

И тогда кусинарские маллы приказали слугам: „Раз так, слуги, соберите чёсаный хлопок маллов“.

Atha kho kosinārakā mallā bhagavato sarīraṁ ahatena vatthena veṭhetvā vihatena kappāsena veṭhesuṁ, vihatena kappāsena veṭhetvā ahatena vatthena veṭhesuṁ. Etena upāyena pañcahi yugasatehi bhagavato sarīraṁ veṭhetvā āyasāya teladoṇiyā pakkhipitvā aññissā āyasāya doṇiyā paṭikujjitvā sabbagandhānaṁ citakaṁ karitvā bhagavato sarīraṁ citakaṁ āropesuṁ.

Затем кусинарские маллы обернули тело Благословенного новой льняной тканью, и обернув новой льняной тканью, обернули чёсаным хлопком. Обернув чёсаным хлопком, они обернули его новой льняной тканью. По такому принципу они обернули тело Благословенного пятьюстами слоями обоих видов. Затем они поместили тело в металлическое корыто с маслом и покрыли другим металлическим корытом. Они соорудили погребальный костёр полностью из благовонных материалов и возложили тело на костёр.

38. Mahākassapattheravatthu

История старшего бхикку Махакассапы

Tena kho pana samayena āyasmā mahākassapo pāvāya kusināraṁ addhānamaggappaṭipanno hoti mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pañcamattehi bhikkhusatehi. Atha kho āyasmā mahākassapo maggā okkamma aññatarasmiṁ rukkhamūle nisīdi.

В это же время почтенный Махакассапа шел по большой дороге из Павы в Кусинару с большим собранием бхикку в количестве пятисот человек. И почтенный Махакассапа, сойдя с дороги, сел у подножия одного дерева.

Tena kho pana samayena aññataro ājīvako kusinārāya mandāravapupphaṁ gahetvā pāvaṁ addhānamaggappaṭipanno hoti. Addasā kho āyasmā mahākassapo taṁ ājīvakaṁ dūratova āgacchantaṁ, disvā taṁ ājīvakaṁ etadavoca: “apāvuso, amhākaṁ satthāraṁ jānāsī”ti?

В это самое время, некий аскет-адживака, взявший в Кусинаре цветок кораллового дерева, шёл по большой дороге в Паву. И почтенный Махакассапа заметил идущего издалека аскета-адживаку, и увидев так сказал ему: „Друг, знаешь ли ты нашего учителя?“

“Āmāvuso, jānāmi, ajja sattāhaparinibbuto samaṇo gotamo. Tato me idaṁ mandāravapupphaṁ gahitan”ti. Tattha ye te bhikkhū avītarāgā appekacce bāhā paggayha kandanti, chinnapātaṁ papatanti, āvaṭṭanti, vivaṭṭanti: “atikhippaṁ bhagavā parinibbuto, atikhippaṁ sugato parinibbuto, atikhippaṁ cakkhuṁ loke antarahito”ti. Ye pana te bhikkhū vītarāgā, te satā sampajānā adhivāsenti: “aniccā saṅkhārā, taṁ kutettha labbhā”ti.

„Да, друг, я знаю. Семь дней назад отшельник Готама достиг окончательной Ниббаны. Там я достал цветок кораллового дерева“. На этом некоторые из находившихся там бхикку, не избавившихся от страсти, начали заламывая руки рыдать, падать как подкошенные, крутиться из стороны в сторону: „Слишком скоро Благословенный достиг окончательной Ниббаны, слишком скоро Достигший блага достиг окончательной Ниббаны, слишком скоро Провидец исчез в мире“. Но те бхикку, кто избавился от страсти, переносили внимательно и с памятованием: „Конструированное изменчиво, разве можно добиться иного?“.

Tena kho pana samayena subhaddo nāma vuddhapabbajito tassaṁ parisāyaṁ nisinno hoti. Atha kho subhaddo vuddhapabbajito te bhikkhū etadavoca: “alaṁ, āvuso, mā socittha, mā paridevittha, sumuttā mayaṁ tena mahāsamaṇena. Upaddutā ca homa: ‘idaṁ vo kappati, idaṁ vo na kappatī’ti. Idāni pana mayaṁ yaṁ icchissāma, taṁ karissāma, yaṁ na icchissāma, na taṁ karissāmā”ti.

В это время Субхадда, отрешившийся от мирской жизни в старости, сидел в том собрании бхикку. И Субхадда, отрешившийся от мирской жизни в старости, так сказал тем бхикку: „Довольно, друзья! Не печальтесь, не причитайте! Мы благополучно избавились от этого великого отшельника. Тяготили нас его слова: „Это вам разрешено, это вам не разрешено“, – но теперь, мы можем делать то, что пожелаем, и то что мы не пожелаем, того мы не будем делать“.

Atha kho āyasmā mahākassapo bhikkhū āmantesi: “alaṁ, āvuso, mā socittha, mā paridevittha. Nanu etaṁ, āvuso, bhagavatā paṭikacceva akkhātaṁ: ‘sabbeheva piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo aññathābhāvo’. Taṁ kutettha, āvuso, labbhā. ‘Yaṁ taṁ jātaṁ bhūtaṁ saṅkhataṁ palokadhammaṁ, taṁ tathāgatassāpi sarīraṁ mā palujjī’ti, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti.

Тогда почтенный Махакассапа обратился к бхикку: „Довольно, друзья! Не печальтесь, не причитайте! Разве раньше Благословенный не учил: „всё приятное и милое подвержено изменению, расставанию и становлению другим.“ Поэтому, друзья, разве можно добиться, чтобы не разрушилось рождённое, ставшее, сконструированное и подверженное разрушению? Это не возможно.“

Tena kho pana samayena cattāro mallapāmokkhā sīsaṁnhātā ahatāni vatthāni nivatthā: “mayaṁ bhagavato citakaṁ āḷimpessāmā”ti na sakkonti āḷimpetuṁ.

В это время восемь предводителей маллов, омыв голову и одев новые одежды, думая: „Мы подожжём погребальный костёр Благословенного“, не смогли его поджечь.

Atha kho kosinārakā mallā āyasmantaṁ anuruddhaṁ etadavocuṁ: “ko nu kho, bhante anuruddha, hetu ko paccayo, yenime cattāro mallapāmokkhā sīsaṁnhātā ahatāni vatthāni nivatthā: ‘mayaṁ bhagavato citakaṁ āḷimpessāmā’ti na sakkonti āḷimpetun”ti?

И кусинарские маллы так сказали почтенному Ануруддхе: „О досточтимый Ануруддха, какова причина, каково условие, что эти восемь предводителей маллов омыв голову и одев новые одежды, думая: „Мы подожжём погребальный костёр Благословенного“ не смогли его поджечь?“

“Aññathā kho, vāseṭṭhā, devatānaṁ adhippāyo”ti.

„У вас, васеттхи, одно намерение, у дэв - другое“.

“Kathaṁ pana, bhante, devatānaṁ adhippāyo”ti?

„Но каково же, о досточтимый, намерение дэв?“

“Devatānaṁ kho, vāseṭṭhā, adhippāyo: ‘ayaṁ āyasmā mahākassapo pāvāya kusināraṁ addhānamaggappaṭipanno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pañcamattehi bhikkhusatehi. Na tāva bhagavato citako pajjalissati, yāvāyasmā mahākassapo bhagavato pāde sirasā na vandissatī’”ti.

„Намерение дэв, васеттхи, таково: „Этот почтенный Махакассапа шествует по большой дороге из Павы в Кусинару с большим собранием бхикку в количестве пятисот человек. Погребальный костер Благословенного не загорится, пока почтенный Махакассапа не выразит почтение головой у ног Благословенного“.

“Yathā, bhante, devatānaṁ adhippāyo, tathā hotū”ti.

„Тогда, досточтимый, пусть будет согласно намерению дэв“.

Atha kho āyasmā mahākassapo yena kusinārā makuṭabandhanaṁ nāma mallānaṁ cetiyaṁ, yena bhagavato citako tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekaṁsaṁ cīvaraṁ katvā añjaliṁ paṇāmetvā tikkhattuṁ citakaṁ padakkhiṇaṁ katvā bhagavato pāde sirasā vandi. Tānipi kho pañcabhikkhusatāni ekaṁsaṁ cīvaraṁ katvā añjaliṁ paṇāmetvā tikkhattuṁ citakaṁ padakkhiṇaṁ katvā bhagavato pāde sirasā vandiṁsu. Vandite ca panāyasmatā mahākassapena tehi ca pañcahi bhikkhusatehi sayameva bhagavato citako pajjali.

И вот почтенный Махакассапа пришёл в Кусинару к святилищу маллов Макутабандхана к погребальному костру Благословенного. Придя и сложив накидку на одном плече, сложив руки в жесте уважения, трижды уважительно обойдя погребальный костёр, головой выразил почтение у ног Благословенного. И пятьсот бхикку сложив накидку на одном плече, сложив руки в жесте уважения, трижды уважительно обойдя погребальный костёр, головой выразили почтение у ног Благословенного. И как только почтенный Махакассапа и пятьсот бхикку выразили почтение, погребальный костер Благословенного вспыхнул сам.

Jhāyamānassa kho pana bhagavato sarīrassa yaṁ ahosi chavīti vā cammanti vā maṁsanti vā nhārūti vā lasikāti vā, tassa neva chārikā paññāyittha, na masi; sarīrāneva avasissiṁsu. Seyyathāpi nāma sappissa vā telassa vā jhāyamānassa neva chārikā paññāyati, na masi; evameva bhagavato sarīrassa jhāyamānassa yaṁ ahosi chavīti vā cammanti vā maṁsanti vā nhārūti vā lasikāti vā, tassa neva chārikā paññāyittha, na masi; sarīrāneva avasissiṁsu. Tesañca pañcannaṁ dussayugasatānaṁ dveva dussāni na ḍayhiṁsu yañca sabbaabbhantarimaṁ yañca bāhiraṁ. Daḍḍhe ca kho pana bhagavato sarīre antalikkhā udakadhārā pātubhavitvā bhagavato citakaṁ nibbāpesi. Udakasālatopi abbhunnamitvā bhagavato citakaṁ nibbāpesi. Kosinārakāpi mallā sabbagandhodakena bhagavato citakaṁ nibbāpesuṁ.

И когда тело Благословенного сгорело, не найти там было ни углей ни пепла от того, что было кожей, плотью, сухожилиями и суставной смазкой, остались только костные реликвии. Как от сгоревшего сливочного или растительного масла не остаётся ни углей ни пепла, так и когда тело Благословенного сгорело, не найти там было ни углей ни пепла от того, что было кожей, плотью, сухожилиями и суставной смазкой, остались только костные реликвии. И из пятиста двойных обёрток только две не сгорели – внешняя и внутренняя. И когда тело Благословенного сгорело, пролившиеся с неба потоки воды тушили погребальный костер Благословенного. И вода, пролившаяся из саловых деревьев, тушила погребальный костер Благословенного. И кусинарские маллы тушили погребальный костер Благословенного водой со всеми ароматами.

Atha kho kosinārakā mallā bhagavato sarīrāni sattāhaṁ sandhāgāre sattipañjaraṁ karitvā dhanupākāraṁ parikkhipāpetvā naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkariṁsu garuṁ kariṁsu mānesuṁ pūjesuṁ.

Потом кусинарские маллы положили костные реликвии Благословенного в зале собраний и окружили их ограждением из копий и стеной из луков; и семь дней выражали уважение, преклонение, почёт и почитание танцами, песнями, музыкой, гирляндами и благоухающими веществами.

39. Sarīradhātuvibhajana

Разделение реликвий

Assosi kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto: “bhagavā kira kusinārāyaṁ parinibbuto”ti. Atha kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto kosinārakānaṁ mallānaṁ dūtaṁ pāhesi: “bhagavāpi khattiyo ahampi khattiyo, ahampi arahāmi bhagavato sarīrānaṁ bhāgaṁ, ahampi bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca karissāmī”ti.

И услышал царь Магадхи Аджатасатту Видехипутта: „Говорят, Благословенный достиг окончательной Ниббаны в Кусинаре“. И царь Магадхи Аджатасатту Ведехипутта послал к кусинарским маллам вестника с сообщением: „Благословенный - кшатрий, и я кшатрий. Я достоин получить долю реликвий Благословенного. Для реликвий я воздвигну ступу, и устрою в честь них праздник“.

Assosuṁ kho vesālikā licchavī: “bhagavā kira kusinārāyaṁ parinibbuto”ti. Atha kho vesālikā licchavī kosinārakānaṁ mallānaṁ dūtaṁ pāhesuṁ: “bhagavāpi khattiyo mayampi khattiyā, mayampi arahāma bhagavato sarīrānaṁ bhāgaṁ, mayampi bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca karissāmā”ti.

И услышали личчхави весальские: „Говорят, Благословенный достиг окончательной Ниббаны в Кусинаре“. И личчхави весалькие послали к кусинарским маллам вестника с сообщением: „Благословенный - кшатрий, и мы кшатрии. Мы достойны получить долю реликвий Благословенного. Для реликвий Благословенного мы воздвигнем ступу, и устроим в честь них праздник“.

Assosuṁ kho kapilavatthuvāsī sakyā: “bhagavā kira kusinārāyaṁ parinibbuto”ti. Atha kho kapilavatthuvāsī sakyā kosinārakānaṁ mallānaṁ dūtaṁ pāhesuṁ: “bhagavā amhākaṁ ñātiseṭṭho, mayampi arahāma bhagavato sarīrānaṁ bhāgaṁ, mayampi bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca karissāmā”ti.

И услышали сакьи из Капилаваттху: „Говорят, Благословенный достиг окончательной Ниббаны в Кусинаре“. И сакьи из Капилаваттху послали кусинарским маллам вестника с сообщением: „Благословенный - величайший из наших родственников. Мы достойны получить долю реликвий Благословенного. Для реликвий Благословенного мы воздвигнем ступу, и устроим в честь них праздник“.

Assosuṁ kho allakappakā bulayo: “bhagavā kira kusinārāyaṁ parinibbuto”ti. Atha kho allakappakā bulayo kosinārakānaṁ mallānaṁ dūtaṁ pāhesuṁ: “bhagavāpi khattiyo mayampi khattiyā, mayampi arahāma bhagavato sarīrānaṁ bhāgaṁ, mayampi bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca karissāmā”ti.

И услышали булы из Аллакаппы: „Говорят, Благословенный достиг окончательной Ниббаны в Кусинаре“. И булы из Аллакаппы послали к кусинарским маллам вестника с сообщением: „Благословенный - кшатрий, и мы кшатрии. Мы достойны получить долю реликвий Благословенного. Для реликвий Благословенного мы воздвигнем ступу, и устроим в честь них праздник“.

Assosuṁ kho rāmagāmakā koḷiyā: “bhagavā kira kusinārāyaṁ parinibbuto”ti. Atha kho rāmagāmakā koḷiyā kosinārakānaṁ mallānaṁ dūtaṁ pāhesuṁ: “bhagavāpi khattiyo mayampi khattiyā, mayampi arahāma bhagavato sarīrānaṁ bhāgaṁ, mayampi bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca karissāmā”ti.

И услышали рамагамские колии: „Говорят, Благословенный достиг окончательной Ниббаны в Кусинаре“. И рамагамские колии послали к кусинарским маллам вестника с сообщением: „Благословенный - кшатрий, и мы кшатрии. Мы достойны получить долю реликвий Благословенного. Для реликвий Благословенного мы воздвигнем ступу, и устроим в честь них праздник“.

Assosi kho veṭṭhadīpako brāhmaṇo: “bhagavā kira kusinārāyaṁ parinibbuto”ti. Atha kho veṭṭhadīpako brāhmaṇo kosinārakānaṁ mallānaṁ dūtaṁ pāhesi: “bhagavāpi khattiyo ahampismi brāhmaṇo, ahampi arahāmi bhagavato sarīrānaṁ bhāgaṁ, ahampi bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca karissāmī”ti.

И услышал брахман с острова Веттха: „Говорят, Благословенный достиг окончательной Ниббаны в Кусинаре“. И брахман с острова Веттха послал к кусинарским маллам вестника с сообщением: „Благословенный - кшатрий, а я - брахман. Я достоин получить долю реликвий Благословенного. Для реликвий Благословенного я воздвигну ступу, и устрою в честь них праздник“.

Assosuṁ kho pāveyyakā mallā: “bhagavā kira kusinārāyaṁ parinibbuto”ti. Atha kho pāveyyakā mallā kosinārakānaṁ mallānaṁ dūtaṁ pāhesuṁ: “bhagavāpi khattiyo mayampi khattiyā, mayampi arahāma bhagavato sarīrānaṁ bhāgaṁ, mayampi bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca karissāmā”ti.

И услышали павские маллы: „Говорят, Благословенный достиг окончательной Ниббаны в Кусинаре“. И павские маллы послали к кусинарским маллам вестника с сообщением: „Благословенный - кшатрий, и мы кшатрии. Мы достойны получить долю реликвий Благословенного. Для реликвий Благословенного мы воздвигнем ступу, и устроим в честь них праздник“.

Evaṁ vutte, kosinārakā mallā te saṅghe gaṇe etadavocuṁ: “bhagavā amhākaṁ gāmakkhette parinibbuto, na mayaṁ dassāma bhagavato sarīrānaṁ bhāgan”ti.

Когда так было сказано кусинарские маллы сказали собраниям и толпам: „Благословенный достиг окончательной Ниббаны на территории нашего города, – мы не отдадим ни части реликвий Благословенного“.

Evaṁ vutte, doṇo brāhmaṇo te saṅghe gaṇe etadavoca:

Когда так было сказано, брахман Дона сказал собраниям и толпам:

“Suṇantu bhonto mama ekavācaṁ, Amhāka buddho ahu khantivādo; Na hi sādhu yaṁ uttamapuggalassa, Sarīrabhāge siyā sampahāro.

„Почтенные, послушайте одно моё слово. Наш Будда учил терпению. Нехорошо если при разделе реликвий лучшего из людей начнётся война.

Sabbeva bhonto sahitā samaggā, Sammodamānā karomaṭṭhabhāge; Vitthārikā hontu disāsu thūpā, Bahū janā cakkhumato pasannā”ti.

Почтенные, все в согласии, единстве и дружбе поделим реликвии на восемь частей. И пусть будут ступы в разных направлениях. И многие люди обретут приверженность Обладающему особым зрением.“

“Tena hi, brāhmaṇa, tvaññeva bhagavato sarīrāni aṭṭhadhā samaṁ savibhattaṁ vibhajāhī”ti.

„Раз так, брахман, раздели же ты сам реликвии Благословенного на восемь равных частей“.

“Evaṁ, bho”ti kho doṇo brāhmaṇo tesaṁ saṅghānaṁ gaṇānaṁ paṭissutvā bhagavato sarīrāni aṭṭhadhā samaṁ suvibhattaṁ vibhajitvā te saṅghe gaṇe etadavoca: “imaṁ me bhonto tumbaṁ dadantu ahampi tumbassa thūpañca mahañca karissāmī”ti. Adaṁsu kho te doṇassa brāhmaṇassa tumbaṁ.

„Да будет так, почтенные“, – отвечал брахман Дона тем собраниям и толпам. И он разделил реликвии Благословенного на восемь равных частей, после чего так сказал собраниям и толпам: „Даруйте мне, почтенные, эту урну, я воздвигну ступу и устрою праздник в её честь“. И они дали урну брахману Доне.

Assosuṁ kho pippalivaniyā moriyā: “bhagavā kira kusinārāyaṁ parinibbuto”ti. Atha kho pippalivaniyā moriyā kosinārakānaṁ mallānaṁ dūtaṁ pāhesuṁ: “bhagavāpi khattiyo mayampi khattiyā, mayampi arahāma bhagavato sarīrānaṁ bhāgaṁ, mayampi bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca karissāmā”ti.

И услышали пиппхаливанские мории: „Говорят, что Благословенный достиг окончательной Ниббаны в Кусинаре“. И пиппаливанские мории послали к кусинарским маллам вестника с сообщением: „Благословенный - кшатрий, и мы кшатрии. Мы достойны получить долю реликвий Благословенного. Над реликвиями мы воздвигнем ступу, и устроим в честь них праздник“.

“Natthi bhagavato sarīrānaṁ bhāgo, vibhattāni bhagavato sarīrāni. Ito aṅgāraṁ harathā”ti. Te tato aṅgāraṁ hariṁsu.

И услышали в ответ: „Нет больше доли реликвий Благословенного. Реликвии Благословенного уже поделены. Отсюда возьмите углей.“ И они взяли себе углей из костра.

40. Dhātuthūpapūjā

Выражение почтения ступам над реликвиями

Atha kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto rājagahe bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca akāsi. Vesālikāpi licchavī vesāliyaṁ bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca akaṁsu. Kapilavatthuvāsīpi sakyā kapilavatthusmiṁ bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca akaṁsu. Allakappakāpi bulayo allakappe bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca akaṁsu. Rāmagāmakāpi koḷiyā rāmagāme bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca akaṁsu. Veṭṭhadīpakopi brāhmaṇo veṭṭhadīpe bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca akāsi. Pāveyyakāpi mallā pāvāyaṁ bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca akaṁsu. Kosinārakāpi mallā kusinārāyaṁ bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca akaṁsu. Doṇopi brāhmaṇo tumbassa thūpañca mahañca akāsi. Pippalivaniyāpi moriyā pippalivane aṅgārānaṁ thūpañca mahañca akaṁsu. Iti aṭṭha sarīrathūpā navamo tumbathūpo dasamo aṅgārathūpo. Evametaṁ bhūtapubbanti.

И тогда царь Магадхи Аджатасатту Видехипутта воздвиг в Раджагахе ступу для реликвий Благословенного и устроил праздник. И весальские личчхави воздвигли ступу в Весали для реликвий Благословенного и устроили праздник. И сакьи из Капилаваттху воздвигли в Капилаваттху ступу для реликвий Благословенного и устроили праздник. И аллакаппанские булы воздвигли в Аллакаппе ступу для реликвий Благословенного и устроили праздник. И рамагамские колии воздвигли в Рамагаме ступу над останками Благословенного, и устроили праздник. И брахман с острова Веттха воздвиг ступу для реликвий Благословенного и устроил праздник. И павские маллы воздвигли в Паве ступу для реликвий Благословенного и устроили праздник. И кусинарские маллы воздвигли в Кусинаре ступу для реликвий Благословенного и устроили праздник. И брахман Дона воздвиг ступу для урны и устроил праздник. И пиппхаливанские мории воздвигли ступу для углей и устроили праздник. И так стало восемь ступ реликвиям, одна – урне, и одна – углям. Так это было в прошлом.

Aṭṭhadoṇaṁ cakkhumato sarīraṁ, Sattadoṇaṁ jambudīpe mahenti; Ekañca doṇaṁ purisavaruttamassa, Rāmagāme nāgarājā maheti.

Есть восемь частей реликвий Обладающего особым зрением. Семь частей почитаются в Джамбудипе, и одна часть реликвий Величайшего из людей почитается королевскими нагами в Рамагаме.

Ekāhi dāṭhā tidivehi pūjitā, Ekā pana gandhārapure mahīyati; Kāliṅgarañño vijite punekaṁ, Ekaṁ pana nāgarājā maheti.

Один зуб почитается дэвами Тридцати Трех, ещё один почитается в Гандхапуре. Ещё один – в стране правителя Калинга, и последний почитается королевскими нагами.

Tasseva tejena ayaṁ vasundharā, Āyāgaseṭṭhehi mahī alaṅkatā; Evaṁ imaṁ cakkhumato sarīraṁ, Susakkataṁ sakkatasakkatehi.

Благодаря их славе эта земля украшена высшими дарами. Таким образом реликвии Обладающего особым зрением хорошо почитаются почитаемыми.

Devindanāgindanarindapūjito, Manussindaseṭṭhehi tatheva pūjito; Taṁ vandatha pañjalikā labhitvā, Buddho have kappasatehi dullabhoti.

Они почитаются владыками дэв, владыками нагов и владыками людей. И также почитаются лучшими из владык людей. Выражайте почтение им с руками в жесте уважения. Ведь за сотни мировых циклов воистину трудно встретить будду.

Cattālīsa samā dantā, kesā lomā ca sabbaso; Devā hariṁsu ekekaṁ, cakkavāḷaparamparāti.

Всего сорок зубов, все волосы головы и волосы тела Были один за одним взяты дэвами из мировых систем.

Mahāparinibbānasuttaṁ niṭṭhitaṁ tatiyaṁ.

Закончено большое наставление об окончательной Ниббане, третье в главе.